Bước vào kỷ nguyên số, thách thức lớn nhất của các tập đoàn tư nhân quy mô lớn đôi khi không nằm ở nguồn vốn, mà nằm ở độ trễ trong nhận thức và tư duy quản trị của người đứng đầu trước những biến chuyển công nghệ. Khi thế hệ kế cận chưa thể gánh vác toàn diện, người đứng đầu thế hệ trước buộc phải tự nâng cấp nếu không muốn doanh nghiệp của mình bị đào thải khỏi cuộc chơi.

Trò chuyện với Người Đưa Tin (NĐT), ông Đặng Thành Tâm - Chủ tịch HĐQT Kinh Bắc đã nói rằng, việc điều tiết dòng tiền trong nền kinh tế phải hết sức hài hòa, bảo đảm nguồn vốn lưu thông lành mạnh đến được với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, để cả cỗ máy kinh tế cùng vận hành nhịp nhàng.

NĐT: Ở tuổi ngoài 60, ông vẫn dành thời gian tham gia các chương trình đào tạo ở nước ngoài. Điều gì khiến ông cho rằng một doanh nhân đã có nhiều năm trên thương trường vẫn phải tiếp tục học?

Ông Đặng Thành Tâm: (Cười) Tôi nói thật, các doanh nghiệp Việt Nam trước đây phát triển mang tính chất tự phát từ doanh nghiệp gia đình. Hiện nay thế hệ sáng lập thứ nhất vẫn còn tồn tại rất nhiều.

Quy mô doanh nghiệp bây giờ lớn gấp hàng trăm lần ngày xưa, nhưng những người lãnh đạo cao cấp đó thì đều già hết rồi. Già nua và dễ lỗi thời, tôi nói thẳng thắn như thế!

Để tiếp cận khoa học công nghệ mới, thế hệ chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn, bản thân tôi cũng thế. Càng già thì việc tiếp cận công nghệ càng chậm hơn so với các bạn trẻ.

Nhưng thế hệ kế thừa hiện nay đã đáp ứng được ngay chưa? Chưa đáp ứng được hết, nếu kế thừa được trọn vẹn thì mình đã mừng quá, đi chơi cho xong rồi!

Vì vậy, cho đến khi nào mình nghỉ hưu, không còn tham gia vào quyết định điều hành thì mới được nghỉ ngơi; còn một khi vẫn phải chịu trách nhiệm thì bắt buộc phải tự học.

Tôi năm nay sáu mấy tuổi rồi, mỗi năm tôi vẫn phải tham gia ít nhất 3 - 4 chương trình đào tạo, từ Harvard, Stanford cho đến các chương trình quốc tế khác.

Ban đầu học rất khó, già rồi tiếp thu khó lắm. Nhưng nếu không học thì không hiểu biết, mà không hiểu biết thì không thể làm việc được!

Ngày xưa người ta bảo 60 tuổi là già, nhưng theo quan điểm hiện đại bây giờ, ông Trump 80 tuổi vẫn làm việc thì mình sáu mấy tuổi thấy mình vẫn còn thanh niên chán! Mà đã là thanh niên thì phải tiếp tục học.

NĐT: Nếu phải tự học để không bị bỏ lại, theo ông, áp lực đó chỉ đặt lên từng doanh nhân hay đang là yêu cầu chung đối với cộng đồng doanh nghiệp khi Việt Nam bước vào một giai đoạn tăng trưởng mới?

Ông Đặng Thành Tâm: Ai cũng muốn gia đình hay doanh nghiệp mình phát triển thật nhanh, thật mạnh. Nhưng muốn tăng trưởng nhanh thì phải có hai điều kiện: nội lực tự thân và môi trường chính sách.

Chủ trương bước vào một kỷ nguyên mới, một kỷ nguyên chuyển mình với mục tiêu tăng trưởng tối thiểu 10% là một quyết tâm rất lớn. Nhưng trong quá trình phát triển bao giờ cũng vậy, rất khốc liệt.

Càng tăng trưởng nhanh thì lại càng khốc liệt. Nếu doanh nghiệp không tự nâng cấp bản thân, không tự tái cấu trúc và không tự học hỏi thì trong quá trình chạy đua đó, thậm chí có thể bị đào thải.

Muốn đạt tăng trưởng hai con số, bài toán cốt lõi là phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Cung tiền của nền kinh tế có giới hạn, chúng ta không thể in tiền đổ vào để tăng trưởng được.

