Tiết lộ về cuộc sống tù binh phi công Mỹ ở Việt Nam

17:02 07/10/2013

Trong chiến tranh Việt Nam, tù binh phi công Mỹ được giam giữ ở những trại giam nào ở miền Bắc nước ta? Cho đến nay, đó vẫn là một câu hỏi được trả lời chưa thỏa mãn với nhiều người.

Gần  đây, chúng tôi  có  nhận được  bức  thư  của  ông  Đặng  Xuân  Xiêm,  sinh  năm  1946, nguyên Quản giáo tù binh phi  công Mỹ. Ông Xiêm đã  cung  cấp cho chúng tôi nhiều chi tiết thú vị của một “người trong cuộc” về những tháng ngày ông đã tiếp xúc với các tù binh phi công Mỹ ở các trại giam cách đây hơn 40 năm. Tháng 10 năm 1970, sau ba năm học tiếng Anh, ông Xiêm về công  tác Quản giáo  tại trại giam phi công Mỹ ở Nhổn  (vốn là một doanh  trại của đơn vị  thuộc bộ Tư  lệnh Thủ đô) gần Trạm Trôi. Ông Xiêm cho biết, thời gian đó,  chúng ta gọi những  tù  binh  phi  công Mỹ  này  là  “tội  phạm  chiến  tranh” (criminal of war). Sau đợt  đặc nhiệm Mỹ  tổ  chức  giải  cứu  tù  binh  phi công Mỹ  bất  thành  ở  Sơn  Tây  tháng  11  năm  1970,  số  phi công này được  ta đưa về giam ở Hỏa Lò, một số được đưa  về  giam  ở  trại  giam  Thanh  Liệt  (gần  Cầu  Tó).  Cuối  năm 1972, một số lớn tù binh phi công Mỹ còn được chuyển đến  trại giam ở bản Bó Dường,  xã Vân Trình, huyện Thạch An, Cao Bằng. Số tù binh khác được đưa về trại giam Thanh Liệt (gần Cầu Bươu, Thanh Trì) và trại giam ở phố Lý Nam Đế, Hà Nội.

Tiêu điểm - Tiết lộ về cuộc sống tù binh phi công Mỹ ở Việt Nam

Tù binh phi công Mỹ bị bắt giữ tại miền Bắc.

Trốn tù chui vào chùa nằm ngủ

Vì có một  thời gian  làm công  tác Quản giáo ở một số  trại giam  phi  công  Mỹ,  ông Xiêm  nắm được nhiều thông tin và ông đã kể lại một số chuyện mà ông biết và trực tiếp “tai nghe mắt thấy” trong thời gian ấy.  Hồi đó, tù binh phi công Mỹ được giam chủ yếu ở trại giam Sơn Tây. Tháng 10 năm 1970, số phi công ở đây được chuyển  về  trại  giam ở Nhổn để  phục vụ  cho  công  tác đấu tranh chính trị. Nơi đây từng là doanh trại của một đơn vị bộ đội được cải tạo lại, nhưng vẫn giữ nguyên nhà tường gạch, mái ngói cấp 4, trần vôi rơm. Người ta chỉ xây thêm hàng rào bảo vệ cao độ 3 mét, trên có giăng dây thép gai. Có ba nhà giam, mỗi nhà đều có sân chơi rộng rãi, có phòng câu lạc bộ cho tù binh Phi công Mỹ xem tranh, đọc báo (thường là báo Vietnam  Courier),  đọc  truyện  (thường  là  chuyện  cổ  tích, chuyện lịch sử Việt Nam bằng tiếng Anh). 

Sau vụ Không quân Mỹ tổ chức cướp tù binh Phi công ở Sơn Tây  không  thành  cuối năm 1970,  thấy  trại giam này không đảm bảo an  toàn, cấp  trên quyết định chuyển đổi số tù hình sự của bộ Công an về đây, để chuyển toàn bộ số tù binh phi công Mỹ này về Hỏa Lò. Thời gian đó, cũng có một số phi công Mỹ được chuyển về trại giam ở Ngã  Tư  Sở:  Đây  nguyên  là  cơ  sở  của  Xưởng  phim Quân đội. Cũng nhà  tường gạch, mái ngói cấp bốn, có  trần vôi rơm, được cải tạo lại làm nơi giam giữ số tù binh phục vụ cho đấu tranh chính trị. 

