Đây được xem là chương trình phát triển lớn nhất từ trước đến nay của ngành thủy sản Gia Lai, hướng tới hiện đại hóa toàn diện chuỗi giá trị nghề cá. Từ tái cơ cấu đội tàu, phát triển nuôi biển công nghệ cao đến đầu tư hạ tầng hậu cần, đề án được kỳ vọng tạo bước chuyển từ khai thác đơn thuần sang phát triển kinh tế biển theo hướng giá trị gia tăng cao, xanh và bền vững.

Những ngày này, ngư dân trong tỉnh Gia Lai bắt đầu tiếp nhận những thay đổi căn bản trong lĩnh vực thủy sản. Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025 của HĐND tỉnh Gia Lai về chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải bản tàu cá đã chính thức mở ra một giai đoạn tái cơ cấu quy mô nhất trong lịch sử nghề cá địa phương.

Sau khi nghị quyết có hiệu lực, các địa phương trong tỉnh đã khẩn trương triển khai, rà soát đúng đối tượng và đúng quy định nhằm bảo đảm chính sách phát huy hiệu quả.

Tại phường Quy Nhơn, UBND phường đã tiếp nhận hồ sơ giải bản của 138 tàu cá, niêm yết danh sách công khai 23 tàu đủ điều kiện đợt 1.

Trao đổi với PV, bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn, cho hay: "Chúng tôi thực hiện theo các quy định hướng dẫn cho ngư dân thực hiện đăng ký hồ sơ giải bản tàu cá. Trên địa bàn phường, có 138 hồ sơ tàu cá đăng ký giải bản đợt 1. Sau các bước tiếp nhận, thẩm định hồ sơ, phường đã niêm yết danh sách công khai đối với 23 tàu cá đủ điều kiện, tiếp tục các thẩm định đối với các hồ sơ khác”.

Ông Nguyễn Thành Danh, Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông, cho biết địa phương đang tập trung xử lý 66 tàu cá "3 không" (không đăng kiểm, không đăng ký, không giấy phép khai thác) để thực hiện giải bản theo quy định.

Theo ông Danh, đây là nhóm tàu có nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU nên được ưu tiên xử lý trước. Đến nay, 44/66 chủ tàu đã nộp hồ sơ đăng ký, 22 trường hợp còn lại đang được tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn. Bên cạnh đó, phường đã tiếp nhận 64 hồ sơ giải bản của các tàu đủ điều kiện hoạt động nhưng ngư dân chủ động chuyển đổi nghề. Đợt 1 đã niêm yết danh sách 25 tàu đủ điều kiện, dự kiến giữa tháng 6 sẽ xét duyệt thêm 25 hồ sơ.

Trong khi đó, xã Đề Gi lại tập trung vào nhóm tàu hành nghề câu mực, thường xuyên neo đậu ngoài tỉnh. “164 hồ sơ đã được UBND xã tiếp nhận, hiện đang trong quá trình rà soát, thẩm định hồ sơ theo đúng quy định”, ông Võ Văn Tài, Chủ tịch UBND xã Đề Gi thông tin.

Theo thống kê từ Chi cục Thủy sản tỉnh Gia Lai, đến nay toàn tỉnh đã có gần 1.000 tàu đăng ký giải bản. Riêng đợt 1, tỉnh đã tạm cấp hơn 212 tỷ đồng cho các địa phương thực hiện.

Ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản cho hay, mức hỗ trợ giải bản được tính theo tuổi tàu, công suất và tải trọng, đủ sức khuyến khích ngư dân tham gia. Song song đó, tỉnh yêu cầu quá trình thực hiện phải chặt chẽ, đúng đối tượng, rà soát kỹ từng trường hợp, đối chiếu hồ sơ đăng ký, đăng kiểm, giấy phép khai thác và xác minh thực tế hiện trạng tàu trước khi lập danh sách đề nghị hỗ trợ.

Giải bản tàu cá là một trong những bước đầu tiên của việc hiện thực hóa chương trình cải tổ đội tàu. Cuộc cải tổ đội tàu không chỉ là nỗ lực từ phía chính quyền thông qua chính sách giải bản, mà tự thân những ngư dân đã chủ động chuyển đổi để phù hợp với xu hướng phát triển chung. Họ chủ động đóng mới những con tàu, nâng cấp đội tàu theo hướng hiện đại, liên kết các tổ đội khai thác xa bờ.

