Đề xuất tăng thuế tiêu thụ đặc biệt với thuốc lá: Cần cân nhắc kỹ càng

Thứ 2, 28/02/2022 | 21:45
Việt Nam hiện đang có một vài ý kiến đề xuất tăng thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với thuốc lá.

Tuy nhiên, cần đánh giá tác động của đề xuất này một cách cẩn trọng và lưu ý tới tất cả các yếu tố ảnh hưởng về kinh tế - xã hội khi thay đổi chính sách thuế quan trọng này.

Dịch bệnh từ đầu năm 2020 đã khiến phần lớn các hoạt động sản xuất kinh doanh bị tê liệt, đời sống nhân dân và nền kinh tế bị ảnh hưởng. Sau khi trạng thái bình thường mới được tái lập gần đây, sản lượng sản xuất và tiêu thụ vẫn chưa thể phục hồi như trước do chi phí nguyên liệu đầu vào tăng cao, thiếu hụt lao động và nguồn cung ứng…  khiến nhiều doanh nghiệp đang ở trong tình trạng vô cùng khó khăn.

Với những nỗ lực, tinh thần đoàn kết, quyết tâm của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, Việt Nam đã có được một số tín hiệu hồi phục vào cuối năm 2021. Việt Nam cũng đang từng bước thận trọng mở cửa để phục hồi kinh tế nhưng vẫn cố gắng đề cao mục tiêu bảo vệ sức khỏe của người dân trên hết. Công tác phòng chống Covid-19 vẫn còn nhiều thách thức với những diễn biến khó lường, không thể chủ quan. 

Trong bối cảnh như hiện nay, một số chuyên gia cho rằng đối với những đề xuất làm tăng gánh nặng cho doanh nghiệp (chẳng hạn như đề xuất tăng thuế TTĐB đối với một số mặt hàng trong đó có thuốc lá) cần tính toán kỹ các tác động kinh tế-xã hội, lưu tâm tới cả những hệ lụy ngoài mong muốn, các đối tượng dễ bị tổn thương (công ăn việc làm, công nhân, nông dân v.v.) trước khi đưa ra quyết định. Ngoài ra, thời điểm thực hiện cũng vô cùng quan trọng để doanh nghiệp có thời gian hồi phục sau đại dịch.

Không chỉ doanh nghiệp mà ngay cả người tiêu dùng cũng đang phải đối mặt với những gánh nặng về tài chính do Covid-19 gây ra. Khi đó, những tính toán chi li trong việc chi tiêu hàng ngày được đặt lên hàng đầu và khả năng người tiêu dùng tìm đến các mặt hàng tiêu dùng nhanh bất hợp pháp với giá thành rẻ hơn, bao gồm cả thuốc lá, là điều có thể xảy ra.

Kết nối - Đề xuất tăng thuế tiêu thụ đặc biệt với thuốc lá: Cần cân nhắc kỹ càng

Giữ chính sách ổn định để giúp các doanh nghiệp phục hồi các hoạt động sản xuất, kinh doanh là một trong những giải pháp hiệu quả giúp các chính phủ nuôi dưỡng nguồn thu trong giai đoạn hậu Covid-19.

Nuôi dưỡng nguồn thu

Tại phiên họp chuyên đề tháng 11/2021, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã yêu cầu Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội phải gắn với lộ trình mở cửa từng bước nền kinh tế theo phương châm thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch Covid-19. Mục tiêu đặt ra là thúc đẩy phục hồi, tăng trưởng kinh tế, tạo ra động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội, nhưng phải bảo đảm nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát ở mức thấp và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Dự báo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng cho thấy, trong năm 2022, Việt Nam vẫn sẽ đối mặt với nhiều khó khăn, đơn cử như biến chủng Omicron mới, hay quá trình lạm phát toàn cầu. Do đó, muốn kinh tế tăng trưởng 6-6,5% như mục tiêu Quốc hội đề ra cần phải có thêm gói hỗ trợ để giúp các doanh nghiệp phục hồi sản xuất kinh doanh, tập trung chủ yếu vào chính sách tài khóa, hoàn phí, hoàn thuế đang và sẽ được triển khai trong thời gian tới.