Trong khi đó, nhiệm kỳ trước tăng trưởng trung bình khoảng 6%. Bây giờ với nguồn lực tương tự, muốn bứt phá lên hai con số thì dứt khoát phải áp dụng khoa học công nghệ cao, áp dụng công nghệ số vào.

Ngày xưa một đồng vốn làm ra một đồng hai, thì bây giờ tính cạnh tranh và công nghệ phải giúp một đồng đẻ ra hai đồng. Hiệu quả đồng vốn cao hơn thì giá trị gia tăng mới tăng lên, lúc đó mới hy vọng đạt được mục tiêu.

NĐT: Ông đã chứng kiến một chu kỳ rất dài của đầu tư công nghiệp tại Việt Nam. Có khu công nghiệp nào của Kinh Bắc thể hiện rõ nét nhất hiệu ứng “một dự án kéo theo cả hệ sinh thái” - từ FDI, việc làm đến đô thị và dịch vụ cùng phát triển?

Ông Đặng Thành Tâm: Từ khu công nghiệp Quế Võ (Bắc Ninh), đến nay chúng tôi đã phát triển hơn 30 khu công nghiệp trên khắp cả nước.

Bắc Ninh vừa rồi đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Từ ngày chúng tôi về đây, doanh nghiệp đã đóng góp để tạo ra một hệ sinh thái mới. Đó không chỉ đơn thuần là giải quyết công ăn việc làm, mà còn tạo ra cơ sở hạ tầng xã hội, chuẩn bị đủ điều kiện để Bắc Ninh chuyển mình.

Hiện nay, các bạn đến đây sẽ thấy Bắc Ninh phát triển giống như một “Silicon Valley”. Chúng tôi không chỉ xây dựng mỗi khu công nghiệp, mà xây dựng cả hệ thống nhà ở, trường học, cơ sở y tế, trung tâm đào tạo giáo dục và công viên cây xanh.

Để minh chứng cho điều này, tôi xin chia sẻ số liệu thực tế: Ngày đầu tiên chúng tôi về Bắc Ninh năm 2003, thu nhập bình quân đầu người tại đây chỉ có 200 USD, trong khi bình quân cả nước là 300 USD.

Nhưng đến hôm nay, sau khi xây dựng các khu công nghiệp và trung tâm công nghệ tại Bắc Ninh và Bắc Giang, thu nhập bình quân đầu người của Bắc Ninh hiện nay đã gấp đôi mức bình quân chung của cả nước.

Mặc dù không phải là khu công nghệ cao chuyên biệt, nhưng tại các khu công nghiệp của chúng tôi, tỉ lệ công nghệ cao là lớn nhất và tỷ trọng đầu tư trên mỗi hecta đất cũng là lớn nhất. Điều này đồng nghĩa với việc giá trị gia tăng tạo ra trên mỗi hecta đất cao hơn hẳn.

Ngay từ ngày đầu, chúng tôi đã tập trung vào việc thu hút những ngành nghề sản xuất công nghệ cao và bảo vệ môi trường. Đến bây giờ xã hội mới nói nhiều về “tăng trưởng xanh”, nhưng với một doanh nghiệp thì luôn phải tiên phong, đi đầu và tính toán những bước đi để đảm bảo sự ổn định lâu dài.

Hiện nay ngoài phát triển khu công nghiệp, chúng tôi tiếp tục đầu tư vào năng lượng xanh, năng lượng tái tạo để cung cấp cho các nhà máy, xí nghiệp, tạo ra một hệ tuần hoàn tốt hơn. Có như vậy, doanh nghiệp mới đóng góp thực chất vào quá trình phát triển kinh tế.

NĐT: Nếu trước đây bài toán là chuẩn bị hạ tầng để đón các nhà sản xuất toàn cầu, thì ở giai đoạn tới, doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì để không chỉ làm nơi sản xuất mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị?

Ông Đặng Thành Tâm: Bây giờ quốc tế đã công nhận rồi, không còn là câu chuyện viễn cảnh nữa. Các tập đoàn hàng đầu thế giới như Apple, Samsung, LG... đều sản xuất tại các khu công nghiệp của chúng tôi. Tỉ lệ nội địa hóa đã đạt trên 50%, các phân đoạn sản xuất công nghệ cao xuất hiện rất nhiều và họ đã đặt cả các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại đây.