Ngư dân Trần Chiến, chủ tàu BĐ-968.99.TS (phường Hoài Nhơn), chia sẻ: "Với nghề cá hiện đại, ngư dân trang bị tàu lớn 30 tấn trở lên mới đảm bảo được yêu cầu khai thác bền vững trên biển. Hiện nay tôi đang tiếp tục đầu tư tàu composite với công suất lớn trên 60 tấn để nâng cấp đội tàu. Trang bị các thiết bị dò cá hiện đại, lựa chọn khai thác những loại hải sản lớn, đủ size. Hàng năm, tàu của tôi đi bình quân 9-11 chuyến biển/năm, tàu công suất lớn trên 750 CV, với 2 chiếc tàu lớn hiện nay có 20 thuyền viên”.

Đến năm 2030, đội tàu của tỉnh chỉ còn 3.800 tàu khai thác (hiện Gia Lai có 5.770 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên được cấp đăng ký (vùng bờ: 1.803 tàu, vùng lộng: 809 tàu, vùng khơi: 3.158 tàu), giảm 1.943 chiếc so với năm 2025, tương đương mức cắt giảm 33,8% tổng đội tàu. Trong đó, tàu vùng bờ bị cắt giảm mạnh nhất với 71%, còn lại 520 chiếc; tàu vùng lộng giảm 40%, còn 465 chiếc; riêng tàu vùng khơi giảm 11,3%, duy trì 2.815 chiếc để bảo đảm năng lực khai thác xa bờ.

Cảng cá thông minh Tam Quan được xem là công trình biểu tượng trong chiến lược phát triển thủy sản bền vững của Gia Lai. Là một trong hai cảng cá lớn nhất tỉnh, cùng với cảng Quy Nhơn, Tam Quan giữ vai trò trung tâm hậu cần nghề cá nhưng nhiều năm qua luôn trong tình trạng quá tải, trong khi cửa biển liên tục bị bồi lấp.

Ông Đặng Văn Dẫn, Giám đốc Cảng cá Tam Quan, cho biết khu neo đậu rộng khoảng 75ha được quy hoạch phục vụ 1.200 tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên. Thế nhưng trên thực tế, riêng số tàu từ 15m của phường Hoài Nhơn Bắc và các địa phương lân cận đã lên tới 2.114 chiếc, thường xuyên neo đậu tại khu vực này.

Áp lực quá tải càng gia tăng do tình trạng bồi lấp kéo dài. Trong tổng diện tích 75ha được quy hoạch, hiện chỉ còn khoảng 35ha có thể khai thác sử dụng, phần diện tích còn lại gần như bị bùn cát lấp kín. Luồng lạch bị thu hẹp, tàu thuyền ra vào khó khăn, nhiều chủ tàu buộc phải đưa sản phẩm sang các cảng khác để tiêu thụ, khiến nguồn thu từ dịch vụ hậu cần nghề cá tại địa phương bị ảnh hưởng đáng kể.

Ngư dân Đỗ Huynh, chủ tàu BĐ-962.69 TS (phường Hoài Nhơn), cho biết tàu của ông có công suất 700CV, dài 24m, hoạt động nghề lưới vây. Dù Cảng cá Tam Quan ở gần nhà, ông vẫn phải thường xuyên cập các cảng khác để tiêu thụ hải sản do cửa biển Tam Quan bị bồi lấp, tàu lớn khó ra vào.

“Chúng tôi rất muốn đưa tàu về Tam Quan vì thuận tiện mua bán sản phẩm, dễ quản lý tàu thuyền và gần gia đình hơn. Thuyền viên cũng có thêm thời gian ở bên người thân. Tôi thực sự mong cảng được nạo vét để tàu có thể cập bến thuận lợi”, ông Huynh chia sẻ.

