Nghệ nhân ưu tú Y Wang Hwing nặng lòng với văn hóa truyền thống

Nghệ nhân ưu tú Y Wang Hwing nặng lòng với văn hóa truyền thống

Thứ 4, 27/04/2022 | 18:40
Được xem là “kho tàng văn hóa sống”, nghệ nhân ưu tú Y Wang Hwing không chỉ âm thầm gìn giữ mà còn sẵn sàng truyền dạy sử thi cho những người muốn học.

Điều đặc biệt của sử thi

Sinh ra và lớn lên ở buôn Triă, xã Ea Tul, huyện Cư Mgar, tỉnh Đắk Lắk – một trong những buôn làng cổ xưa của đồng bào Ê Đê, nhiều năm nay, nghệ nhân ưu tú Y Wang Hwing (72 tuổi) luôn là người đi tiên phong trong việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của cha ông để lại.

Không chỉ vậy, ông còn có nhiều đóng góp trong việc sưu tầm, truyền dạy sử thi Ê Đê cho nhiều thế hệ trẻ.

Theo nghệ nhân Y Wang, sử thi (hay còn gọi là kể khan) là một trong những điều bí ẩn nhất của văn hóa Tây Nguyên.

Trước đây, đối với bà con đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên nói chung và người Ê Đê nói riêng, nếu thiếu cồng chiêng, vắng những bài kể khan thì chẳng khác nào cuộc sống thiếu cơm, thiếu muối.

Kể khan là sinh hoạt văn hóa dân gian được truyền miệng từ đời này qua đời khác. Đây cũng chính là nghi lễ của tình đoàn kết, giúp cho mọi người xích lại gần nhau.

Văn hoá - Nghệ nhân ưu tú Y Wang Hwing nặng lòng với văn hóa truyền thống

Nghệ nhân ưu tú Y Wang Hwing kể một đoạn trích trong bài sử thi Y Dăm Bhu – Y Dăm Bha.

Đặc biệt, những nghệ nhân kể khan thường có trí nhớ một cách đặc biệt, họ có thể nhớ nhiều sử thi, mỗi tác phẩm sử thi là một câu chuyện dài ba, bốn nghìn câu, cũng có tác phẩm dài đến hàng vạn câu. Nội dung cơ bản của sử thi chủ yếu ca ngợi, tôn vinh những người có công với cộng đồng buôn làng.

Đồng thời đề cao sự sáng tạo, sự mưu trí, tài giỏi, ca ngợi tinh thần đoàn kết, tương trợ lẫn nhau lúc khó khăn, đề cao chính nghĩa, phản kháng những điều trái với đạo lý, luật tục. Không chỉ vậy, sử thi còn ca ngợi tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình, mong muốn chinh phục thiên nhiên để cuộc sống tốt đẹp hơn...

Không gian thiêng liêng để kể khan là bên bếp lửa bập bùng, ché rượu cần và người dân trong buôn quây quần bên nhau. Ông Y Wang cho biết, xưa kia hầu như buôn làng nào cũng có nghệ nhân kể khan, nhiều buôn có đến 2 – 3 người. Kể khan được thực hiện tại các lễ cưới, lễ mừng thọ, đám ma…

Trong các dịp này, chủ nhà mời bà con gần xa đến dự. Vào buổi tối, quây quần bên bếp lửa, ché rượu cần, chủ nhà mời nghệ nhân kể khan cho mọi người nghe.

“Trước đây, mỗi lần già kể khan thì người nghe đông lắm. Cứ chăm chú nghe cho đến khi con gà gọi ông mặt trời thức giấc, tận lúc trời sáng hẳn mới nghỉ. Thế nhưng, ngày nay, đời sống văn hóa xã hội có nhiều thay đổi làm cho không gian diễn xướng sử thi Tây Nguyên bị thu hẹp, thậm chí mất dần nên số lượng nghệ nhân biết kể sử thi cũng vơi đi nhiều. Không chỉ vậy, vì mãi chạy theo cuộc sống thị trường nên thế hệ trẻ ngày nay không mặn mà với sử thi”,  ông Y Wang chia sẻ.

Khi được hỏi về cái duyên gắn bó với kể khan, nghệ nhân Y Wang cho biết, từ nhỏ, ông đã đi theo ông ngoại dự các lễ hội của buôn làng, nghe kể khan thâu đêm suốt sáng.

Sau một thời gian được nghe đi nghe lại các đêm hát kể khan, đến năm 15 tuổi, nghệ nhân Y Wang đã thuộc và nhớ 4 bài sử thi Ê Đê  gồm: Y Dăm Bhu – Y Dăm Bha (chàng Dăm Bhu – Dăm Bha), Y Đăm Săn (chàng Đăm Săn), Dăm Di (chàng Dăm Di nổi tiếng tham gia chiến đấu, giỏi săn bắn) và Y Bong Hiu Knul (chàng Bong đi săn bắt).

