Buổi sáng ở cảng cá Tiên Châu (xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk), những chiếc tàu lần lượt cập bến sau hơn 20 ngày lênh đênh trên biển. Từ boong tàu, từng con cá ngừ đại dương ánh bạc liên tục được kéo lên bờ, chuyển đến thương lái.

Ngư dân Nguyễn Văn Hiệp (chủ tàu PY90649TS) vừa cùng bạn thuyền chuyển những con cá cuối cùng xuống cảng. Ông cho hay, chuyến biển lần này tàu ông câu được hơn 40 con cá ngừ đại dương. Có tàu trúng lớn tới 70 con, nhưng cũng có tàu chỉ được khoảng 20 con sau nhiều tuần bám biển.

Với ông Hiệp, nghề câu cá ngừ đại dương không đơn thuần là kế sinh nhai mà gần như đã trở thành một phần cuộc đời. Theo ông Hiệp, nghề câu cá ngừ đại dương bắt đầu vào đầu thập niên 1990. Trong một chuyến đi biển, ngư dân Phú Yên tình cờ nhặt được những đoạn dây câu trôi dạt, mắc những con cá lạ với thân hình to lớn. Chúng có lưng gù và thịt đỏ như thịt bò nên gọi là cá bò gù (cá ngừ đại dương). Thời điểm này, cá ngừ đại dương vẫn còn là thứ cá lạ, hiếm người hiểu về giá trị của nó nên chỉ cắt khúc bán ở chợ, rẻ tiền mà cũng ít được ưa chuộng.

Sau này, khi được các thương lái Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản tìm đến thu mua, giá cá dần được nâng lên từ 7.000 đến 21.000. “Khoảng những năm 2000, có thời điểm cá ngừ thực sự là lộc biển. Ai biết làm ăn, dành dụm thì xây được nhà cửa đàng hoàng, nuôi con ăn học”, ông Hiệp nhớ lại.

Bắt đầu những chuyến biển đầu tiên từ năm 18 tuổi, cho đến khi tóc đã pha sương, ông Hiệp cũng như bao ngư dân vùng này đều hiểu, biển cả chưa bao giờ là dễ dàng. “Câu cá ngừ đại dương được coi là nghề cực khổ nhất trong các nghề biển vì luôn tiềm ẩn vô vàn rủi ro. Nhiều chuyến đi, biển bạc lòng người”, ông Hiệp trầm giọng, nhắc nhớ về những lần gặp bão to, sóng lớn ngoài khơi xa, những lần máy tàu hỏng, nhiên liệu, lao động thiếu, những chuyến biển lỗ tổn.

Đặc biệt, hơn 10 năm nay, khi ngành thủy sản Việt Nam bị Ủy ban châu Âu (EC) áp thẻ vàng, giá cá ngừ theo đó cũng bấp bênh. Nguồn lợi thủy sản suy giảm khiến việc đánh bắt ngày càng thêm khó khăn. Ngư trường bị thu hẹp, sản lượng không ổn định, nhiều tàu phải chuyển đổi phương thức khai thác.

Theo các ngư dân, trước đây chỉ cần vài ngày là có thể gặp luồng cá lớn, nhưng hiện nay tàu phải đi xa hơn và mất nhiều thời gian hơn. Ẩm thực cá ngừ đại dương xuất hiện tại nhiều nước lớn như Mỹ, Canada, Đức, Nhật Bản, Thái Lan… nhưng ít ai biết được đó là kết tinh của mồ hôi, những đêm thức trắng trên biển và cả những lần đối đầu với hiểm nguy.

Ngư dân Bùi Văn Sông (phường Phú Đông), bùi ngùi chia sẻ, ngành cá ngừ - một thế mạnh xuất khẩu gần tỷ đô, là niềm tự hào của thủy sản lại đang phải đối mặt với những rào cản khiến lợi thế dần bị bào mòn. Ngư dân gần như không tham gia vào các khâu sau cùng của chuỗi giá trị nên lợi nhuận thu được còn hạn chế, thị trường bị thu hẹp, ngư dân lao đao.

Khi chi phí tăng cao, lợi nhuận chưa chắc đảm bảo thì câu chuyện về kế sinh nhai là điều ngư dân băn khoăn, trăn trở.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, toàn tỉnh hiện có 2.576 tàu cá được đăng ký, trong đó gần 100% đã được cấp giấy phép khai thác còn hiệu lực.

