Nhằm khẳng định và phát huy vai trò trụ cột tư tưởng, văn hóa, bồi đắp tri thức, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí của xuất bản, Ban Bí thư chỉ đạo xuất bản tập trung quán triệt, thực hiện nhiều nội dung quan trọng.
Xuất bản là một lĩnh vực hoạt động sắc bén của Đảng
Chỉ thị 04 xác định rõ quan điểm chỉ đạo: Xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; là một bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, với nhiệm vụ tích luỹ, sáng tạo và truyền bá các giá trị văn hoá, tinh thần; xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia, tạo lập giá trị xã hội; dẫn dắt, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí và phát triển văn hoá; xây dựng, bảo vệ, phát huy giá trị con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.
Theo tinh thần đó, xuất bản phải đáp ứng tốt nhu cầu đọc, học, giải trí và hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân; trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị. Phát triển văn hóa đọc, lấy người đọc là trung tâm, là mục tiêu của hoạt động xuất bản. Cần xây dựng và hình thành thói quen đọc sách trong cộng đồng, hình thành văn hóa đọc.
Tổng Bí thư Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước tham quan các gian trưng bày trong không gian Hội Báo toàn quốc năm 2025 (Ảnh: Hữu Thắng).
Xuất bản là công cụ chủ đạo trong giáo dục, đào tạo; là một bộ phận quan trọng của ngành công nghiệp văn hoá, góp phần lan tỏa văn hoá, hình thành chuỗi giá trị nội dung số, tài sản số, gia tăng hiệu quả kinh tế và đóng góp vào thành tựu chung của nền kinh tế quốc dân cũng như khả năng cạnh tranh quốc gia.
Xét về góc độ hội nhập toàn cầu, xuất bản là cánh cửa mở rộng giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là công cụ ngoại giao văn hóa quan trọng, góp phần khẳng định và phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trên quốc tế.
Đảng và Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong việc định hướng và kiến tạo hoạt động xuất bản thông qua cơ chế, chính sách đầu tư phát triển văn hóa đọc; chính sách đặc thù đột phá về mô hình thúc đẩy hợp tác công tư; triển khai mô hình lãnh đạo công - quản trị tư; đầu tư công - quản lý tư; đầu tư tư - sử dụng công đối với xuất bản, in và phát hành; thúc đẩy sáng tạo nội dung, phát triển mạnh mẽ công nghệ và hạ tầng số, hiện đại hóa hoạt động xuất bản trong kỷ nguyên mới. Xây dựng nền xuất bản chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hoạt động xuất bản là nhiệm vụ cấp bách. Cần đổi mới căn bản chương trình đào tạo, phương pháp quản trị nguồn nhân lực; thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo; bảo đảm cho ngành xuất bản có đội ngũ cán bộ, biên tập viên, chuyên gia công nghệ, nhà quản trị giỏi đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.
Xuất bản cần trở thành ngành kinh tế số
Chỉ thị 04 xác định mục tiêu đến năm 2030, xây dựng hệ thống xuất bản tinh gọn, mạnh, chất lượng, hiện đại hoá. Đầu tư, xây dựng và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm; chú trọng thực hiện các nhiệm vụ chính trị tư tưởng, văn hóa giải trí, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo.
Trong đó, có tập đoàn thực hiện chức năng đối ngoại chiến lược quốc gia với nhiệm vụ tuyên truyền, hợp tác, trao đổi, đưa các ấn phẩm, sản phẩm quảng bá đất nước, con người Việt Nam ra thế giới, đồng thời tiếp thu tinh hoa tri thức, văn hóa nhân loại vào Việt Nam.
Chuyển đổi số sâu rộng, đầu tư phát triển hạ tầng, nền tảng công nghệ, nội dung số; ưu tiên xuất bản các ấn phẩm số, số hóa theo hướng đa dạng, sáng tạo, hội nhập trong nước và quốc tế; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào các khâu, các lĩnh vực của hoạt động xuất bản; phát triển hệ thống xuất bản đa phương tiện.
Thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đọc, hình thành các thiết chế văn hóa tạo không gian văn hóa đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng hướng đến xây dựng phong trào toàn dân đọc sách. Từ Trung ương đến mỗi tỉnh, thành phố cần xây dựng thư viện số, tủ sách điện tử, sử dụng thống nhất; có thư viện lớn, trung tâm phát hành quy mô, hiện đại gắn với chuyển đổi số.
Đặc biệt, đầu tư hệ thống phát hành đến cơ sở vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Phát triển sách song ngữ, xuất bản sách bằng tiếng dân tộc đáp ứng nhu cầu của cộng đồng bào dân tộc thiểu số.