Tại  trại giam  tù binh phi công Mỹ Ngã Tư Sở này đã  xảy ra sự kiện chấn động hồi đó: Một tù binh phi công Mỹ đã trốn trại! Nhưng anh ta mới chỉ  lọt ra ngoài  từ  lúc nửa đêm tới đầu giờ sáng hôm sau đã bị bắt trở lại. Tù binh này khai: Anh  ta phát hiện  ra phòng giam có  lỗ  lên  trần, khi cải  tạo, người ta đã sơ ý không dùng bê tông vôi vữa trát lấp kín, mà dùng dây thép gai bịt lại. Ý định vượt ngục của người tù binh kia  đã  nảy  sinh,  khi  lên  câu  lạc  bộ  của  nhà  giam,  tình  cờ được xem một tấm bản đồ Việt Nam treo trên tường. Anh ta nhìn  thấy  con  sông  Tô  Lịch.  Theo  nguyên  tắc  chung,  sông chảy ra biển. Anh ta suy đoán: Trốn được ra ngoài cứ đi xuôi theo dòng sông thì chắc sẽ gặp biển. Chỉ cần gặp thuyền của ngư dân rồi, thì sẽ xin đi nhờ, hoặc khống chế họ bắt chở ra biển. Khi gặp tàu nước ngoài thì sẽ làm tín hiệu SOS... 

Để  chuẩn bị  cho  chuyến  trốn  trại này, người  tù binh phi  công Mỹ  đó  đã  lấy  bánh mì  phơi  khô  tích  trữ  dần  làm lương thực... Nửa đêm hôm đó, chờ cho mọi người ngủ say, người tù binh này đã tháo dây thép gai chăng trên lỗ trần phòng giam và thoát ra ngoài. Nhưng mới lần mò men theo bờ sông đi được ít cây số, thì trời đã tảng sáng. Anh ta phải vào một ngôi  chùa  bên  bờ  sông Tô  Lịch,  vặt  lá  đa  trải  lên nền nhà chùa rồi chui vào nằm trốn trong đó. Sáng ra, có mấy người dân đi làm qua thấy cây đa lá rụng nhiều. Họ rủ nhau vào chùa xem sao, thì phát hiện thấy có người Tây  ăn mặc như  tù, đang nằm ngủ,  liền  báo  cho công  an  và  dân  quân  địa  phương.  Trước  đó,  sau  khi  phát hiện có tù binh Mỹ trốn trại, các  lực  lượng An ninh và Quân đội của ta trên địa bàn Thủ đô cũng đã được báo động. Cấp trên  còn  thông báo  cho  tất  cả  các địa phương  xung quanh Hà Nội cùng phối hợp truy bắt. Và người tù binh Phi công Mỹ này ngay lập tức đã bị áp giải đưa trả về trại giam…

Tiêu điểm - Tiết lộ về cuộc sống tù binh phi công Mỹ ở Việt Nam (Hình 2).

Bác sĩ khám bệnh thường kỳ cho tù binh phi công Mỹ tại trại giam.

Sơ tán tù binh để tránh B52

Khi máy bay B52 Mỹ tiến hành ném bom rải thảm xuống khu vực Hà Nội, phần lớn số tù binh phi công Mỹ đã được ta chủ động đưa sơ tán ở một số trại giam khác. Ông Xiêm còn cho biết,  trại  giam tù binh phi công ở  bản  Bó  Dường,  xã  Vân  Trình, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng đã được  ta  xây  cấp  tốc  để  sơ  tán  phi công Mỹ, nằm  trong kế hoạch chủ động chống  lại cuộc  tập kích 12 ngày đêm của Mỹ tháng 12 năm 1972. Trại giam này được xây vật liệu bằng đá, phòng hẹp và cửa nhỏ. Thời gian xây quá vội, xi măng thiếu, nên chất lượng kém. Có một nhà ở của lãnh đạo trại là nhà ngói, vách trát toóc xi, có ba nhà gạch, diện tích khoảng 20 mét vuông, là nơi làm việc của cán bộ quản giáo. Có ba nhà giam xây bằng đá. Nước sinh hoạt được  dẫn xuống  từ mạch nước ngầm gần đỉnh núi bằng ống nứa đục mắt, nối lại nhiều đoạn, dẫn vào tận phòng giam của tù binh. Sau một tháng giam giữ, thấy thị giác tù binh có thể sẽ bị giảm, Ban Quản giáo báo cáo lên trên, cấp trên ra lệnh làm giàn dây thép ở ngoài sân, lấy lá ngụy trang và thường xuyên cho tù binh ra tắm nắng. Sau này,  còn  có một  số  tù  binh đặc  biệt như đại tá  quân đội chính quyền Sài Gòn Nguyễn Văn Thọ bị bắt trong chiến dịch Đường 9 - Nam Lào cuối năm 1971, cũng bị đưa về giam giữ tại đây.

