Mưa lớn liên tiếp, ngập không còn là câu chuyện của một tuyến đường
Tại buổi họp báo tình hình kinh tế - xã hội trên địa bàn Tp.HCM chiều 8/10, ông Phạm Quốc Huy, Phó trưởng Phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Tp.HCM, đã thông tin về tình trạng ngập nước diễn ra tại nhiều khu vực thành phố trong thời gian qua.
Theo ông Huy, các vị trí ngập được ghi nhận trong đợt mưa lớn vừa qua phần lớn là những nơi đã từng xuất hiện ngập trong những năm trước. Tuy nhiên, tùy điều kiện mưa, triều và việc mưa kết hợp triều cường, mức độ ngập có thể thay đổi về độ sâu, thời gian ngập và thời gian nước rút.
Ông Phạm Quốc Huy, Phó trưởng Phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Tp.HCM.
Đáng chú ý, khu vực cửa ngõ sân bay Tân Sơn Nhất là một trong những nơi dễ nhận thấy tác động của mưa lớn. Đây vốn là khu vực có mật độ phương tiện rất cao, đặc biệt vào các khung giờ cao điểm. Khi mặt đường xuất hiện tình trạng đọng nước, tốc độ lưu thông giảm, ùn ứ nhanh chóng lan sang các tuyến đường kết nối với sân bay.
Trong đợt mưa ngày 1/10, đường Trường Sơn ghi nhận nước ngập khoảng 0,1-0,15 m. Tuy nhiên, đây không phải câu chuyện riêng của ngày 1/10. Theo ông Huy, nhiều vị trí ngập được ghi nhận trong thời gian qua thực tế là những điểm đã từng xuất hiện ngập trong các năm trước, chỉ khác nhau về độ sâu và thời gian nước rút tùy từng trận mưa, triều cường.
Tại khu vực Tp.HCM cũ, một số tuyến như Phan Huy Ích, Quốc Hương, Thảo Điền, đường R12 có mức độ ảnh hưởng do ngập có chiều hướng tăng. Ở các tuyến đường nhánh, hẻm, tình trạng ngập cũng được phản ánh tại đường Mã Lò, một số hẻm thuộc đường Công Nghệ Mới, đường Liên ấp 123, Đê bao 23...
Mưa lớn làm ngập hầm để xe tại 1 chung cư trên địa bàn Tp.HCM.
Ông Huy cho biết, hệ thống thoát nước hiện hữu của thành phố được thiết kế để đáp ứng lượng mưa khoảng 85,3 mm trong 3 giờ và triều cường ở mức +1,32 m.
Trong khi đó, những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10, nhiều trạm đo ghi nhận lượng mưa trên 100 mm chỉ trong 45 phút đến 1 giờ. Riêng trận mưa ngày 1/10 tại trạm Dương Quảng Hàm ghi nhận 155,2 mm trong hơn 3 giờ.
Những con số này cho thấy một thực tế chính là khi các trận mưa cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn, hệ thống thoát nước được xây dựng theo tiêu chuẩn cũ dễ bị quá tải.
Điểm nghẽn nằm ở đâu?
Theo đại diện Sở Xây dựng, một trong những nguyên nhân khiến nước ngập sâu hoặc rút chậm là mưa diễn ra trên diện rộng, kéo dài liên tiếp nhiều ngày. Khi đó, các tuyến sông, kênh, rạch cũng dâng cao, làm giảm khả năng tiêu thoát tự nhiên của hệ thống.
Qua theo dõi, nhiều tuyến như kênh A, kênh B, kênh C, kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên, kênh Lương Bèo, kênh Trung Ương... đều có mực nước dâng cao sau mưa và rút chậm.
Triều cường tiếp tục khiến bài toán khó hơn. Trong những ngày cuối tháng 9 và đầu tháng 10, mực triều liên tục ở mức cao, có thời điểm vượt báo động I và II.
Khi mưa lớn trùng với thời điểm triều cao, nước từ hệ thống cống khó thoát ra sông, kênh, rạch. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nước rút chậm, kéo dài thời gian ngập tại nhiều khu vực.
Ngoài ra, hệ thống thoát nước của thành phố được đầu tư qua nhiều giai đoạn, có những tuyến đã không còn phù hợp với điều kiện thời tiết cực đoan hiện nay.
Ngập nặng tại Thủ Đức khiến người dân chật vật suốt những ngày mưa.
Đô thị hóa nhanh cũng làm giảm không gian trữ nước. Diện tích bê tông hóa ngày càng lớn khiến nước mưa ít có khả năng thấm và được giữ lại tự nhiên. Tình trạng sụt lún còn tạo ra các vùng trũng thấp cục bộ, làm giảm hiệu quả thoát nước.
