Thành công rất tốt đẹp của Đại hội XIV của Đảng thể hiện niềm tin, ý chí, quyết tâm và tầm nhìn phát triển mới của Đảng và dân tộc ta; là tiền đề vững chắc để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tự chủ chiến lược, tự tin, tự cường, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV, vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Trong đó, Báo cáo Chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định 12 định hướng lớn; 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 đột phá chiến lược. Báo cáo chính trị có nêu 1 trong 8 nội dung quan trọng đầu tiên là hoàn thiện thể chế phát triển và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Lấy thực thi làm thước đo.

Chia sẻ với Người Đưa Tin (NĐT), GS.TS Nguyễn Quốc Sửu - Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công kỳ vọng rằng, khi tinh thần "lấy thực thi làm thước đo" được quán triệt và triển khai đồng bộ sau Đại hội XIV, quản trị quốc gia sẽ có những chuyển biến mang tính cấu trúc và là một khởi đầu mới cho nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả.

NĐT: Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh "lấy thực thi làm thước đo" và coi thể chế là "điểm nghẽn của điểm nghẽn" nhưng cũng là "đột phá của đột phá". Ông nhìn nhận thông điệp này đặt ra yêu cầu gì mới đối với năng lực quản trị quốc gia trong giai đoạn tới?

GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu: Theo tôi, thông điệp "lấy thực thi làm thước đo" mà Tổng Bí thư nhấn mạnh đã đánh dấu một bước chuyển rất căn bản trong tư duy quản trị quốc gia. Nếu trước đây, năng lực quản trị thường được đo bằng việc ban hành bao nhiêu chủ trương, chính sách, luật pháp, thì nay, thước đo cao nhất không chỉ nằm ở ý chí chính trị hay thiết kế chính sách, mà nằm ở khả năng biến chính sách thành kết quả cụ thể trong đời sống xã hội.

Thể chế được coi là "đột phá của đột phá" bởi vì đây chính là điểm nghẽn lớn nhất nhưng cũng là dư địa cải cách lớn nhất hiện nay. Cải cách thể chế thành công sẽ tạo động lực phát triển quốc gia.

Tổng Bí thư đã thẳng thắn chỉ ra tình trạng luật thì đúng nhưng thực thi lại khó, trên nghị trường thông nhưng xuống cơ sở lại vướng. Điều này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở xây dựng luật, mà nằm ở kỷ luật thực thi. Đây chính là "khoảng cách thực thi", khi nhiều chính sách tốt bị bào mòn, giảm hiệu quả khi đi vào cuộc sống. Tổng Bí thư yêu cầu lấy thực thi làm thước đo của thể chế, đồng thời thiết kế các cơ chế kiểm soát quyền lực để quyền lực luôn được vận hành trong khuôn khổ pháp luật và vì lợi ích của Nhân dân.

Thể chế chỉ thực sự tốt khi người dân cảm thấy thuận lợi hơn, doanh nghiệp bớt rào cản hơn và xã hội vận hành minh bạch hơn.

Từ đó, thông điệp này đặt ra ba yêu cầu mới, rất rõ ràng, đối với năng lực quản trị quốc gia trong giai đoạn tới:

Thứ nhất, quản trị phải chuyển từ "tư duy ban hành" sang "tư duy vận hành". Nhà nước pháp quyền không chỉ là Nhà nước ban hành luật, mà là Nhà nước làm cho luật sống được, vận hành trơn tru, nhất quán và dự đoán được. Điều này đòi hỏi phải coi thực thi chính sách là một quá trình có thiết kế, có giám sát, có phản hồi và có điều chỉnh, chứ không phải là "khâu sau cùng" mang tính hành chính thuần túy.

Thứ hai, năng lực thực thi phải trở thành năng lực cốt lõi của bộ máy công quyền. Điều đó kéo theo yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong phân cấp - phân quyền, trong tổ chức bộ máy, trong trách nhiệm giải trình và đặc biệt là trong đánh giá cán bộ. Cán bộ không chỉ được đánh giá bằng báo cáo hay quy trình đúng, tuân thủ thủ tục, mà phải bằng kết quả thực chất mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được.

Thứ ba, thể chế phải được nhìn như một "hệ điều hành phát triển", chứ không chỉ là tập hợp các quy định. Một hệ điều hành tốt không cần phức tạp, nhưng phải thông suốt, giảm ma sát, khuyến khích sáng tạo và bảo vệ người dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Khi thể chế được thiết kế theo logic đó, nó sẽ thực sự trở thành đột phá của đột phá, giải phóng nguồn lực, khơi thông nguồn lực và nâng cao niềm tin xã hội.