Như vậy để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng, với một số ngành, giữ nguyên chính sách thuế ổn định như hiện tại cũng nằm trong gói giải pháp hỗ trợ mà Chính phủ cần cân nhắc trong giai đoạn này.

Thực tế việc đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp là mục tiêu xuyên suốt, không có điểm dừng của Chính phủ, bộ, ngành, địa phương. Việc đồng hành, hỗ trợ càng có ý nghĩa khi từ gần 2 năm qua, dịch Covid-19 đã khiến doanh nghiệp, người dân gặp vô vàn khó khăn. Một chính sách hỗ trợ hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp phục hồi, nhanh chóng lấy lại đà phát triển.

Với các chính sách thuế, việc duy trì chính sách hiện hữu trong 2-3 năm tới là một trong những giải pháp bền vững được các chuyên gia kinh tế ủng hộ vì giúp Chính phủ nuôi dưỡng nguồn thu trong giai đoạn khó khăn hiện nay. Điều này cũng phù hợp với Quyết định 2114/QĐ-TTg ngày 16 tháng 12 năm 2021 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch thực hiện Kết luận số 19-KL/TW của Bộ Chính trị và Đề án Định hướng Chương trình xây dựng pháp luật nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV trong đó dự án thuế TTĐB sẽ được xem xét để đưa vào Chương trình xây dựng pháp luật 2023-2025.

Kết nối - Đề xuất tăng thuế tiêu thụ đặc biệt với thuốc lá: Cần cân nhắc kỹ càng (Hình 2).

Một tài xế chở thuốc lá lậu cùng tang vật tại trụ sở Công an quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ ngày 25/12/2021. Ảnh: TTXVN.

Liên quan đến thuế TTĐB với thuốc lá, trong phiên thảo luận tổ tại Kỳ họp bất thường lần thứ nhất, Quốc hội khóa XV, ngày 6/1/2022 vừa qua, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội - cho rằng, tăng thuế vấn đề rất phức tạp, phải đánh giá tác động cẩn trọng.

Bởi nếu như tăng thuế tiêu thụ thuốc lá phải đi đôi với chống buôn lậu thuốc lá. Vì nếu chỉ tăng mà không chống được buôn lậu thì sẽ phản tác dụng, dẫn đến kích thích buôn lậu thuốc lá, lúc đó lợi nhuận buôn lậu thuốc lá có khi còn cao hơn ma túy, giá thuốc lá lên quá cao sẽ đẩy buôn lậu lên.

Thuế tăng, thuốc lá lậu tăng, thất thu thuế tăng

Cuối năm 2021 và giai đoạn trước khi bước vào Tết Nguyên đán tức ngay sau khi Việt Nam tái mở cửa, tình hình buôn lậu thuốc lá ngay lập tức diễn biến phức tạp trở lại ở nhiều điểm nóng trên suốt các tuyến biên giới, đặc biệt ở các tỉnh An Giang, Tây Ninh, Bình Phước, Long An, Đồng Tháp, Kiên Giang...

Với đặc điểm đường biên giới dài, lại thêm nhiều đường ngang, ngõ tắt, đường mòn, lối mở nên việc kiểm soát người, phương tiện qua lại biên giới vẫn luôn là thách thức cho các lực lượng chức năng trong công tác chống buôn lậu nói chung & thuốc lá nói riêng. Các đầu nậu đã vận chuyển thuốc lá lậu với số lượng lớn, nhiều chủng loại, bằng nhiều phương tiện như đường bộ, đường thủy từ khu vực biên giới về Việt Nam để tiêu thụ.

Trong khi tình hình ngoài biên giới là vậy, khảo sát 1 vòng thị trường cũng cho thấy thuốc lá lậu ngày càng dễ dàng tiếp cận hơn, giá cả cạnh tranh hơn, nhất là những sản phẩm nhập lậu từ 15.000 đến 30.000/bao. Các sản phẩm này không phải đóng bất kỳ loại thuế, phí nào và có thể mua dễ dàng tại các điểm bán lẻ, các chợ đầu mối, cạnh tranh trực tiếp với thuốc lá sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu chính ngạch, vốn đang đóng góp mấy chục ngàn tỷ đồng cho ngân sách Nhà nước hàng năm.

