Các nhà khoa học tại Viện Arc ở bang California (Mỹ) đã sử dụng mô hình AI có tên Evo để tạo ra thành công các loại virus không có trong tự nhiên. Theo nghiên cứu trên tạp chí Science, AI này được huấn luyện dựa trên các trình tự gen tự nhiên. Trong số 700.000 mẫu virus tiềm năng, 16 mẫu thử nghiệm trên vi khuẩn E. coli đã tiêu diệt thành công các loại vi khuẩn kháng thể thực khuẩn. Dù các virus này chỉ nhắm vào vi khuẩn và không gây hại cho con người, nghiên cứu vẫn làm dấy lên nhiều lo ngại.
Các nhà khoa học sử dụng AI tạo ra loại virus mới.
Tranh cãi về rủi ro thực tế và sự thiếu hụt hành lang pháp lý quản lý AI
Nhiều chuyên gia an ninh y tế lo lắng ai đó có thể lợi dụng AI để tạo ra các bộ gen virus nguy hiểm hơn. Tiến sĩ Moritz Hanke từ Trung tâm An ninh Y tế Johns Hopkins cảnh báo về nguy cơ AI bị yêu cầu chỉnh sửa virus cúm để tăng khả năng lây nhiễm. Nhận thức được rủi ro này, nhóm nghiên cứu khẳng định họ đã cố tình không huấn luyện Evo trên bất kỳ loại virus nào gây hại cho người. Việc chủ động loại trừ các dữ liệu nguy hiểm là bước đi thận trọng nhằm ngăn ngừa các hậu quả tiêu cực.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định khả năng tạo bộ gen virus bằng AI tạo sinh đã xuất hiện nhưng cơ chế quản lý an toàn lại chưa có. Việc thiếu hụt khung pháp lý để định hướng và kiểm soát công nghệ này đang là mối lo ngại lớn. Ngược lại, Giáo sư Tom Ellis thuộc Đại học Hoàng gia London lại cho rằng mối đe dọa từ việc AI tự thiết kế bộ gen đang bị thổi phồng. Ông đánh giá việc can thiệp tăng cường chức năng trên các tác nhân gây bệnh sẵn có mới là mối nguy thực tế hơn.
Hình minh họa về một loại virus xâm nhập vào tế bào máu.
Dù vậy, khả năng AI tạo ra những loại virus hoàn toàn mới vẫn là một ẩn số khiến giới khoa học phải trăn trở. Mối nguy lớn nhất nằm ở chỗ con người không thể dự đoán trước những thiệt hại từ các sinh thể chưa từng xuất hiện. Sự xuất hiện của các công nghệ AI tổng hợp gen đòi hỏi cộng đồng quốc tế phải sớm có những quy chuẩn an toàn nghiêm ngặt. Việc cân bằng giữa tiến bộ khoa học và kiểm soát rủi ro sinh học đang trở thành bài toán cấp thiết.
Sự phát triển nhanh chóng của AI trong lĩnh vực sinh học tổng hợp đang mở ra cả cơ hội lẫn thách thức lớn. Những phát kiến mới có thể phục vụ y học nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ nếu rơi vào tay kẻ xấu. Việc thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ sẽ là chìa khóa để đảm bảo an toàn cho nhân loại. Cửa hẹp cho việc quản trị công nghệ cần được đóng lại trước khi các rủi ro vượt khỏi tầm kiểm soát.
An An (theo People.com)