Hiện nay, ông Y Wang là một trong những nghệ nhân kể sử thi hiếm hoi của người Ê Đê ở Đắk Lắk. Ông Y Wang được ví như “kho tàng văn hóa sống” của dân tộc Ê Đê.

Sẵn sàng truyền dạy cho người muốn học

Sau khi có được vốn sử thi, mỗi khi buôn làng có lễ hội, đám tang,... nghệ nhân Y Wang lại miệt mài hát kể sử thi cho người dân trong buôn làng nghe.

Ông Y Wang cho hay: “Kể khan có hấp dẫn, hồi hộp hay không thì đều phụ thuộc vào năng khiếu của người kể. Để thu hút sự theo dõi, lắng nghe của mọi người, người kể được khan phải tập luyện để giọng điệu đạt đến mức uyển chuyển, lúc oai hùng, lúc trầm lắng”.

Văn hoá - Nghệ nhân ưu tú Y Wang Hwing nặng lòng với văn hóa truyền thống (Hình 2).

Nghệ nhân Y Wang Hwing mong muốn được truyền dạy sử thi cho các thế hệ trẻ.

Không chỉ vậy, đã ở cái tuổi xưa nay hiếm, nghệ nhân Y Wang không khỏi lo ngại trước việc những điệu khan của đồng bào đang dần mai một. Với mong muốn gìn giữ, bảo vệ giá trị văn hóa thiêng liêng, thời gian qua nghệ nhân Y Wang đã sưu tầm và lưu giữ nhiều bài khan của người Ê Đê.

Mặt khác, ông còn sẵn sàng truyền dạy cho những ai muốn tiếp nối, muốn học sử thi. “Đã ngoài 70 tuổi, tôi cũng chẳng thể sống được mãi với thời gian để kể khan cho mọi người nghe. Do đó, tôi sẵn sàng truyền dạy cho các thế hệ trẻ muốn và thích học sử thi. Để mai này, khi tôi có về với ông bà tổ tiên thì sử thi vẫn sống mãi với thời gian. Qua đó, góp phần gìn giữ nét văn hóa thiêng liêng”, ông Y Wang tâm sự. 

Năm 2004, khi ngành văn hóa tỉnh Đắk Lắk triển khai công tác sưu tầm, truyền dạy sử thi Tây Nguyên, nghệ nhân Y Wang đã tham gia và có những đóng góp tích cực. Không chỉ vậy, khi ngành văn hóa tỉnh phối hợp với Viện Nghiên cứu Văn hóa dân gian Việt Nam tổ chức lớp truyền dạy hát kể sử thi Ê Đê tại buôn Triă, nghệ nhân Y Wang đã trực tiếp dạy hát kể sử thi cho 12 học viên.

Đây là lớp học truyền dạy hát kể sử thi Ê Đê đầu tiên được tổ chức bài bản và có hiệu quả nhất ở tỉnh Đắk Lắk. Sau khóa học ngắn ngủi từ 3-6 tháng, cả 12 học viên đều đã nhớ và có thể hát kể nhiều tác phẩm sử thi Ê Đê, tiêu biểu như Y Đhin Niê, H’Nhé Niê (cùng trú tại xã Ea Tul).

Văn hoá - Nghệ nhân ưu tú Y Wang Hwing nặng lòng với văn hóa truyền thống (Hình 3).

Ông Y Wang Hwing được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú năm 2019.

Không chỉ nặng lòng với kể khan, nghệ nhân Y Wang còn là người say mê nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình. Thời gian qua, ông sưu tầm nhiều nhạc cụ của đồng bào Ê Đê như đing năm, đing tak tar, sáo, đàn goong…

Mỗi khi có khách xa đến chơi nhà, tìm hiểu văn hóa truyền thống của đồng bào, nghệ nhân Y Wang lại mang nhạc cụ ra vừa giới thiệu và diễn tấu cho mọi người cùng nghe. Ngoài ra, ông còn dạy đánh cồng chiêng cho nhiều khóa học sinh trên địa bàn.

Ông Y Mang, Phó Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin huyện Cư Mgar cho biết, trên địa bàn huyện còn rất ít người biết kể sử thi. Cả huyện Cư Mgar chỉ có 5-6 người biết kể sử thi nhưng chỉ có nghệ nhân Y Wang kể được nhiều bài sử thi nhất.

Đáng nói, ngoài việc gìn giữ, thời gian qua mỗi khi ngành văn hóa tổ chức lớp dạy hát kể sử thi tại xã Ea Tul thì nghệ nhân Y Wang đều nhiệt tình tham gia truyền dạy cho các thế hệ trẻ.

Theo nhà văn, nhà nghiên cứu văn hóa, nhạc sĩ Linh Nga Niê K’Đăm, để gìn giữ sử thi cần phải số hóa toàn bộ băng ghi âm đã sưu tầm về sử thi trước đây, sau đó đưa lên mạng để thế hệ trẻ của các dân tộc Tây Nguyên có điều kiện học, tìm hiểu. Mặt khác, có thể làm thành các truyện tranh in song ngữ các trích đoạn sử thi.

