NĐT: Sự phát triển vượt bậc của công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động báo chí hiện đại. Theo bà, cách tiếp cận của báo chí với đại biểu nhân dân trong kỷ nguyên số sẽ có thuận lợi và thách thức như thế nào?
ĐBQH Nguyễn Thị Sửu: Có thể nói, chưa bao giờ báo chí và đại biểu dân cử lại đứng trước một không gian tương tác rộng mở như hiện nay.
Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản cách thức truyền tải thông tin, phương thức tiếp cận cử tri cũng như cách hình thành dư luận xã hội. Điều này tạo ra rất nhiều thuận lợi cho hoạt động báo chí trong việc tiếp cận đại biểu nhân dân.
Trước hết, tốc độ lan tỏa thông tin hiện nay nhanh hơn rất nhiều so với trước đây. Chỉ bằng một thiết bị thông minh, phóng viên có thể theo dõi hoạt động nghị trường, tiếp cận ý kiến đại biểu, tổ chức tọa đàm trực tuyến, khai thác dữ liệu mở và phản ánh tâm tư của người dân theo thời gian thực. Điều đó giúp tiếng nói của đại biểu đến gần hơn với cử tri và cũng giúp đại biểu hiểu dân hơn, sát thực tiễn hơn.
Bên cạnh đó, AI và dữ liệu số còn hỗ trợ báo chí phân tích xu hướng dư luận, phát hiện các vấn đề nổi cộm trong xã hội, từ đó nâng cao chất lượng phản biện chính sách. Trong nhiều trường hợp, báo chí không chỉ đơn thuần là kênh truyền tin mà còn trở thành một “hệ sinh thái kết nối”, góp phần thúc đẩy quản trị công khai, minh bạch và tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền.
Tuy nhiên, đi cùng cơ hội luôn là những thách thức rất lớn. Trong môi trường số, thông tin lan truyền với tốc độ cực nhanh, nhưng không phải thông tin nào cũng chính xác và có kiểm chứng. Áp lực “đưa tin trước” đôi khi khiến một bộ phận báo chí dễ rơi vào tình trạng chạy theo lượt xem, lượt tương tác mà xem nhẹ chiều sâu và tính xác thực.
Đặc biệt, AI có thể tạo ra nội dung giả mạo, cắt ghép phát ngôn hoặc làm sai lệch ngữ cảnh. Điều này đặt ra yêu cầu rất cao đối với đạo đức nghề nghiệp, năng lực kiểm chứng thông tin cũng như trách nhiệm xã hội của người làm báo. Với đại biểu dân cử, chỉ một phát ngôn bị cắt nghĩa sai lệch trên không gian mạng cũng có thể gây ra những hệ lụy lớn đối với dư luận.
Theo tôi, trong kỷ nguyên số, mối quan hệ giữa báo chí và đại biểu nhân dân cần được xây dựng trên nền tảng minh bạch, trách nhiệm và đồng hành vì lợi ích chung của đất nước và nhân dân.
Công nghệ có thể thay đổi phương thức tác nghiệp, nhưng giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng Việt Nam vẫn phải là tính nhân văn, tính định hướng và trách nhiệm với xã hội.
NĐT: Tiến trình chuyển đổi số đang đặt các đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp trước yêu cầu hoàn thiện năng lực làm việc trong môi trường số hóa. Vậy theo bà thì điều gì sẽ là cần thiết để sự bắt nhịp mang tính liên hoàn và thông suốt?
ĐBQH Nguyễn Thị Sửu: Chuyển đổi số hiện nay không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong hoạt động quản trị quốc gia và hoạt động của các cơ quan dân cử.
Đối với ĐBQH và HĐND các cấp, việc thích ứng với môi trường số không đơn thuần là sử dụng thiết bị công nghệ, mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy làm việc, tư duy phục vụ nhân dân và tư duy tiếp cận thông tin.
Theo tôi, để quá trình này diễn ra đồng bộ và thông suốt thì trước hết cần xây dựng năng lực số cho đội ngũ đại biểu. Đại biểu hôm nay không chỉ cần kiến thức pháp luật, kỹ năng giám sát hay phản biện chính sách, mà còn phải biết khai thác dữ liệu, sử dụng nền tảng số, tương tác với cử tri trên môi trường mạng và xử lý thông tin đa chiều trong thời gian ngắn.
Điều thứ hai là phải hoàn thiện hạ tầng số và cơ chế liên thông dữ liệu. Một nền dân chủ hiện đại cần dựa trên dữ liệu minh bạch, kết nối thông suốt giữa Quốc hội, Chính phủ, địa phương và người dân. Khi dữ liệu được chia sẻ đồng bộ, đại biểu mới có thể nắm bắt vấn đề nhanh hơn, giám sát hiệu quả hơn và đưa ra quyết sách sát thực tiễn hơn.
Bên cạnh đó, tôi cho rằng yếu tố rất quan trọng là xây dựng văn hóa số trong hoạt động công vụ. Chuyển đổi số sẽ không hiệu quả nếu vẫn tồn tại tư duy hành chính cũ, ngại đổi mới hoặc tâm lý e dè trước công nghệ. Người đại biểu dân cử cần chủ động học hỏi, thích ứng và tiên phong trong đổi mới để tạo niềm tin cho xã hội.