Do đó, nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam nên tìm cách kiểm soát thuốc lá nhập lậu và các hoạt động kinh doanh bất chính đi kèm thay vì tập trung vào việc tăng thuế TTĐB, tức chỉ “đánh” vào các hoạt động kinh doanh hợp pháp thay vì giải quyết tận gốc đâu là nguyên nhân thực sự đang tước đi nguồn thu của Chính phủ, đồng thời cũng khiến mục tiêu giảm tiêu dùng thuốc lá trở nên khó hoặc không khả thi.

Trái lại, vẫn có một số ý kiến cho rằng bất chấp thực trạng thuốc lá lậu vẫn chưa được kiểm soát hiệu quả, Việt Nam vẫn nên tăng thuế TTĐB để vừa tăng thu ngân sách, giảm cầu và giảm các thiệt hại, hệ lụy khác về mặt xã hội. Tuy nhiên, bài học từ một số quốc gia lân cận rất đáng tham khảo khi Việt Nam đang cân nhắc thay đổi phương thức đánh thuế phù hợp trong giai đoạn hiện nay.

Chẳng hạn, tại Malaysia, theo một báo cáo của Oxford Economics, sau khi Chính phủ tăng thuế TTĐB gần 40% vào cuối năm 2015, giá thuốc lá hợp pháp tăng chóng mặt. Thị phần thuốc lá hợp pháp tại Malaysia vào năm 2016 đã lập tức giảm 26% và sau đó tiếp tục giảm qua các năm và cho đến năm 2020 đã giảm 42% so với năm 2015.

Điều đáng chú ý là lượng tiêu thụ thuốc lá nói chung tại Malaysia (bao gồm hợp pháp và bất hợp pháp) đã tăng đều khoảng 5%/năm, chủ yếu do TTL tràn ngập thị trường (ghi nhận giảm nhẹ vào năm 2020 do đại dịch Covid-19). Nghiên cứu này cũng cho thấy, thị phần thuốc lá lậu đã tăng đáng kể từ năm 2016 và đã chiếm đến 64% thị trường vào năm 2020, hơn 600 triệu bao thuốc lá 20 điếu.

Chỉ tính riêng năm 2018 Malaysia đã thất thu hơn 5 tỉ RM tiền thuế vì hoạt động buôn bán thuốc lá bất hợp pháp ở nước này, tương đương với gần 3% tổng số thuế thu được trong năm. Với chính sách thuế cao ngất ngưởng, Malaysia hiện là quốc gia có tỷ lệ trốn thuế thông qua thuốc lá lậu cao nhất thế giới.

Kết nối - Đề xuất tăng thuế tiêu thụ đặc biệt với thuốc lá: Cần cân nhắc kỹ càng (Hình 3).

Công an tỉnh Bình Phước bắt giữ xe tải và 10.000 bao thuốc lá lậu vào tháng 12/2021, tiến hành điều tra, làm rõ hành vi vận chuyển thuốc lá lậu trái phép. Ảnh: TTXVN.

New Zealand là một ví dụ khác. Quốc gia này được biết đến với chính sách quản lý buôn lậu, bao gồm cả thuốc lá, khá hiệu quả trong nhiều năm. Một yếu tố khác hỗ trợ cho công tác chống thuốc lá lậu của New Zealand là vị trí địa lý cách xa các nước khác, không có đường biên giới tiếp giáp với các quốc gia lân cận.

Nhưng khi thuế tăng lên 73.8 cent/ điếu (tốc độ tăng khoảng 22%) từ năm 2015 đến năm 2017, lượng TTL đã tăng hơn gấp đôi, số tiền thất thu thuế tăng gấp ba lần, lên tới 320 triệu NZD. Điều đó cho thấy ngay cả khi công tác buôn lậu thuốc lá được kiểm soát tốt, việc tăng thuế, đặc biệt là tăng đột ngột vẫn có thể tiềm ẩn những nguy cơ gây thiệt hại cho nền kinh tế, tăng thất thu ngân sách, thậm chí còn tăng sản lượng tiêu thụ, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách là quan trọng trong giai đoạn hiện nay