Ông Xiêm cho biết thêm, gần đây, có một tờ báo đăng bài với tiêu đề “Một trại giam phi công Mỹ bị bỏ quên” ở Cao Bằng, chính là viết về trại Bó Dường này. Nếu ai quan  tâm,  có  thể  tìm  về địa  chỉ nêu  trên gặp ông Chu Văn Xây, dân tộc Tày, nguyên là cán bộ Quản giáo trại  giam  tù  binh  Phi  công  Mỹ hồi đó,  nhà  ông  ở  ngay  bản  Bó Dường; hoặc gặp người đã  từng  làm Chủ  tịch xã Vân Trình thời  điểm  cuối  năm  1972.  Ông  chủ  tịch  xã  này  từng  đích thân dẫn anh em quản giáo vào hang núi cách trại giam  khoảng một  cây  số  để  chuẩn  bị  địa  điểm  dự  phòng theo “phương án hai”, nếu thấy trại giam không an toàn, thì chuyển tù binh vào trong hang đá…

Cũng theo lời kể của ông Xiêm, một trại giam tù binh phi công Mỹ trong chiến tranh thường được tổ chức với bộ máy gồm các bộ phận: Lãnh đạo  trại gồm Trại  trưởng, Trại phó  (biết  tiếng Anh) và Chính trị viên;  Bộ  phận  Tham mưu  (biết  tiếng  Anh)  có nhiệm  vụ tuyên  truyền  chính  sách  của  Nhà  nước  ta  qua  hệ  thống truyền thanh của trại và hỏi cung những tù binh mới bị bắt đưa về trại, duyệt lần cuối các thư của tù gửi về gia đình; Hai tổ Quản giáo (biết tiếng Anh) làm nhiệm vụ tiếp xúc  trực  tiếp  với  tù  binh  hàng  ngày,  tổ  chức  cho họ  thực hiện tốt nội quy của trại, giúp họ có nhận thức đúng đắn về chính  sách  nhân  đạo  của  ta,  hiểu  rõ  cuộc  chiến  tranh  phi nghĩa của chính phủ Mỹ đang tiến hành ở Việt Nam.    

Trong trại giam, hàng ngày tù binh phi công thường được ra sân tập, tắm nắng, tắm nước hai lần  sáng và  chiều, mỗi lần một giờ đồng hồ. Các quản giáo thường hướng dẫn họ tham gia các hoạt động thể thao, đưa đi bệnh viện nếu bị ốm, nhận và trao quà gia đình của họ gửi đến; hướng dẫn họ viết thư, kiểm tra và đề xuất ý kiến xử lý đối với những thư có vấn đề. Ngoài ra, ở mỗi trại giam Tù binh còn có một đơn vị bảo vệ và bộ phận cấp dưỡng. Riêng  với  trại  giam  tù  binh  phi  công Mỹ  Hỏa Lò,  có  lực  lượng  công  an  gác  cổng  ngoài,  quân  đội  gác cổng trong. Nhà bếp cho bộ đội ta được bố trí sát tường sau của một phòng giam. Cũng chính điều này đã làm thay đổi nhận thức của tù binh Mỹ. Bởi họ thường vịn tay lên cửa sổ nhìn ra và thấy bữa ăn đạm bạc  của bộ đội  ta, kém xa  tiêu  chuẩn ăn của  tù binh Phi công Mỹ. Từ buổi ấy, họ không đả động gì đến  Công ước Giơ- ne- vơ. 

Trước  đó,  báo  chí Mỹ  và  Phương Tây thường đòi ta phải thực hiện công ước Giơ-ne-vơ đối với tù  binh  chiến  tranh. Trong  trại  giam,  tù  binh Mỹ  cũng  đấu tranh vấn đề này. Các quản giáo giải  thích: “Các anh  là tội phạm chiến tranh, vì đã mang bom ném xuống đất nước chúng tôi, gây  bao  tội  ác  với  dân  thường.  Buộc  chúng  tôi  phải  chiến đầu bắn trả để tự vệ. Máy bay của các anh trúng đạn bị rơi, các  anh  bị  bắt  về  đây.  Các  anh  không  có  quyền  đòi  được hưởng theo công ước Giơ-ne-vơ. Tuy nhiên, thực hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước chúng tôi, các anh đã được đối xử tốt, được hưởng tiêu chuẩn sinh hoạt hàng ngày còn cao hơn cả chúng tôi”.        

Đặng Vương Hưng- Nguyễn Văn

Bạn đang đọc bài viết Tiết lộ về cuộc sống tù binh phi công Mỹ ở Việt Nam tại chuyên mục Tiêu điểm của báo điện tử Người Đưa Tin. Mọi thông tin góp ý, chia sẻ xin vui lòng gửi về hòm thư toasoan@nguoiduatin.vn.

Cùng chuyên mục