Chuyện thú vị về tờ báo kinh tế đầu tiên của Việt Nam

11:02 06/07/2017

Tờ báo viết về kinh tế đầu tiên của Việt Nam đã ra đời từ rất sớm, đó là tờ Nông cổ mín đàm xuất bản năm 1901 ở Sài Gòn.

Cho đến nay, nền báo chí Việt Nam đã có bề dày lịch sử hơn một thế kỷ rưỡi (lấy mốc từ tờ báo bằng chữ Quốc ngữ đầu tiên là tờ Gia Định báo xuất bản lần đầu năm 1865 ở Sài Gòn) còn báo chí cách mạng thì vừa tròn 92 năm thành tựu (tính từ mốc tờ báo Thanh Niên do Nguyễn Ái Quốc sáng lập tại Trung Quốc vào ngày 21.6.1925). Đóng góp vào bề dày lịch sử đó, tờ báo viết về kinh tế đầu tiên của Việt Nam cũng đã ra đời từ rất sớm, đó là tờ Nông cổ mín đàm xuất bản năm 1901 ở Sài Gòn.

Nông cổ mín đàm (chữ Hán, có nghĩa là "uống trà bàn chuyện làm ruộng và đi buôn"), còn có tên tiếng Pháp là Causeries sur l’agriculture et le commerce, là tờ báo Quốc ngữ viết về kinh tế đầu tiên của Việt Nam, xuất bản lần đầu vào ngày 1/8/1901, theo một nghị định của Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer ban hành tại Sài Gòn ngày 14/2/1901. Báo có khổ 20x30 cm, tổng cộng 8 trang, ban đầu phát hành thứ năm hằng tuần, về sau tăng lên 3 số/tuần.

Kinh doanh - Chuyện thú vị về tờ báo kinh tế đầu tiên của Việt Nam

 Nông cổ mín đàm - tờ báo kinh tế viết bằng chữ quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam (ảnh tư liệu)

Nông cổ mín đàm do Paul Canavaggio - chủ một vựa muối, thương gia người đảo Corse, hội viên hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ làm chủ nhiệm. Ông Canavaggio ra một tờ báo để thực hiện đúng như tôn chỉ của nó là ngồi uống trà bàn chuyện Nông- Thương. Chủ bút của tờ này lần lượt là các ký giả nổi tiếng như Lương Khắc Ninh, Gilbert Trần Chánh Chiếu, Nguyễn Chánh Sắt... Nội dung của tờ báo do nhiều cây bút người Việt Nam viết bằng chữ quốc ngữ hướng dẫn người dân Việt bước vào thương trường, học hỏi kinh doanh trong một môi trường đòi hỏi phải có kiến thức kinh tế hiện đại.

Tờ báo này ban đầu đặt trụ sở tòa soạn ở số 84 đường La Grandière, Sài Gòn, sau đó thay đổi liên tục nhiều lần và cuối cùng tọa lạc tại số 12 đường Cap St–Jacques, Sài Gòn.

Về phạm vi ảnh hưởng, Nông cổ mín đàm được phổ biến khá rộng, hầu khắp lục tỉnh lúc bấy giờ, tuy nhiên số người mua báo không nhiều. Theo một thống kê vào năm 1902 thì sau gần một năm phát hành, đã có 325 người mua báo, chủ yếu là các quan chức và điền chủ ở các địa phương, như cai tổng, hội đồng, hương chủ, tri huyện, và các công chức nhà nước - tức là những người biết đọc chữ quốc ngữ và có quan tâm đến các vấn đề kinh tế mà tờ báo đề cập.

So với tờ Gia Định báo thì số lượng phát hành của Nông cổ mín đàm tương đối khiêm tốn, có lẽ bởi Gia Định báo là công báo được chính phủ Pháp tài trợ xuất bản, và buộc các làng các tổng phải mua, trong khi Nông cổ mín đàm là tờ báo tư nhân và tự trang trải tài chính. Giá báo một năm dành cho người Việt (bổn quốc) là 5 đồng, cho người Pháp và người nước ngoài là 10 đồng.

Một điều thú vị là báo ra 8 trang, song vào những lúc đỉnh điểm, ban biên tập phải dành tới hai trang để đăng danh sách những độc giả còn nợ tiền.

Về cơ cấu, Nông cổ mín đàm đăng tải các truyện dịch (như Tam quốc chí tục dịch hay một số truyện ngắn khác của Anh, Pháp hoặc Trung Quốc), thơ ca do các cộng tác viên sáng tác, điểm báo châu Âu, hướng dẫn cách thức vệ sinh phòng bệnh hoặc trồng trọt chăn nuôi, thông tin số lượng và giá lúa gạo bán đi các nước, hai trang cuối dành cho quảng cáo và rao vặt.

Tờ này có một chuyên mục quan trọng gọi là "Thương cổ luận" (bàn về nghề buôn bán), thường được đăng ở trang nhất và kéo dài đến trang sau, xuất hiện ngay từ số đầu tiên, và tồn tại trong suốt hơn 100 số báo. Chuyên mục này thẳng thắn tuyên chiến với tư tưởng tứ dân “sĩ nông công thương” đã ăn sâu vào suy nghĩ của người Việt, đồng thời hướng dẫn các thương nhân Việt Nam cách giao thương buôn bán và khuyến khích, kêu gọi họ đoàn kết để cạnh tranh với các thương nhân Hoa kiều và Ấn kiều. Đến năm 1906, chuyên mục này không còn nữa.