Những gì các quốc gia khác đang trải qua cho thấy tăng thuế sẽ dẫn đến hệ lụy tất yếu là tăng thuốc lá lậu và thất thu ngân sách tăng cao. Đây chính là điều nước ta không hề mong muốn trong giai đoạn hiện nay. Theo ước tính, lượng thuốc lá lậu tại Việt nam chiếm khoảng 20% thị phần, tương đương khoảng 20 tỷ điếu, dẫn đến thất thu thuế khoảng hơn 7.000 tỷ/năm. Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế, nếu thuế TTĐB được điều chỉnh tăng theo các đề xuất hiện nay sẽ dẫn tới tăng đột biến giá của sản phẩm sản xuất hợp pháp, khiến bản đồ thị phần của ngành thuốc lá thay đổi. Tổng sản lượng tiêu thụ của ngành được dự báo sẽ sụt giảm nghiêm trọng. Thuốc lá lậu sẽ lấn sân, thị phần thuốc lá lậu có thể sẽ tăng lên đến 30% - 40% và sẽ còn gia tăng mạnh hơn trong tương lai.

Do đó, các chuyên gia cho rằng việc điều chỉnh phương thức thu thuế, nếu có, nên được Quốc hội và Chính phủ thảo luận và chuẩn bị trong giai đoạn 2023 - 2025, khi tác động của dịch Covid-19 đã hạ nhiệt, doanh nghiệp đã hồi phục và sẵn sàng trở lại đường đua nhằm cạnh tranh với hàng lậu.

Kinh nghiệm tăng thuế TTĐB đối với thuốc lá ở một số quốc gia và vùng lãnh thổ

Campuchia: lần gần đây nhất, thuế tiêu thụ đặc biệt tăng trong năm 2016 dẫn đến lượng thuốc lá bất hợp pháp tăng 50% và thu thất thu thuế tăng hơn gấp ba lần vào năm 2017. Macau: Sau khi tăng thuế TTĐB đối với thuốc lá, thất thu thuế do thuốc lá bất hợp pháp đã tăng hơn gấp đôi vào năm 2016. Pakistan: Trong 3 năm, từ 2013 đến 2016, thuế TTĐB tăng 60% ở bậc 1 và 87% ở bậc 2, khối lượng buôn bán bất hợp pháp tăng gấp đôi, dẫn đến thất thu thuế tăng 150%, lên 67 tỷ PKRn. Philippines: Thuế TTĐB đối với thuốc lá đã tăng đột biến vào năm 2013, dẫn đến lượng thuốc bất hợp pháp tăng gấp 3 lần trong khi thất thu thuế tăng xấp xỉ 6 lần từ 2,6 đến 15,6 tỷ peso.

Hoàng Minh

Hải Phòng: Tiêu huỷ hơn 1 triệu bao thuốc lá 555 giả

Thứ 2, 22/11/2021 | 21:57
Cục Hải quan Hải Phòng vừa phát hiện 2 container khoảng hơn 1 triệu bao thuốc lá giả nhãn hiệu 555 được vận chuyển trên tàu từ cảng Sihanoukville (Campuchia) về.

Xe "luồng xanh" chở lô thuốc lá lậu, nguỵ trang bằng hàng nông sản

Thứ 7, 28/08/2021 | 06:00
Lực lượng chức năng đã thu giữ 90 bao thuốc lá điếu nhập lậu khi tạm dừng và khám phương tiện ô tô tải “luồng xanh” khi lưu thông qua chốt kiểm soát dịch.

TP.HCM ngập sắc tím hưởng ứng ngày thế giới không khói thuốc lá

Thứ 7, 28/05/2016 | 15:11
Sáng 28/5, hàng ngàn thanh thiếu niên mặc đồng phục màu tím tập trung về Nhà văn hóa Thanh niên, Q1 hưởng ứng ngày thế giới không khói thuốc lá.
Cùng tác giả

Có thể xử lý hình sự nghệ sĩ Hoài Linh vụ “ôm” hơn 13 tỷ chưa cứu trợ?

Thứ 5, 27/05/2021 | 11:00
Việc Hoài Linh chưa chuyển hơn hơn 13 tỷ đồng vận động cứu trợ miền Trung gây “sóng gió” dư luận. Chúng tôi có cuộc trao đổi với luật sư Trần Đình Dũng (Đoàn luật sư TP.HCM) về vụ việc.