Trung bình mỗi năm, tỉnh Đắk Lắk (trước đây là tỉnh Phú Yên) xuất khẩu khoảng 4.000 tấn cá ngừ đại dương, nhưng làm sao để cá ngừ đại dương trở thành thương hiệu xuất hiện trên bản đồ ẩm thực quốc tế lại là bài toán cần sự chung tay từ các cấp, ngành, địa phương.

Đối với nhiều du khách khi đến Đắk Lắk, thưởng thức cá ngừ đại dương gần như đã trở thành trải nghiệm không thể thiếu. Từ các nhà hàng ven biển đến những quán ăn bình dân, hình ảnh những lát cá đỏ tươi đã góp phần quảng bá thương hiệu biển đến với du khách trong và ngoài nước.

Du khách Wiliam (Canada) cho biết, cá ngừ tại đây là món ngon nhất anh từng thử. “Tôi chắc chắn sẽ nhớ hương vị cá ngừ ở Tuy Hòa. Người dân ở đây cũng rất thân thiện và dễ mến”, Wiliam chia sẻ.

Trong khi đó, Minkeon Jun, du khách Hàn Quốc từng hai lần đến Tuy Hòa, đặc biệt ấn tượng với sashimi cá ngừ đại dương. “Cá rất tươi, tan ngay trong miệng. Nhưng với khách nước ngoài như tôi, việc tìm nơi bán sashimi chất lượng vẫn còn khá khó”, anh nói.

Theo Minkeon Jun, địa phương cần phát triển hệ thống nhà hàng, điểm trải nghiệm ẩm thực và các sản phẩm du lịch xoay quanh cá ngừ đại dương. Từ đó, món ăn này sẽ tiếp cận với đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Từ góc nhìn du lịch, ông Trương Văn Hiền, Giám đốc Công ty Lữ hành Phương Nam Travel cho rằng cá ngừ đại dương hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng du lịch biển nếu được đầu tư bài bản.

Theo ông Hiền, địa phương cần xây dựng chuỗi liên kết từ khai thác, chế biến đến quảng bá du lịch thay vì chỉ tập trung vào sản lượng đánh bắt. “Du khách hiện nay không chỉ mua một món ăn ngon mà còn mua trải nghiệm và nghe những câu chuyện phía sau”, ông Hiền nhận định.

Ông cũng đề xuất xây dựng lễ hội cá ngừ thường niên, phát triển thương hiệu “Thành phố ngư trường cá ngừ”, tổ chức các hoạt động trải nghiệm như tham quan cảng cá, xem xẻ cá ngừ, thưởng thức sashimi hay khám phá đời sống ngư dân miền biển.

Chia sẻ với PV Người Đưa Tin về vấn đề này, ông Lê Phúc Long, Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk cho biết, bước đầu hình ảnh cá ngừ đại dương đã được tái hiện trong các chương trình biểu diễn và hoạt động quảng bá văn hóa du lịch của tỉnh. Đây là một bước đi mới và là lần đầu tiên tổ chức tại tỉnh Đắk Lắk mới sau sáp nhập.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, muốn quảng bá cá ngừ đại dương, cần định hình được muốn gì, giới thiệu gì đến du khách. Hoạt động câu cá ở đại dương xa, có thể gây ra khó khăn cho du khách, tỉnh sẽ có các hoạt động thực tế khác về cá ngừ. Với 102 món ăn về cá ngừ đại dương đã được công nhận, du khách có thể đến để trải nghiệm, chế biến sản phẩm từ cá ngừ.

Đại diện Sở Văn hóa Thể thao Du lịch tỉnh Đắk Lắk cũng cho biết sẽ tham mưu Ủy ban tỉnh tổ chức lễ hội định kỳ hàng năm với mục đích xây dựng ẩm thực cá ngừ là điểm đến của du khách quốc tế và trong nước, mang giá trị toàn cầu. Nếu phía tây Đắk Lắk có cà phê, sầu riêng vươn tầm thế giới thì khi nhắc đến phía đông Đắk Lắk sẽ có thương hiệu của đại sứ du lịch - “cá ngừ đại dương”.

Quá trình xây dựng thương hiệu cho cá ngừ đại dương dài hơi, cần sự đầu tư chỉn chu nhưng sẽ rút ngắn khoảng cách giữa sản xuất và tiêu dùng, nâng cao giá trị của sản phẩm. Chuyển đổi từ tư duy “chạy theo sản lượng” sang “chăm chút chất lượng”, tối ưu hóa chuỗi liên kết là hành trình để cá ngừ đại dương từ cảng biển quê nhà thực sự có giá trị cao trên bàn tiệc thế giới.