Tại Phú Thọ, an sinh xã hội không đứng ngoài hay đi sau tăng trưởng kinh tế. Từ giảm nghèo tạo sinh kế, xóa nhà tạm đến bảo vệ sức khỏe và giáo dục, tỉnh đang chuyển mạnh từ hỗ trợ thụ động sang tạo nền tảng để người dân tự vươn lên, biến thành quả kinh tế thành chất lượng sống thực chất cho mọi gia đình.
Tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành chất lượng sống
Nếu nhìn lại hành trình phát triển của Phú Thọ trong giai đoạn 2021–2025 và định hướng Kế hoạch 17/KH-UBND giai đoạn 2026–2030, có thể thấy một logic rất nhất quán: Đột phá hạ tầng giao thông và khu công nghiệp mở ra không gian thu hút dòng vốn FDI; Chuyển đổi công nghệ nông nghiệp và OCOP nâng cao giá trị nông sản Đất Tổ; Biến di sản văn hóa và du lịch thành nguồn lực mềm mở rộng kinh tế đêm và dịch vụ.
Tuy nhiên, mọi mô hình tăng trưởng dù hiện đại đến đâu cũng sẽ mất đi ý nghĩa nếu sự gia tăng về quy mô kinh tế không đồng hành với sự cải thiện về chất lượng sống của từng người dân, đặc biệt là ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Trong bức tranh đó, an sinh xã hội chính là thước đo cuối cùng và là bệ đỡ bền vững nhất. Bởi tăng trưởng tạo ra nguồn lực cho an sinh, còn an sinh củng cố sức khỏe, kỹ năng và niềm tin của người lao động — nguồn nhân lực cốt lõi để tiếp tục vận hành nền kinh tế.
Sinh kế chủ động: Chuyển từ cứu trợ sang năng lực tự chủ
Tại các xã miền núi, câu chuyện giảm nghèo không còn nằm ở những khoản trợ cấp ngắn hạn, mà được giải bằng các mô hình sản xuất gắn liền với điều kiện thổ nhưỡng và tập quán địa phương.
Mô hình Vịt suối thương phẩm triển khai tại xã Lai Đồng và Đồng Sơn là một minh chứng sinh động. Được hỗ trợ 2.600 con vịt giống cho 20 hộ nghèo và cận nghèo trong giai đoạn 10/2023–03/2024, mô hình mang về tổng lợi nhuận hơn 133 triệu đồng (bình quân 17,7 triệu đồng/hộ). Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở khoản thu nhập sau một lứa nuôi, mà còn ở việc mở thêm một hướng sinh kế phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân địa phương.
Mô hình Vịt suối thương phẩm tại xã Lai Đồng giúp các hộ nghèo vươn lên tự chủ kinh tế, tạo tiền đề thoát nghèo bền vững (Ảnh minh họa nguồn Internet)
Đặt trong tổng thể bức tranh giảm nghèo giai đoạn 2021–2025 và bước sang năm 2026, sự chuyển dịch về chất thể hiện qua những con số cụ thể: Năm 2025 thu nhập đầu người đạt khoảng 5,7 triệu đồng/người/tháng (gấp 1,8 lần năm 2020). Tỷ lệ hộ nghèo giảm sâu xuống còn 2,68% vào năm 2025; bình quân mỗi năm giải quyết việc làm cho 57,9 nghìn lao động. Tính đến ngày 31/5/2026, Ngân hàng Chính sách xã hội đã giải ngân 3.469,19 tỷ đồng, tiếp vốn trực tiếp cho hàng chục nghìn hộ vay vốn sản xuất, kinh doanh.
Dù vậy, nhìn từ góc độ bài toán thị trường, thách thức của các mô hình sinh kế nông hộ hiện nay là khả năng nhân rộng mà không rơi vào tình trạng "được mùa mất giá". Việc kết nối các mô hình sinh kế này với chương trình OCOP và chuỗi du lịch trải nghiệm nông nghiệp sinh thái (như Đề án Hội Nông dân ban hành tháng 7/2026 đã đề cập) chính là chìa khóa để đảm bảo đầu ra ổn định cho người dân.
Xóa nhà tạm và lưới an sinh bảo vệ trước biến cố
Một chính sách an sinh tiến bộ không chỉ đo bằng số hộ thoát nghèo, mà ở khả năng ngăn chặn nguy cơ tái nghèo khi người dân gặp rủi ro thiên tai, bệnh tật hay thất nghiệp.