Sản phẩm tại các khu công nghiệp của chúng tôi hiện đã đi khắp thế giới. Các tập đoàn này đóng góp sản lượng rất lớn trên phạm vi toàn cầu. Hình ảnh các sản phẩm ấy đi đến đâu cũng chính là hình ảnh của Việt Nam đi đến đó, dù chúng mang tên các nhà đầu tư nước ngoài.

Tất nhiên, trong thời gian tới, chúng ta phải tiến thêm một bước nữa là làm sao tạo ra được những sản phẩm của chính Việt Nam. Chúng tôi đang tham gia xây dựng những chương trình đổi mới sáng tạo để có thể sản sinh ra những sản phẩm mang tên Việt Nam và đem lại niềm tự hào dân tộc, như cách mà anh Phạm Nhật Vượng đã làm được với VinFast.

NĐT: Khi công nghệ đang thay đổi cách sản xuất, AI có phải là bước chuyển tiếp theo của hạ tầng công nghiệp mà ông đang theo đuổi?

Ông Đặng Thành Tâm: AI đang thay đổi mọi thứ và các doanh nghiệp phải áp dụng nó mọi lúc, mọi nơi trong mọi quy trình. Đừng nghĩ ngành nghề truyền thống thì đứng ngoài cuộc.

Như ngành dệt may may mặc hàng nghìn năm nay, nhưng bây giờ dệt may liên quan đến thiết kế tự động, tối ưu hóa đường cắt xén vải vóc để tiết kiệm nguyên liệu, tất cả đều phải nhờ AI can thiệp.

Ngay cả việc xây dựng các trung tâm dữ liệu (Data Center) cũng đã bước sang trang hoàn toàn khác. Trước đây, Data Center thế hệ cũ giống như một cái kho lưu trữ: tôi xây nhà xưởng 5 tầng, người ta vào thuê chỗ chất máy chủ, chất bộ nhớ lên.

Nhưng thế hệ AI Data Center ngày nay được gọi là “AI Factory” - tức là nhà máy sản xuất ra trí tuệ nhân tạo. Năng lượng điện tiêu thụ gấp vài chục lần, chi phí đầu tư cũng cao gấp vài chục lần. Ngày xưa 100MW trung tâm dữ liệu cũ chỉ tốn khoảng 100 triệu USD, thì một trung tâm AI Factory 100MW hiện nay phải cần tới 5 tỷ USD, gấp 50 lần!

Hay như điện thoại thông minh ngày nay, bộ nhớ và phần mềm cài đặt trực tiếp trên máy. Nhưng thế hệ tương lai, mọi thứ sẽ chuyển hết lên nền tảng đám mây lớn (Big Data và AI Factory), dữ liệu chạy theo đường truyền tốc độ cao.

Trên đó có hệ thống tự động kiểm soát mã độc, quét lỗ hổng giống như lực lượng an ninh, thiết bị cá nhân gần như không sợ bị virus tấn công. Nếu mình không chủ động nâng cấp bản thân, làm sao mình hiểu và nắm bắt được những chuyển dịch khổng lồ này của thế giới?

NĐT: Từ những thay đổi đó, Kinh Bắc đang hình dung một không gian công nghiệp - công nghệ mới như thế nào?

Ông Đặng Thành Tâm: Phát triển công nghiệp đến một ngưỡng nào đó sẽ bão hòa, Việt Nam không thể chỉ mãi là công xưởng gia công. Chính vì vậy, chúng tôi đề xuất phối hợp cùng VCCI xây dựng mô hình AI City dựa trên tinh thần Nghị quyết 57 của Đảng và Nhà nước về phát triển công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Chúng tôi đang nghiên cứu đề xuất đặt dự án này tại Hà Nội, thuộc khu vực phía Bắc hướng về sân bay Nội Bài, nằm trong quy hoạch không gian sáng tạo của thành phố. Về đối tác quốc tế, chúng tôi đang làm việc rất kỹ với đối tác từ Johor (Malaysia).

Nhiều người cứ nghĩ phải là Mỹ hay Hàn Quốc, nhưng thực tế Johor nằm sát Singapore, họ đã xây dựng những trung tâm dữ liệu khổng lồ lên tới 1.500MW, giá trị hàng chục, hàng trăm tỷ USD và thu hút dòng vốn toàn cầu đổ vào.