Khánh Ngọc

Đắk Lắk: Bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch

Thứ 5, 10/03/2022 | 07:33
Tỉnh Đắk Lắk đã ban hành kế hoạch triển khai các nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch.

Tết của người Việt và những giá trị văn hoá truyền thống

Thứ 3, 01/02/2022 | 07:00
Không biết từ bao giờ, với mỗi người dân Việt Nam, ngày Tết Nguyên đán cổ truyền có một giá trị truyền thống tinh thần rất lớn. Giá trị đó ẩn sâu trong đời sống tâm hồn của mỗi người, mỗi gia đình và cả cộng đồng.

Thủ tướng: Hải Phòng cần giữ gìn, phát huy nét văn hóa truyền thống ở các làng quê

Thứ 4, 16/10/2019 | 14:20
Tại hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 ở TP.Hải Phòng, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc biểu dương Đảng bộ và nhân dân thành phố đồng thời nhắc nhở cần giữ gìn phát huy nét văn hóa truyền thống ở các làng quê.
Cùng tác giả

Nhóm nam nữ tụ tập ăn nhậu trong lúc cả thành phố đang cách ly xã hội

Thứ 4, 12/08/2020 | 10:20
Trong lúc toàn thành phố đang thực hiện cách ly để phòng, chống dịch Covid-19 thì một nhóm nam nữ tụ tập ăn nhậu tại văn phòng đại diện của công ty xổ số.
Cùng chuyên mục

Ca sĩ Khắc Việt: Thử thách bản thân ở lĩnh vực mới

Thứ 7, 28/01/2023 | 07:00
Khắc Việt gây ấn tượng với khán giả bằng các ca khúc trữ tình, đậm chất pop-ballad nhẹ nhàng và giàu cảm xúc.

Ở độ tuổi U50, David Beckham vẫn có nguồn thu "khủng"

Thứ 6, 27/01/2023 | 19:00
David Beckham có nguồn thu lớn trong sự nghiệp, bởi vậy gia đình danh thủ thoải mái chi tiêu.

Lưu Diệc Phi nhan sắc có thừa vẫn “lép vế” khi đứng cạnh mẹ ruột

Thứ 6, 27/01/2023 | 14:30
Từng là mỹ nhân nổi tiếng, mẹ của Lưu Diệc Phi - bà Lưu Hiểu Lợi hồi còn trẻ nổi danh chẳng kém gì con gái.

Lạ kỳ phiên chợ ai càng bị ném nhiều cà chua thì càng gặp may mắn

Thứ 6, 27/01/2023 | 14:17
Dân địa phương quan niệm, khi đi chợ Chuộng, nếu ai bị ném nhiều cà chua vào người thì sẽ trút bỏ hết xui xẻo, phiền muộn và sẽ gặp nhiều may mắn

Nữ thần tượng xinh đẹp Nhật Bản qua đời đúng ngày sinh nhật

Thứ 6, 27/01/2023 | 11:07
Tài năng, xinh đẹp nhưng nữ ca sĩ Kajiki Maguro đã qua đời ở tuổi 26 khiến người thân suy sụp.
     
Nổi bật trong ngày

"Biển người" chen lấn đi lễ đầu năm tại chùa Tam Chúc

Thứ 6, 27/01/2023 | 08:48
Trong những ngày đầu năm mới, rất đông người đổ về khu du lịch Tam Chúc (Hà Nam) lễ bái và vui chơi đầu năm mới đã gây nên tình trạng chen lấn, lộn xộn.

Lưu Diệc Phi nhan sắc có thừa vẫn “lép vế” khi đứng cạnh mẹ ruột

Thứ 6, 27/01/2023 | 14:30
Từng là mỹ nhân nổi tiếng, mẹ của Lưu Diệc Phi - bà Lưu Hiểu Lợi hồi còn trẻ nổi danh chẳng kém gì con gái.

Ở độ tuổi U50, David Beckham vẫn có nguồn thu "khủng"

Thứ 6, 27/01/2023 | 19:00
David Beckham có nguồn thu lớn trong sự nghiệp, bởi vậy gia đình danh thủ thoải mái chi tiêu.

Nữ thần tượng xinh đẹp Nhật Bản qua đời đúng ngày sinh nhật

Thứ 6, 27/01/2023 | 11:07
Tài năng, xinh đẹp nhưng nữ ca sĩ Kajiki Maguro đã qua đời ở tuổi 26 khiến người thân suy sụp.

Dự báo thời tiết ngày 27/1/2023: Nhiệt độ tăng dần

Thứ 6, 27/01/2023 | 05:00
Tin tức dự báo thời tiết mới nhất trong hôm nay (27/1). Cập nhật tin tức dự báo thời tiết nhanh và chính xác nhất trên Người Đưa tin.