Trong giai đoạn 2021–2025, Phú Thọ đã hoàn thành xóa 10,8 nghìn nhà tạm, nhà dột nát cho hộ nghèo, cận nghèo và các đối tượng chính sách; đồng thời hỗ trợ nhà ở cho 2.459 hộ gia đình người có công, thân nhân liệt sĩ. Mái nhà kiên cố giúp các gia đình yên tâm tích lũy tài sản và đầu tư cho con cái học hành.
Ngày 30/6/2026, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND, quy định hỗ trợ thêm 10% mức đóng BHXH tự nguyện hằng tháng cho người thuộc hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2026–2030.
Chính sách này thể hiện tầm nhìn xa: Khuyến khích người lao động khu vực phi chính thức tự tạo "lương hưu" cho mình khi về già. Qua đó mở rộng diện bao phủ an sinh dài hạn, tạo thêm điều kiện để người dân khu vực thu nhập thấp chủ động chuẩn bị nguồn bảo đảm cho cuộc sống khi hết tuổi lao động.
Giáo dục và Y tế: Chuẩn bị nguồn nhân lực cho kỷ nguyên mới
Khi Phú Thọ đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ logistics, yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Giáo dục và y tế chính là hai trụ cột nâng đỡ thể lực và trí lực cho lực lượng lao động đó.
Tính đến tháng 6/2026, Phú Thọ đã kiên cố hóa hơn 90% trường lớp, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia đạt 89,6%. Tỷ lệ trẻ 5 tuổi đến lớp và 6 tuổi vào lớp 1 duy trì tuyệt đối 100%. Bên cạnh những con số hạ tầng, tính nhân văn của an sinh xã hội còn hiện diện ở sự can thiệp đúng lúc — như câu chuyện lực lượng Công an tỉnh trao tặng chiếc xe đạp cho em Hà Gia Bảo (học sinh lớp 4A2, Trường PTDTBT TH Thu Ngạc, Tân Sơn) khi gia đình em gặp tai nạn bế tắc, giúp em tiếp tục con đường đến trường.
Năm 2025, tỷ lệ bao phủ BHYT tại Phú Thọ đạt 95,1%. Đến cuối tháng 5/2026, hơn 1,709 triệu thẻ BHYT miễn phí đã được cấp cho trẻ em dưới 6 tuổi và các đối tượng khó khăn. Đặc biệt, ngày 22/7/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 281/KH-UBND (kinh phí năm 2026 khoảng 263,6 tỷ đồng) triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí cho người dân giai đoạn 2026–2030.
Người dân xã Đức Nhàn khám sức khỏe định kỳ theo chương trình kế hoạch 281/KH-UBND (Ảnh nguồn Báo Phú Thọ)
Đây là bước chuyển từ tư duy có bệnh mới chữa sang quản lý sức khỏe theo vòng đời. Để chính sách đi vào thực chất, một trong những yêu cầu đặt ra là tiếp tục củng cố năng lực y tế cơ sở, nhất là tại những địa bàn miền núi, khó khăn, để hoạt động khám sàng lọc và quản lý sức khỏe không chỉ dừng ở chủ trương mà thực sự đến được với người dân
Tăng trưởng phải kết tinh thành sự hài lòng của nhân dân
Bước vào chặng đường 2026–2030, Phú Thọ hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, trở thành trung tâm kết nối kinh tế của vùng Trung du và Miền núi phía Bắc. Những mục tiêu lớn về GRDP hay thu ngân sách chỉ thực sự trọn vẹn khi được quy đổi thành sự vững vàng của từng mái nhà, nụ cười của trẻ thơ đến trường và sự an tâm của người cao tuổi.
An sinh xã hội vì thế không chỉ là nhiệm vụ bảo đảm đời sống, mà còn là một khoản đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực và sức chống chịu của nền kinh tế. Khi người dân khỏe mạnh, có trình độ, có việc làm ổn định và được an toàn trước các rủi ro cuộc sống, họ chính là chủ thể tạo ra những giá trị mới cho nền kinh tế.
Từ mô hình vịt suối ở Lai Đồng, Đồng Sơn đến chính sách khám sức khỏe định kỳ, những chính sách tưởng như rất khác nhau đang cùng hướng tới một mục tiêu: để thành quả tăng trưởng được chuyển hóa thành cơ hội việc làm, thu nhập, sức khỏe, học tập và một cuộc sống an toàn hơn cho người dân. Đó cũng là thước đo thực chất của một quá trình phát triển lấy con người làm trung tâm.
Hà Anh