Nông cổ mín đàm đã đánh dấu một số bước phát triển của báo chí Việt Nam thời khởi thủy. Sự ra đời của tờ này góp phần thúc đẩy việc phát triển mảng báo chí kinh tế và văn học chữ quốc ngữ tại Nam Kỳ nói riêng và Việt Nam nói chung. Nông cổ mín đàm chính là tờ báo tổ chức cuộc thi viết tiểu thuyết đầu tiên ở Việt Nam. Mục "Thương cổ luận" cũng đánh dấu vai trò của tờ này là một trong những tờ báo đầu tiên thúc đẩy việc dịch thuật truyện Tàu ra chữ quốc ngữ ở Nam Kỳ, mở đầu bằng truyện Tam quốc chí. Nó cũng là một trong những tờ sớm nhất đề cao hoạt động quảng cáo, tuy còn khá sơ khai. Ví dụ như: “Ông Canavaggio, là chủ bán muối lục tỉnh rao cho những người hay dùng muối, hoặc người hạ bạc, hoặc người làm mắm đặng rõ trong hầm muối của ông Canavaggio tại Bắc-Liệu và tại Chợ-Lớn bán rẻ cứ mỗi một trăm kilo bán một đồng tám giác. Nếu người coi tiệm bán mắc hơn giá ấy, thì phải tỏ cùng ông phân cho. Hay người nào có muốn mua nhiều, thì phải gởi thơ cho ông bán cho”. Ông chủ tờ này đã luôn tận dụng mục “Cáo thị” để quảng bá cho hoạt động kinh doanh của mình.

Người chủ bút để lại nhiều thành tựu, dấu ấn nhất đối với tờ báo này là ông Lương Khắc Ninh, tự là Dũ Thúc (1862 – 1943), bút hiệu Dị Sử Thị. Ông là một nhà báo, nhà văn, một người cổ động mạnh mẽ cho thương nghiệp, nhà viết tuồng kiêm bầu gánh hát bội, nghị viên của Hội đồng Tư vấn của Chính phủ Nam Kỳ (thường gọi là Nghị Ninh). Trong lĩnh vực nào ông cũng để lại ảnh hưởng và tiếng tăm.

Kinh doanh - Chuyện thú vị về tờ báo kinh tế đầu tiên của Việt Nam (Hình 2).

 Nhà báo Lương Khắc Ninh - chủ bút đầu tiên của Nông cổ mín đàm (ảnh tư liệu)

Ông Lương Khắc Ninh là chủ bút đầu tiên của tờ Nông cổ mín đàm năm 1901. Đến năm 1902, ông đắc cử vào Hội đồng Quản hạt Nam Kỳ, năm 1906 ông được bổ nhiệm làm thành viên của Hội đồng Tư vấn Đông Dương và người thay thế ông làm chủ bút Nông cổ mín đàm là Trần Chánh Chiếu.

Thông qua mục Thương cổ luận trên Nông cổ mín đàm, Lương Khắc Ninh chủ trương cổ động mạnh mẽ cho việc phát triển nghề nông và kêu gọi thành lập những công ty thương nghiệp để thoát ra khỏi sự bóc lột trên thương trường của người Hoa kiều. Ông có cái nhìn khá sáng suốt về nguyên nhân nghèo khó của người Việt và của Việt Nam lúc đó. Một số học giả đánh giá lời kêu gọi của ông đến nay vẫn còn giá trị. Ngay từ số đầu tiên, mục Thương cổ luận đã tuyên chiến với quan niệm cũ bằng lời khẳng định: “Sự đại thương là đệ nhứt cách giúp cho dân phú quốc cường” (Kinh doanh thương mại là cách tốt nhất giúp cho dân giàu nước mạnh – PV).

Đi ngược lại truyền thống tự tôn của giới trí thức Nho học, Lương Khắc Ninh, một trí thức xuất thân từ Nho học và Tây học, đã không ngần ngại phơi bày và phân tích, mổ xẻ trên báo chí những thói hư tật xấu của người Việt, cả trong tư duy lẫn trong hành xử, không chỉ riêng trong lĩnh vực thương nghiệp như: tham lợi vô cớ, ham cờ bạc để mong giàu nhanh chóng, chỉ thích dùng hàng ngoại quốc, không giữ chữ tín, lãng phí thời gian, quanh năm chỉ biết một nghề làm nông, dễ làm khó bỏ, thiếu kiên nhẫn... Mục đích mổ xẻ của ông không phải để khinh miệt, chối bỏ, mà để chỉ ra những lực cản hữu hình và vô hình đã và đang ngăn trở dân tộc mình dấn bước trên con đường canh tân để cho dân phú quốc cường.

Trải qua 20 năm tồn tại, sau khi phát hành số ra ngày 4/11/1921 thì Nông cổ mín đàm bị đình bản. Theo các nhà nghiên cứu thì dù ra đời vào thời kỳ sơ khai của báo chí Việt Nam nhưng Nông cổ mín đàm hội tụ đầy đủ yếu tố của một tờ báo và sống được trong một khoảng thời gian khá dài. Điều đáng tiếc là cho đến nay, số người biết đến tờ báo này không nhiều. Lý do là công tác lưu chiểu không được chú trọng vào giai đoạn đó. Mặt khác, vì đây là tờ báo tư nhân nên chỉ được lưu giữ tại các gia đình và các cá nhân, do vậy không tránh khỏi bị tản mát và thất lạc.

Minh Minh (tổng hợp từ tư liệu)

Bạn đang đọc bài viết Chuyện thú vị về tờ báo kinh tế đầu tiên của Việt Nam tại chuyên mục Kinh doanh của báo điện tử Người Đưa Tin. Mọi thông tin góp ý, chia sẻ xin vui lòng gửi về hòm thư toasoan@nguoiduatin.vn.

Cùng chuyên mục