TP.HCM: Dự kiến công bố thành lập TP.Thủ Đức vào 31/12

Thứ 4, 23/12/2020 | 18:44
Theo ông Nguyễn Thành Phong, Chủ tịch UBND TP.HCM, Thành phố này dự kiến sẽ làm lễ công bố Nghị quyết thành lập TP.Thủ Đức vào ngày 31/12 tới.
Cùng chuyên mục

“Du học không gián đoạn” với chương trình dự bị Đại học Quốc tế của Đại học London

Thứ 5, 07/04/2022 | 09:41
Chương trình học sẽ giúp các em sinh viên được trực tiếp học dự bị ngay tại Việt Nam thay vì phải đi nước ngoài như trước kia.

Nghệ thuật xăm hình dưới góc nhìn của anh Nguyễn Công Thành

Thứ 5, 31/03/2022 | 17:08
Anh Thành cho biết, không phải ngẫu nhiên mà lĩnh vực xăm hình đến gần với đời sống. Tất cả là nhờ đam mê, nghị lực phấn đấu của những người thợ xăm chân chính.

Tuyền Apple – 9x tài năng hỗ trợ cho các streamer game

Thứ 4, 30/03/2022 | 14:16
Để giúp nhiều người trẻ tiến gần giấc mơ trở thành “idol streamer” trong lĩnh vực game, Tuyền Apple - Bùi Hữu Tuyền đã trở thành người hỗ trợ cho các bạn streamer.

Doanh nhân Trần Hoài Đức với triết lý: “Giúp đỡ khách hàng có lợi cũng chính là mang lại lợi ích cho chính doanh nghiệp mình!”

Thứ 2, 28/03/2022 | 21:38
Ở thời điểm hiện tại, đi đôi với tiềm năng phát triển của ngành dược phẩm, thực phẩm hỗ trợ bảo vệ sức khỏe là sự nổi lên của lĩnh vực mar

Nghề điêu khắc đá - thi công lăng mộ đá tại Hà Nam

Thứ 2, 28/03/2022 | 20:30
Lăng mộ đá sở hữu nhiều ưu điểm nổi bật như: Độ bền cao, lau dọn dễ dàng, tính thẩm mỹ cao và giá thành vừa phải. Mời mọi người cùng đọc bài viết dưới đây nhé!
     
Nổi bật trong ngày

Dự báo thời tiết ngày 10/8/2022: Bão số 2 gây mưa vừa đến rất to

Thứ 4, 10/08/2022 | 05:06
Tin tức dự báo thời tiết mới nhất trong hôm nay (10/8). Cập nhật tin tức dự báo thời tiết nhanh và chính xác nhất trên Người Đưa Tin.

Hà Tĩnh: Tàu cá hỏng máy, 5 ngư dân mất liên lạc trên biển

Thứ 3, 09/08/2022 | 10:32
Trong lúc di chuyển vào đất liền, tàu đánh cá chở 5 ngư dân, 4 đàn ông và 1 phụ nữ, bất ngờ bị hỏng máy và mất liên lạc khi còn cách bờ khoảng 20 hải lý.

Dự báo thời tiết ngày 9/8/2022: Cảnh báo nhiều khu vực mưa rất to

Thứ 3, 09/08/2022 | 05:00
Tin tức dự báo thời tiết mới nhất trong hôm nay (9/8). Cập nhật tin tức dự báo thời tiết nhanh và chính xác nhất trên Người Đưa Tin.

Áp thấp nhiệt đới có sức gió mạnh hướng thẳng về Móng Cái

Thứ 3, 09/08/2022 | 11:55
Dự báo trong 24 giờ tới, áp thấp nhiệt đới có khả năng đổi hướng Bắc Tây Bắc, mỗi giờ đi được khoảng 15km và có khả năng mạnh lên thành bão.

Áp thấp nhiệt đới mạnh lên thành bão số 2, tiến thẳng về đất liền nước ta

Thứ 3, 09/08/2022 | 15:07
Chiều nay (9/8) áp thấp nhiệt đới đã mạnh lên thành bão, cơn bão số 2 năm 2022 và có tên quốc tế là MULAN. Dự báo miền Bắc sắp hứng đợt mưa lớn.