Chúng tôi đã hoàn thiện khung đề án khá chi tiết. Tuy nhiên, các đối tác nước ngoài làm việc rất cẩn trọng; họ muốn khảo sát, thiết kế kỹ lưỡng từng bước chứ không vội vàng khởi công theo kiểu vừa làm vừa điều chỉnh.

NĐT: Ngoài hạ tầng cho AI, ông còn nhắc đến việc xây dựng trung tâm đào tạo cho Robotics. Một lĩnh vực nghe có vẻ xa lạ với một doanh nghiệp phát triển bất động sản công nghiệp?

Ông Đặng Thành Tâm: Đây là một cuộc đua toàn cầu. Nhưng điều cốt lõi trong robotics không nằm ở phần cứng cơ khí, mà nằm ở phần mềm và quá trình huấn luyện (training).

Nhiều người nghĩ các hãng công nghệ bán robot ra là có sẵn một ông robot biết làm bồi bàn, một ông robot biết lái xe taxi hay một ông robot làm bảo vệ. Không phải đâu, nhà sản xuất bán ra chỉ là một cỗ máy phần cứng thô, giống như một đứa trẻ con vậy. Muốn dùng được, chúng ta phải có trung tâm huấn luyện (Robotics Training Center).

Tại sao phải tự huấn luyện? Bởi vì văn hóa, hành vi của mỗi nước một khác. Một người phục vụ bàn ở nước ngoài khác hẳn một người phục vụ bàn ở Việt Nam. Một cô y tá chăm sóc người già ở Việt Nam cũng đòi hỏi giao tiếp, tâm lý hoàn toàn khác. Chúng ta không thể bê nguyên một con robot đã cài đặt theo thói quen của nước khác về ứng dụng ở nước mình được.

Vì thế, chúng tôi sẽ xin phép xây dựng một trung tâm đào tạo Robotics. Chúng tôi tài trợ cho các nhóm kỹ sư trẻ, các startup trong nước viết phần mềm dựa trên dữ liệu hành vi của người Việt Nam.

Sau đó nạp vào robot, cho nó vận hành thực tế, dạy nó từng câu nói, từng bước đi, hướng dẫn nó cách nâng đỡ người già an toàn. Khi được huấn luyện thuần thục theo văn hóa bản địa, cỗ máy đó mới thực sự phát huy giá trị trong đời sống.

NĐT: Khi nói về tăng trưởng, người ta thường nhắc đến các tập đoàn lớn, những dự án tỷ USD và dòng vốn quốc tế. Nhưng để nền kinh tế vận hành bền vững, theo ông đâu là những trụ cột cần được giữ song song?

Ông Đặng Thành Tâm: Một nền kinh tế muốn vững vàng thì cơ cấu nguồn thu ngân sách phải đến từ các hoạt động sản xuất, dịch vụ tạo ra giá trị gia tăng liên tục.

Trước hết, nòng cốt hàng đầu của một quốc gia đông dân như Việt Nam bắt buộc vẫn phải là công nghiệp. Công nghiệp công nghệ cao đem lại giá trị gia tăng lớn trên mỗi đồng vốn, nhưng quan trọng hơn cả là nó giải quyết công ăn việc làm.

Nếu không có sản xuất công nghiệp, hàng vạn lao động sẽ đối mặt với nguy cơ thất nghiệp, mà thất nghiệp thì kéo theo tệ nạn xã hội và làm suy giảm GDP. Do đó, kiên trì phát triển công nghiệp sạch, công nghiệp công nghệ cao là con đường bắt buộc.

Trụ cột thứ hai là dịch vụ, mà mũi nhọn rõ nhất của chúng ta là du lịch. Các bạn thấy những năm gần đây du lịch Việt Nam tăng trưởng rất tốt. Thế giới hiện nay có nhiều khu vực bất ổn, trong khi Việt Nam là một điểm đến hòa bình, ổn định. Đó là lợi thế cạnh tranh vô giá.

Nếu chúng ta thu hút được 50 triệu hay 100 triệu lượt khách quốc tế mỗi năm, nguồn thu ngoại tệ và việc làm tạo ra cho người dân sẽ cực kỳ to lớn. Để làm được điều đó, chúng ta phải phát triển hạ tầng dịch vụ đồng bộ: khách sạn, khu nghỉ dưỡng, sân golf, trung tâm vui chơi giải trí và các dịch vụ giáo dục, đào tạo.