Có thể nói, thông điệp "lấy thực thi làm thước đo" không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật trong quản lý Nhà nước, mà là lời hiệu triệu về một chuẩn mực mới của năng lực cầm quyền: năng lực biến tầm nhìn thành hiện thực, biến tuyên bố chính sách thành hành động, và biến cam kết chính trị thành giá trị cụ thể cho quốc gia và cho từng người dân.

NĐT: Để biến thể chế thành "đột phá của đột phá", cần ưu tiên tháo gỡ những khâu nào?

GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu: Theo tôi, để biến thể chế thực sự trở thành "đột phá của đột phá", điều quan trọng không phải là làm nhiều việc cùng lúc, mà là đánh trúng những "khâu nghẽn quyết định" đang cản trở năng lực thực thi của cả hệ thống. Có thể ưu tiên tháo gỡ năm khâu then chốt sau đây:

Một là, tháo gỡ nghẽn trong tư duy thiết kế thể chế. Một vấn đề phổ biến hiện nay là thể chế vẫn còn nặng về kiểm soát đầu vào, quản lý bằng mệnh lệnh và thủ tục, trong khi chưa chuyển hẳn sang quản trị theo mục tiêu và kết quả. Muốn đột phá, cần thiết kế luật pháp và chính sách theo hướng mở đường cho phát triển, chấp nhận cái mới có kiểm soát, giảm "sợ sai" bằng cơ chế minh bạch và chuẩn mực rõ ràng, thay vì siết chặt bằng những rào cản phòng ngừa quá mức.

Hai là, tháo gỡ nghẽn trong tổ chức thực thi và phân quyền. Nhiều chính sách đúng nhưng "kẹt" ở tầng trung gian do phân cấp chưa đủ rõ, quyền hạn đi kèm trách nhiệm chưa tương xứng. Nếu không mạnh dạn phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, thì thể chế dù tốt trên giấy cũng khó đi vào cuộc sống. Ở đây, điểm mấu chốt là giao đúng việc, giao quyền đủ, buộc chịu trách nhiệm đến cùng.

Ba là, tháo gỡ nghẽn trong chất lượng xây dựng pháp luật. Luật pháp phải ổn định, dễ hiểu, dễ áp dụng và có tính dự báo. Tình trạng quy định chồng chéo, thiếu nhất quán, phải "xin ý kiến" nhiều vòng không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ, mà còn làm suy giảm niềm tin của xã hội. Hoàn thiện thể chế vì thế phải bắt đầu từ việc nâng cao kỷ luật lập pháp, làm thật khoa học khâu đánh giá tác động và thẩm tra, thẩm định chính sách, pháp luật. Coi chất lượng luật là nền tảng của hiệu quả thực thi.

Bốn là, tháo gỡ nghẽn về con người và trách nhiệm công vụ. Thể chế không thể vận hành tốt nếu thiếu đội ngũ cán bộ có năng lực thực thi, dám quyết định và dám chịu trách nhiệm. Cần chuyển mạnh từ đánh giá cán bộ theo quy trình sang đánh giá theo kết quả, gắn quyền hạn với trách nhiệm cá nhân, đồng thời có cơ chế bảo vệ người dám làm đúng vì lợi ích chung.

Năm là, tháo gỡ nghẽn trong cơ chế giám sát và phản hồi chính sách. Một thể chế hiện đại không phải là thể chế "không sai", mà là thể chế phát hiện sai sớm, sửa sai nhanh và học được từ thực tiễn. Việc tăng cường giám sát thực thi, lắng nghe phản hồi từ người dân và doanh nghiệp, và kịp thời điều chỉnh chính sách là yếu tố quyết định để thể chế luôn sống động và thích ứng.

Như vậy, đột phá thể chế không nằm ở số lượng văn bản ban hành, mà ở khả năng làm cho thể chế vận hành thông suốt, giảm ma sát và tạo niềm tin. Khi những khâu nghẽn then chốt này được tháo gỡ, thể chế sẽ không còn là lực cản, mà trở thành bệ đỡ cho phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

NĐT: Ông kỳ vọng gì vào những chuyển biến cụ thể trong quản trị quốc gia sau Đại hội XIV khi tinh thần "lấy thực thi làm thước đo" được quán triệt và triển khai đồng bộ?

GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu: Tôi kỳ vọng rằng, khi tinh thần "lấy thực thi làm thước đo" được quán triệt và triển khai đồng bộ sau Đại hội XIV, quản trị quốc gia của chúng ta sẽ có những chuyển biến mang tính cấu trúc, chứ không chỉ là cải thiện cục bộ hay ngắn hạn. Ít nhất, có thể nhìn thấy 4 thay đổi lớn.

Thứ nhất, chuẩn mực điều hành quốc gia sẽ dịch chuyển rõ rệt từ "đúng quy trình" sang "đúng kết quả". Thành công của chính sách không còn được đánh giá chủ yếu qua việc ban hành đủ văn bản, tổ chức đủ hội nghị hay hoàn thành thủ tục, mà qua những thay đổi cụ thể trong đời sống kinh tế - xã hội: thủ tục có thực sự nhanh hơn không, chi phí có giảm không, niềm tin của người dân và doanh nghiệp có được củng cố không. Đây là thay đổi rất căn bản trong văn hóa quản trị.

Thứ hai, bộ máy công quyền sẽ vận hành linh hoạt và có trách nhiệm hơn. Khi thực thi trở thành thước đo, phân cấp, phân quyền sẽ không thể dừng ở khẩu hiệu mà buộc phải đi vào thực chất. Tôi kỳ vọng sẽ thấy rõ hơn một nền hành chính biết quyết định, dám quyết định và chịu trách nhiệm đến cùng, thay cho tâm lý né tránh, đùn đẩy hay "an toàn thủ tục" vốn là lực cản lớn đối với phát triển.

Thứ ba, chất lượng thể chế và pháp luật sẽ được nâng lên theo hướng ổn định và dự đoán được. Khi thực thi được coi trọng, các quy định thiếu khả thi, chồng chéo hay gây rủi ro pháp lý sẽ không còn "đất sống". Điều này sẽ tạo ra một môi trường chính sách minh bạch hơn, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, giúp xã hội giảm chi phí tuân thủ và giúp Nhà nước điều hành hiệu quả hơn.

Thứ tư, và cũng là điều quan trọng nhất, niềm tin xã hội sẽ được tái tạo và củng cố. Người dân và doanh nghiệp không chỉ nghe thấy cam kết, mà nhìn thấy kết quả. Khi chính sách đi vào cuộc sống một cách nhất quán, công bằng và có thể dự đoán, niềm tin sẽ trở thành nguồn lực phát triển rất mạnh - nguồn lực mà không một gói kích thích kinh tế nào có thể thay thế.

Về dài hạn, tôi kỳ vọng tinh thần "lấy thực thi làm thước đo" sẽ giúp hình thành một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa không chỉ mạnh về quyền lực pháp lý, mà mạnh về năng lực hành động, đủ khả năng biến tầm nhìn 2045 thành hiện thực. Đó chính là nền quản trị quốc gia mà Đại hội XIV đang mở đường: quản trị bằng hiệu quả, bằng trách nhiệm và bằng niềm tin của xã hội.

NĐT: Theo ông, những định hướng lớn của Đại hội XIV sẽ tạo động lực mới như thế nào cho sự phát triển đất nước trong giai đoạn tới?

GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu: Theo tôi, những định hướng lớn của Đại hội XIV không chỉ vạch ra mục tiêu phát triển, mà quan trọng hơn, đã tái thiết lập động lực phát triển của đất nước theo cách bền vững và hiện đại hơn. Điểm đặc biệt của Đại hội lần này là các định hướng không đứng riêng lẻ, mà liên kết với nhau thành một chỉnh thể chiến lược, hệ thống. Trong đó thể chế, khoa học - công nghệ, con người và niềm tin xã hội cùng tạo lựa đẩy cho giai đoạn phát triển mới.

Trước hết, động lực thể chế được kích hoạt mạnh mẽ. Khi Đại hội xác định hoàn thiện thể chế phát triển và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là một trong những ưu tiên hàng đầu, lấy thực thi làm thước đo, thì thể chế không còn là "khung rào" mà trở thành bệ đỡ cho đổi mới. Điều này có ý nghĩa rất lớn trong việc giải phóng các nguồn lực đang bị "giam giữ" bởi thủ tục, bởi sự chồng chéo và bởi tâm lý sợ rủi ro. Một khi thể chế vận hành thông suốt, sức sáng tạo của xã hội sẽ được khơi dậy mạnh mẽ.

