Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng liên quan đến lĩnh vực báo chí, truyền thông.

Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 05 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, truyền thông trên không gian mạng trong tình hình mới. Cùng với đó, các cơ quan có thẩm quyền đang nghiên cứu sửa đổi nhiều quy định quan trọng liên quan đến công tác chỉ đạo, quản lý báo chí như quy định về sự phối hợp giữa cơ quan Đảng và cơ quan quản lý nhà nước về báo chí; quy định bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng lãnh đạo cơ quan báo chí..

Một dấu mốc quan trọng là ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Báo chí. Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Để bảo đảm Luật Báo chí được triển khai đồng bộ, Chính phủ dự kiến ban hành 4 nghị định hướng dẫn thi hành, gồm: Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí, Nghị định quy định chi tiết việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của các cơ quan hành chính nhà nước, Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Báo chí về quản lý hoạt động phát thanh, truyền hình và dịch vụ phát thanh, truyền hình, Nghị định quy định về hoạt động báo chí của cơ quan báo chí nước ngoài, cơ quan đại diện nước ngoài, tổ chức nước ngoài tại Việt Nam.

Trong đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì xây dựng 3 nghị định; riêng Nghị định quy định về hoạt động báo chí của cơ quan báo chí nước ngoài, cơ quan đại diện nước ngoài, tổ chức nước ngoài tại Việt Nam do Bộ Ngoại giao chủ trì.

Song song với các nghị định, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng sẽ ban hành 03 thông tư quy định chi tiết và hướng dẫn về hồ sơ, thủ tục cấp, sửa đổi, bổ sung giấy phép hoạt động báo chí; hướng dẫn về hồ sơ, thủ tục cấp, đổi, cấp lại và thu hồi thẻ nhà báo; quy định về điều kiện, hồ sơ, thủ tục thông báo đặt cơ quan thường trú, văn phòng đại diện, cử phóng viên thường trú và mẫu giấy giới thiệu khi hoạt động nghiệp vụ báo chí.

Bên cạnh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, các định mức kinh tế - kỹ thuật trong hoạt động báo chí cũng đang được hoàn thiện. Sau khi ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật đối với sản xuất chương trình phát thanh, truyền hình, cơ quan quản lý đang tiếp tục hoàn thiện và ban hành định mức đối với hoạt động báo chí in và báo chí điện tử.

Theo kế hoạch, toàn bộ hệ thống văn bản này sẽ được hoàn thiện để có hiệu lực cùng thời điểm Luật Báo chí có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo nên một hành lang pháp lý đồng bộ cho hoạt động báo chí trong giai đoạn phát triển mới.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Luật Báo chí mới là việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phát triển kinh tế báo chí.

So với Luật Báo chí trước, Luật lần này đã quy định rõ hơn các nguồn thu hợp pháp của cơ quan báo chí. Việc xác định cụ thể các nguồn thu không chỉ giúp cơ quan báo chí chủ động hơn về tài chính mà còn tạo cơ sở pháp lý cho việc đa dạng hóa mô hình hoạt động trong bối cảnh môi trường truyền thông đang thay đổi nhanh chóng.

Một điểm mới quan trọng khác là mở rộng không gian hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường số. Nếu trước đây hoạt động báo chí chủ yếu được xác định theo 4 loại hình gồm báo in, báo nói, báo hình và báo điện tử, thì nay cơ quan báo chí được phép mở các kênh nội dung trên không gian mạng.

Theo quy định mới, cơ quan quản lý Nhà nước không hạn chế số lượng các kênh nội dung trên mạng xã hội mà cơ quan báo chí được thiết lập. Một cơ quan báo chí có thể vận hành nhiều kênh trên nhiều nền tảng khác nhau nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công chúng. Đối với các kênh này, cơ quan báo chí chỉ thực hiện thủ tục thông báo với cơ quan quản lý nhà nước theo quy định, kênh nội dung trên không gian mạng của cơ quan báo chí có dấu hiệu nhận diện thống nhất trên các nền tảng mạng xã hội khác nhau.

Quy định này được đánh giá là bước tiến quan trọng nhằm thích ứng với xu thế phát triển của truyền thông hiện đại, nơi độc giả ngày càng dịch chuyển từ các nền tảng truyền thống sang các nền tảng số và mạng xã hội.

Không chỉ mở rộng không gian nội dung, Luật Báo chí mới còn cho phép cơ quan báo chí tích hợp các hoạt động dịch vụ trực tuyến để phát triển kinh tế báo chí.