Ngoài ra, cần đặc biệt quan tâm đến vấn đề an toàn thông tin và đạo đức số. Trong môi trường số hóa, dữ liệu cá nhân, dữ liệu cử tri hay các thông tin liên quan đến hoạt động nghị trường đều cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Chuyển đổi số phải đi cùng với bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ quyền riêng tư và giữ vững kỷ cương pháp luật.
Tôi cho rằng, nếu chúng ta vừa đầu tư cho hạ tầng công nghệ, vừa đầu tư cho con người và tư duy quản trị hiện đại thì chuyển đổi số trong hoạt động của các cơ quan dân cử sẽ không chỉ là sự “bắt nhịp”, mà sẽ trở thành động lực nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
NĐT: Kỷ nguyên số cũng sẽ giúp ĐBQH gần dân, sát dân hơn ở những phương thức khác nhau. Vậy báo chí liệu có mất đi vai trò cầu nối của mình?
ĐBQH Nguyễn Thị Sửu: Theo tôi là không. Vai trò cầu nối của báo chí không những không mất đi mà còn trở nên quan trọng hơn trong bối cảnh hiện nay.
Đúng là công nghệ số đã giúp đại biểu có thêm nhiều kênh tương tác trực tiếp với cử tri thông qua mạng xã hội, nền tảng trực tuyến hay các ứng dụng số. Người dân hôm nay có thể gửi ý kiến, phản ánh và bày tỏ nguyện vọng nhanh hơn rất nhiều so với trước đây. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa báo chí bị thay thế.
Điểm khác biệt cốt lõi là báo chí chính thống không chỉ truyền tải thông tin mà còn thực hiện chức năng chọn lọc, kiểm chứng, phân tích và định hướng dư luận xã hội. Trong một “biển thông tin” đầy nhiễu loạn hiện nay, người dân càng cần những cơ quan báo chí có trách nhiệm để xác tín thông tin, phản ánh trung thực đời sống và bảo vệ những giá trị đúng đắn.
Báo chí cũng là diễn đàn quan trọng để tiếng nói của nhân dân được phản ánh một cách có chiều sâu và có tổ chức. Nhiều vấn đề dân sinh, bất cập trong thực tiễn hay những kiến nghị chính đáng của cử tri đã được báo chí phát hiện, theo đuổi đến cùng và tạo chuyển biến tích cực trong chính sách.
Ở góc độ khác, báo chí còn giúp ĐBQH nhìn thấy hơi thở của cuộc sống từ nhiều chiều cạnh khác nhau. Có những vấn đề nếu chỉ nhìn qua báo cáo hành chính sẽ khó thấy hết tính chất và tác động xã hội, nhưng qua phản ánh của báo chí thì hiện thực đời sống hiện lên rất rõ.
Tôi cho rằng, trong kỷ nguyên số, báo chí cần chuyển mạnh từ vai trò “đưa tin” sang vai trò “dẫn dắt thông tin”, từ phản ánh đơn thuần sang kiến tạo niềm tin xã hội. Khi làm được điều đó, báo chí sẽ luôn là cầu nối bền vững giữa Đảng, Nhà nước, đại biểu dân cử và nhân dân.
NĐT: Để hoàn thành sứ mệnh của mình, làm cầu nối giữa đại biểu với nhân dân thì trong kỷ nguyên số, người làm báo cần đáp ứng được những yêu cầu như thế nào, theo quan điểm của bà?
ĐBQH Nguyễn Thị Sửu: Theo tôi, yêu cầu đối với người làm báo trong kỷ nguyên số hôm nay cao hơn rất nhiều so với trước đây. Nhà báo không chỉ cần giỏi nghề mà còn phải vững bản lĩnh chính trị, chuẩn mực đạo đức và có năng lực thích ứng mạnh mẽ với công nghệ.
Trước hết, người làm báo phải giữ được “cái gốc” của nghề báo, đó là tính trung thực, khách quan và trách nhiệm xã hội. Trong môi trường cạnh tranh thông tin khốc liệt hiện nay, càng cần những nhà báo biết kiểm chứng, biết giữ chuẩn mực nghề nghiệp và không chạy theo xu hướng giật gân hay cực đoan hóa vấn đề để thu hút tương tác.
Thứ hai, nhà báo cần nâng cao năng lực công nghệ và tư duy số. AI có thể hỗ trợ sản xuất nội dung, xử lý dữ liệu hay tối ưu tốc độ truyền tải, nhưng AI không thể thay thế tư duy phản biện, cảm xúc nhân văn và trách nhiệm công dân của người cầm bút. Vì vậy, người làm báo phải biết làm chủ công nghệ chứ không để công nghệ dẫn dắt mình.
Thứ ba, báo chí hiện đại đòi hỏi người làm báo phải đa năng hơn: vừa có khả năng viết, phân tích, sản xuất nội dung đa nền tảng, vừa có kỹ năng tương tác xã hội và xử lý khủng hoảng truyền thông. Đặc biệt, trong bối cảnh thông tin giả, tin xấu độc xuất hiện ngày càng tinh vi, báo chí cần trở thành lực lượng tiên phong bảo vệ sự thật và củng cố niềm tin xã hội.
Theo tôi, điều quan trọng nhất của người làm báo trong bất kỳ thời đại nào vẫn là tâm thế phụng sự nhân dân và phụng sự đất nước. Công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, nhưng nếu người làm báo luôn giữ được đạo đức nghề nghiệp, tinh thần dấn thân và trách nhiệm với cộng đồng thì báo chí sẽ luôn giữ được vị thế và sức mạnh của mình trong đời sống xã hội.
NĐT: Xin trân trọng cảm ơn bà!