Tôi cho rằng chính sách tín dụng cần phân biệt rõ ràng: những bất động sản phục vụ sản xuất, dịch vụ, du lịch là nơi sản sinh ra sản phẩm và dòng tiền thực tế cho nền kinh tế, khác hoàn toàn với các loại hình bất động sản đầu cơ mua đi bán lại không tạo ra giá trị gia tăng. Do đó, cần tạo điều kiện cho các dự án hạ tầng dịch vụ tiếp cận nguồn vốn phát triển.

NĐT: Còn với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, nơi ít được nhắc đến khi nói về những động lực tăng trưởng lớn, ông nhìn nhận vai trò của họ như thế nào?

Ông Đặng Thành Tâm: Nhiều người khi nhìn vào bảng nộp thuế thường chỉ để ý đến những doanh nghiệp lớn mà đánh giá chưa đúng mức vai trò của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bản chất của doanh nghiệp nhỏ và vừa trước hết không phải là nơi để đặt nặng vấn đề thu thuế, mà đó là bệ đỡ tạo sự ổn định xã hội và việc làm cho đất nước. Bạn cứ vào các khu dân cư buôn bán, sản xuất ở Hà Nội hay Tp.HCM sẽ thấy, nhà nhà đều làm sản xuất kinh doanh. Dù kinh tế khó khăn đến đâu, họ vẫn phải duy trì hoạt động để tự nuôi sống gia đình 5 - 7 người và trả lương cho người lao động.

Chính khu vực này tạo ra sản phẩm tiêu dùng thường nhật và giữ vững an sinh xã hội. Muốn phát triển thì đất nước trước hết phải ổn định. Khi xã hội ổn định, các tập đoàn lớn mới có nền tảng để đóng vai trò mũi nhọn bứt phá.

Do đó, việc điều tiết dòng tiền trong nền kinh tế phải hết sức hài hòa, bảo đảm nguồn vốn lưu thông lành mạnh đến được với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, để cả cỗ máy kinh tế cùng vận hành nhịp nhàng.

NĐT: Sau hơn hai thập kỷ làm “cầu nối” đón các tập đoàn đa quốc gia vào Việt Nam, điều lớn nhất mà ông mong muốn doanh nghiệp tạo ra cho đất nước là gì?

Ông Đặng Thành Tâm: Bản thân bất kỳ doanh nghiệp nào thì năng lực cũng chỉ dừng lại ở việc làm tốt một phần việc nhất định. Vấn đề quan trọng là làm sao tạo ra tính lan tỏa rộng lớn hơn. Theo tôi, đó cũng là cách doanh nghiệp tạo ra sức mạnh lan tỏa lớn hơn cho đất nước.

Kinh Bắc tuy không phải quá lớn, nhưng tại sao mỗi năm chúng tôi lại có thể thu hút tới 10 tỷ USD vốn FDI về Việt Nam và tạo ra 75.000 việc làm mới? Đó là vì chúng tôi làm tốt vai trò là nhịp cầu kết nối.

Thế giới hôm nay là một thế giới hòa đồng và mở cửa. Trong bối cảnh quan hệ đối ngoại của đất nước ngày càng sâu rộng, các doanh nghiệp Việt Nam cũng bước tiếp trên con đường làm “ngoại giao doanh nghiệp” - kết nối giữa các quốc gia, kết nối con người với con người.

Có như vậy mới tạo ra một sức mạnh tổng thể. Theo tôi, đó cũng là cách doanh nghiệp tạo ra sức mạnh lan tỏa lớn hơn cho đất nước.

Khi đối tác quốc tế yêu quý và tin cậy doanh nghiệp Việt Nam, họ không chỉ nhìn thấy một doanh nghiệp riêng lẻ mà còn có thêm niềm tin vào môi trường kinh doanh và con người Việt Nam. Từ những mối quan hệ đó, hàng hóa và thương hiệu Việt có thể lan tỏa rộng hơn, còn doanh nghiệp trong nước có thêm cơ hội bước ra thị trường quốc tế.

Vì vậy, điều tôi mong muốn nhất là doanh nghiệp Việt Nam không chỉ lớn lên cho riêng mình, mà phải tạo được sức lan tỏa. Mỗi doanh nghiệp làm tốt một việc, kết nối được thêm nhiều nguồn lực và mở thêm nhiều cánh cửa cho Việt Nam thì tổng thể sức mạnh của nền kinh tế sẽ lớn hơn rất nhiều.

NĐT: Xin chân thành cảm ơn những chia sẻ của ông!