Một số khu vực đường nhánh, hẻm chưa được đầu tư cống hoặc cống có kích thước nhỏ cũng trở thành điểm yếu khi xuất hiện mưa lớn.
Đáng chú ý, ông Huy chỉ ra một điểm nghẽn mang tính hệ thống là sự thiếu đồng bộ từ cống nhánh, cống chính đến kênh rạch và cửa xả.
Một tuyến cống được cải tạo chưa chắc giải quyết được ngập nếu phía hạ lưu vẫn còn đoạn kênh bị thu hẹp, bồi lắng, mất độ dốc hoặc cửa xả bị triều chặn dòng.
Nói cách khác, nước muốn thoát nhanh không chỉ cần một tuyến cống “đủ lớn”, mà phải có cả một hệ thống phía sau đủ năng lực tiếp nhận.
Đây cũng là lý do việc xử lý từng điểm ngập riêng lẻ chưa thể giải quyết triệt để tình trạng ngập trên diện rộng.
Tình trạng này càng phức tạp khi một số dự án hạ tầng lớn đang triển khai có thể ảnh hưởng đến khả năng thoát nước cục bộ. Thành phố đang phải đồng thời xử lý, kết nối nhiều công trình như dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên, cải tạo hệ thống thoát nước đường Lê Văn Thọ, Nguyễn Văn Khối và các dự án hạ tầng khác.
Riêng khu vực Tân Sơn Nhất, thành phố đang triển khai dự án cải tạo kênh A41, dự kiến hoàn thành năm 2027, và dự án xây dựng hạ tầng cải tạo môi trường kênh Hy Vọng, dự kiến hoàn thành năm 2029.
Những dự án này được kỳ vọng tăng khả năng tiêu thoát nước cho khu vực sân bay, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào khả năng kết nối với toàn bộ hệ thống phía hạ lưu.
87 dự án, 140.000 tỷ đồng cho một bài toán không thể giải quyết riêng lẻ
Trước tình trạng ngập tái diễn tại nhiều khu vực, Tp.HCM đang đặt vấn đề thay đổi cách tiếp cận.
Theo định hướng giai đoạn 2026-2030, ông Huy cho biết thành phố dự kiến triển khai 87 dự án chống ngập với tổng nguồn vốn khoảng 140.000 tỷ đồng, hướng tới giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập.
Tuy nhiên, bài toán đặt ra không phải chỉ là xây thêm bao nhiêu cống hay xử lý được bao nhiêu điểm ngập.
Sở Xây dựng cho biết thành phố sẽ rà soát toàn bộ hệ thống thoát nước, phân tích nguyên nhân gốc rễ, xây dựng mô hình quản lý theo lưu vực và xác định thứ tự ưu tiên đầu tư phù hợp với đặc điểm địa hình, thủy văn, khí hậu sau hợp nhất.
Theo đó, những khu vực ngập nặng, đông dân cư, có các tuyến giao thông chính, khu công nghiệp sẽ được ưu tiên; đồng thời tập trung xử lý các “điểm nghẽn cổ chai” trong hệ thống cống, kênh và cửa xả.
Người dân di chuyển khó khăn trên những tuyến đường ngập nước.
Mỗi dự án cũng phải được tính toán với năng lực tiếp nhận của hạ lưu để tránh tình trạng nơi này giảm ngập nhưng lại chuyển áp lực sang khu vực khác.
Thành phố đồng thời hướng tới việc chuyển từ tư duy “thoát nước nhanh” sang quản lý rủi ro ngập tích hợp.
Cách tiếp cận này không chỉ tập trung vào việc đưa nước ra khỏi đường phố càng nhanh càng tốt, mà còn tính đến khả năng trữ nước, kiểm soát triều, điều tiết dòng chảy, bảo vệ không gian thoát lũ và cảnh báo sớm.
Về lâu dài, thành phố dự kiến phát triển các hồ điều tiết, nghiên cứu hồ ngầm tại không gian công cộng, xây dựng hệ thống dữ liệu thoát nước và ứng dụng công nghệ để vận hành theo thời gian thực.
Tp.HCM cũng sẽ tăng cường phối hợp với Tây Ninh, Đồng Nai trong vận hành hồ chứa thượng nguồn, chia sẻ dữ liệu thủy văn và điều tiết dòng chảy theo lưu vực.
Cùng với các công trình lớn, tiếp tục duy tu, nạo vét hệ thống thoát nước, xử lý các điểm tắc nghẽn, thanh thải vật cản và tăng cường ứng trực tại những khu vực có nguy cơ ngập khi mưa lớn.