Các dịch vụ có thể được triển khai bao gồm hoạt động dịch vụ công, thương mại điện tử, dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế và các dịch vụ khác theo quy định của pháp luật. Đây được xem là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế quốc tế khi nhiều cơ quan báo chí lớn trên thế giới đang từng bước chuyển đổi từ mô hình đơn thuần sản xuất nội dung sang mô hình nền tảng truyền thông tích hợp nhiều dịch vụ.

Trong bối cảnh hiện nay, các cơ quan báo chí đang sở hữu lượng dữ liệu người dùng và lượng độc giả rất lớn trên cả nền tảng báo chí chính thống lẫn các nền tảng mạng xã hội. Đây là nguồn lực quan trọng có thể được khai thác để phát triển kinh tế báo chí theo hướng bền vững hơn.

Tuy nhiên, việc triển khai các dịch vụ này phải tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật chuyên ngành. Trường hợp pháp luật chuyên ngành yêu cầu cấp phép, giấy chứng nhận, văn bản chấp thuận hoặc thông báo thì cơ quan báo chí phải thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định.

Bên cạnh đó, cơ chế đặt hàng báo chí cũng đang được nghiên cứu đổi mới theo tinh thần Chỉ thị số 05 của Bộ Chính trị. Theo định hướng này, các cơ quan chức năng sẽ nghiên cứu tăng nguồn lực cho hoạt động báo chí, đồng thời xem xét triển khai cơ chế đặt hàng báo chí theo hình thức khoán chi đáp ứng yêu cầu của công tác thông tin, tuyên truyền trong bối cảnh mới.

Cùng với việc tạo điều kiện cho toàn hệ thống báo chí phát triển, định hướng xây dựng các cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn tới.

Trong quá trình xây dựng Luật Báo chí, đã từng có đề xuất sử dụng mô hình “tập đoàn báo chí”. Tuy nhiên, sau quá trình nghiên cứu và hoàn thiện, luật lựa chọn khái niệm “cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện”.

Định hướng này sẽ tiếp tục được cụ thể hóa trong chiến lược phát triển báo chí thời gian tới. Mục tiêu là xây dựng các cơ quan báo chí đủ mạnh, có khả năng dẫn dắt thông tin, lan tỏa nội dung tích cực trên không gian mạng, cung cấp thông tin chính thống, kịp thời và có khả năng cạnh tranh trong môi trường truyền thông số. Đồng thời, các cơ quan báo chí chủ lực cũng phải thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ thông tin đối ngoại, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Phải khẳng định rằng, việc phát triển các cơ quan báo chí chủ lực không đồng nghĩa với việc phân tầng hệ thống báo chí. Báo chí cách mạng Việt Nam là một chỉnh thể thống nhất. Mỗi cơ quan báo chí có chức năng, nhiệm vụ, thế mạnh và đối tượng phục vụ khác nhau. Sự khác biệt đó tạo nên tính đa dạng của hệ sinh thái báo chí và đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng chuyên sâu của xã hội.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các loại hình truyền thông, lợi thế lớn nhất của mỗi cơ quan báo chí vẫn nằm ở bản sắc riêng. Mặc dù nhiều cơ quan báo chí có thể cùng phục vụ một nhóm độc giả hoặc cùng khai thác một lĩnh vực thông tin, nhưng mỗi cơ quan đều có sứ mệnh, thế mạnh và giá trị cốt lõi riêng.

Để phát triển bền vững, các cơ quan báo chí cần kiên trì với tôn chỉ, mục đích và bản sắc của mình; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới phương thức tác nghiệp, phương thức sản xuất nội dung và cách thức tiếp cận công chúng. Bên cạnh đó, việc xây dựng các mô hình thu phí nội dung cũng cần được nhìn nhận như một chiến lược dài hạn.

Thực tế cho thấy công chúng đã quen với việc tiếp cận thông tin miễn phí trong thời gian dài. Vì vậy, chỉ những nội dung thực sự có giá trị, có chiều sâu, có tính độc quyền hoặc phục vụ những nhu cầu đặc thù mới có khả năng thuyết phục người đọc trả phí.

Thành công của mô hình thu phí không phụ thuộc vào kỹ thuật thu phí mà phụ thuộc trước hết vào chất lượng nội dung, khả năng tạo ra giá trị khác biệt và mức độ gắn kết với cộng đồng độc giả. Đó cũng chính là nền tảng quan trọng để báo chí phát triển bền vững trong môi trường truyền thông số đang thay đổi nhanh chóng hiện nay.