Thứ hai, động lực tăng trưởng được tái cấu trúc theo chiều sâu. Đại hội XIV khẳng định rõ mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây không chỉ là lựa chọn mang tính thời điểm, mà là sự chuyển dịch chiến lược từ tăng trưởng dựa vào khai thác nguồn lực sang tăng trưởng dựa vào tri thức, năng suất và giá trị gia tăng cao - con đường để Việt Nam bứt phá trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Thứ ba, động lực từ khu vực kinh tế tư nhân và thị trường được khơi thông rõ nét hơn. Khi Nhà nước tập trung vào kiến tạo phát triển, bảo đảm ổn định vĩ mô và thiết lập luật chơi công bằng, thì doanh nghiệp và người dân sẽ trở thành trung tâm của quá trình tạo ra của cải. Đại hội XIV gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng thành công của doanh nghiệp cũng chính là thành công của nền kinh tế, từ đó tạo niềm tin cho đầu tư dài hạn và cho tinh thần khởi nghiệp, đổi mới.

Thứ tư, động lực tinh thần và niềm tin xã hội được củng cố. Đại hội không chỉ đặt ra mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn 2045, mà còn truyền đi một thông điệp rất rõ ràng về quyết tâm hành động, về kỷ luật thực thi và về trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.

Khi lời nói đi cùng hành động, niềm tin xã hội sẽ trở thành một nguồn lực phát triển đặc biệt quan trọng - bền bỉ và lan tỏa. Có thể nói, Đại hội XIV đã mở ra một chu kỳ phát triển mới, trong đó động lực không chỉ đến từ vốn, tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà đến từ thể chế tốt, quản trị hiệu quả, khoa học- công nghệ hiện đại và niềm tin xã hội được củng cố.

Nếu những định hướng này được hiện thực hóa bằng hành động quyết liệt và nhất quán, sẽ tạo ra sức bật mạnh mẽ để đất nước bước vào giai đoạn phát triển nhanh và bền vững hơn trong những năm tới.

NĐT: Vậy ông đặt niềm tin và kỳ vọng điều gì nhất sau Đại hội XIV của Đảng?

GS.TS. Nguyễn Quốc Sửu: Điều tôi đặt niềm tin và kỳ vọng lớn nhất ở Đại hội XIV của Đảng, không chỉ là những mục tiêu phát triển cao hơn, mà là sự chuyển hóa mạnh mẽ từ tư duy sang hành động, từ cam kết chính trị sang năng lực thực thi thực chất. Tôi tin rằng Đại hội XIV đã đặt đúng trọng tâm khi nhấn mạnh kỷ luật thực thi, trách nhiệm cá nhân và hiệu quả quản trị như những chuẩn mực mới của năng lực cầm quyền, năng lực quản trị. Khi Đảng không chỉ lãnh đạo bằng đường lối, mà còn bằng yêu cầu rất rõ ràng về kết quả, thì đó chính là nền tảng quan trọng nhất để xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, liêm chính và hành động.

Tôi cũng kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tạo ra một đội ngũ cán bộ mới - không chỉ giỏi hoạch định, mà giỏi tổ chức thực hiện; không chỉ an toàn về thủ tục, mà dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đây là yếu tố then chốt quyết định việc những tầm nhìn lớn đến năm 2030, 2045 có trở thành hiện thực hay không.

Quan trọng hơn cả, tôi đặt niềm tin vào sự tái tạo niềm tin xã hội mà Đại hội XIV đang khởi xướng. Khi người dân và doanh nghiệp thấy rằng chủ trương đúng được thực thi nghiêm túc, chính sách tốt tạo ra sự thay đổi thật, và kỷ cương được giữ vững song hành với khuyến khích sáng tạo, thì niềm tin ấy sẽ trở thành động lực huy động được tổng lực mọi nguồn lực xã hội vượt lên trên mọi sự khác biệt để thực hiện khát vọng vì một Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc.

Có thể nói, kỳ vọng lớn nhất của tôi ở Đại hội XIV là một khởi đầu mới cho nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả. Nơi mỗi quyết sách đều hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và mỗi bước phát triển đều bền vững hơn, vững chắc hơn cho tương lai của dân tộc.

NĐT: Xin trân trọng cảm ơn những ý kiến rất tâm huyết của ông!

THỰC HIỆN: HOÀNG BÍCH

THIẾT KẾ: HOÀNG NHUNG

NGUOIDUATIN.VN | Thứ tư, 28/1/2026 | 08:00