Theo ông Đặng Văn Dẫn, từ thực tế đó, kế hoạch đầu tư mở rộng Cảng cá Tam Quan mở ra một chặng mới trong phát triển ngành thủy sản của tỉnh. Theo đó, dự án cảng cá thông minh kết hợp khu neo đậu tránh trú bão Tam Quan có tổng mức đầu tư 3.300 tỷ đồng, quy mô mở rộng lấn biển lên đến 95 ha, dự kiến hoàn thành năm 2029. Vốn ngân sách Trung ương chiếm 2.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương 500 tỷ đồng, phần còn lại huy động từ doanh nghiệp và xã hội hóa.

Khi hoàn thành, Cảng cá Tam Quan mới sẽ ứng dụng AI để quản lý toàn bộ hoạt động: tiếp nhận tàu ra vào cảng, bốc dỡ hải sản, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và đấu giá sản phẩm. Khu neo đậu tránh trú bão được mở rộng từ 1.200 lên 3.600 tàu.

Đặc biệt, một Trung tâm đấu giá cá ngừ đại dương theo tiêu chuẩn quốc tế diện tích 1 ha với tổng kinh phí 400 tỷ đồng sẽ được xây dựng ngay tại đây, do Sở Công Thương chủ trì phối hợp doanh nghiệp tư nhân thực hiện. Công suất bốc dỡ của cảng sẽ tăng từ 40.000 tấn/năm lên 130.000 tấn/năm, tăng hơn 3 lần so với hiện tại.

Nói về Trung tâm đấu giá cá ngừ đại dương của tỉnh, mới đây tại buổi làm việc với Đoàn công tác của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc Hội (vào ngày 13/5), ông Nguyễn Tuấn Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Gia Lai, cho biết, theo đề án phát triển thủy sản bền vững giai đoạn 2026 -2030 mà tỉnh đã phê duyệt, tỉnh đề xuất đầu tư dự án cảng cá Tam Quan với tổng mức đầu tư 3.300 tỷ đồng, đặc biệt trong đó xây dựng Trung tâm đấu giá và phân loại cá ngừ đại dương đầu tiên trong cả nước. Mục tiêu là tới năm 2030, nâng tỉ lệ cá ngừ đủ tiêu chuẩn xuất khẩu lên 30 – 35%, tới năm 2050 tỉ lệ này là 50-60%.

Cùng với đầu tư hạ tầng, tỉnh định hướng chuyển đổi cảng cá Tam Quan thành trung tâm logistics thủy sản của vùng, áp dụng công nghệ hiện đại vào hoạt động quản lý và truy xuất nguồn gốc nhằm chấm dứt tình trạng vi phạm IUU.

Trên cơ sở đó, đến năm 2030, Gia Lai sẽ có một cảng loại I (Tam Quan), một cảng loại II (Cù Lao Xanh) và ba cảng loại III (Nhơn Hải, Hoài Hương, Nhơn Lý), với tổng khả năng tiếp nhận 950 lượt tàu mỗi ngày và năng lực bốc dỡ hải sản đạt 153.000 tấn/năm.

Tại buổi làm việc giữa Đảng ủy UBND tỉnh Gia Lai và Đoàn kiểm tra, giám sát số 21 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư (đợt 2) về các giải pháp thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, ông Cao Thanh Thương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, đã trình bày định hướng phát triển của từng ngành, lĩnh vực, trong đó có thủy sản.

Theo ông Thương, Gia Lai xác định phát triển thủy sản theo hướng giảm số lượng tàu khai thác, nâng cao chất lượng đội tàu, hiện đại hóa hạ tầng và dịch vụ hậu cần nghề cá, đồng thời đẩy mạnh nuôi trồng thủy sản.

“Chúng tôi đã xây dựng kế hoạch, giao chỉ tiêu và định hướng phát triển cụ thể cho từng lĩnh vực. Riêng ngành thủy sản sẽ tập trung chuyển đổi theo hướng nâng cao chất lượng đội tàu, giảm số lượng, hiện đại hóa dịch vụ hậu cần nghề cá. Với lộ trình đầu tư bài bản, Gia Lai hướng tới tái định vị toàn diện ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững và nâng cao năng lực xuất khẩu”, ông Cao Thanh Thương cho biết.