Đẩy mạnh giao lưu, hợp tác quốc tế về xuất bản với các nước, cơ quan văn hóa uy tín trên thế giới; chủ động tích cực hợp tác với các nước để quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam ra thế giới; tham gia khai thác bản quyền và quảng bá sách, báo Việt Nam ra thế giới; đưa sách Việt vào hệ thống thư viện đại học toàn cầu. Đồng thời, tăng cường đưa sách, báo thế giới vào Việt Nam.
Phát triển xuất bản điện tử, 100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử và ứng dụng chuyển đổi số trong quy trình xuất bản; 80% cơ sở in có công nghệ hiện đại, quy mô và là ngành công nghiệp phụ trợ quan trọng.
Mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống xuất bản, truyền thông phát triển mạnh, đa dạng, hiện đại, đáp ứng tốt nhu cầu đọc, học, giải trí và hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân trong kỷ nguyên mới; trở thành ngành kinh tế số, doanh nghiệp số xuất bản hàng Việt Nam, có năng lực vươn ra toàn cầu; là trung tâm sáng tạo, giao lưu, hợp tác hàng đầu với các nước có hoạt động xuất bản, truyền thông lớn ở khu vực Đông Nam Á và quốc tế, góp phần nâng cao vị thế và ảnh hưởng của Việt Nam trên trường quốc tế.
9 nhiệm vụ, giải pháp
Để thực hiện hóa các mục tiêu này, Chỉ thị đã đề ra 9 nhiệm vụ và các giải pháp. Trong đó, một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của cả hệ thống chính trị, phát huy vai trò, trách nhiệm của xuất bản góp phần xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; phục vụ công cuộc phát triển đất nước và đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân.
Hai là, xây dựng, hoàn thiện quy định của Đảng và pháp luật về xuất bản; tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông mọi nguồn lực, có cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội thúc đẩy ngành xuất bản phát triển ngang tầm khu vực và thế giới.
Phát triển không gian số và kinh tế số xuất bản, thực hiện hiệu quả các yêu cầu, nhiệm vụ của đất nước trong kỷ nguyên mới. Xây dựng cơ chế tài chính hỗ trợ xuất bản; thành lập dự án hỗ trợ xuất bản nhằm huy động sự tham gia của các nhà xuất bản, nhà sách, công ty sách tạo nguồn lực chung để nâng cao chất lượng, mở rộng phạm vi và giá trị chung của thị trường sách.
Chỉ thị 04 của Ban Bí thư yêu cầu xây dựng và hình thành thói quen đọc sách trong cộng đồng, hình thành văn hóa đọc.
Ba là xây dựng chiến lược phát triển xuất bản, định vị sản phẩm của xuất bản gắn với công nghiệp văn hoá, phát triển ngành xuất bản chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; tăng cường đầu tư nguồn lực, hạ tầng kỹ thuật cho xuất bản, xuất bản điện tử; xây dựng và hoàn thiện các mô hình xuất bản mới, dữ liệu phù hợp xu thế truyền thông tích hợp và chuyển đổi số; thúc đẩy hợp tác công tư, trong đó, đơn vị xuất bản giữ vai trò then chốt, chủ đạo trong định hướng tư tưởng chính trị, văn hóa truyền thống của dân tộc.
Bốn là tập trung đầu tư cho nội dung xuất bản, trở thành sản phẩm cốt lõi để phát triển công nghiệp văn hoá; mở rộng thể loại, đề tài mới có giá trị tư tưởng, khoa học, thẩm mỹ; đặt hàng các công trình khoa học, tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị, xứng tầm, đáp ứng nhu cầu tri thức và giải trí lành mạnh của nhân dân.
Năm là tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý kịp thời, nghiêm minh hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp, vi phạm pháp luật về xuất bản, các hành vi lợi dụng tự do sáng tác, không gian mạng để tuyên truyền xuyên tạc lịch sử, văn hóa phẩm không lành mạnh, trái thuần phong mỹ tục, chống phá Đảng, Nhà nước.
Sáu là chăm lo, nuôi dưỡng và phát triển văn hóa đọc trong các tầng lớp nhân dân. Tăng cường quảng bá, tôn vinh giá trị của sách, nâng cao chất lượng Giải thưởng Sách Quốc gia ngang tầm khu vực. Đẩy mạnh hoạt động của xuất bản trong cộng đồng; hình thành các thiết chế không gian văn hóa đọc, giải trí hiện đại, thân thiện, đề cao vai trò thiết yếu của sách trong đời sống xã hội; xây dựng thói quen và kỹ năng đọc, tạo nền tảng quan trọng cho việc học tập suốt đời, từ đó hình thành xã hội học tập.
Bảy là xây dựng hạ tầng kỹ thuật số, nền tảng dữ liệu xuất bản số dùng chung toàn ngành. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đa dạng hóa sản phẩm của xuất bản theo hướng số hoá. Khuyến khích doanh nghiệp công nghệ trong nước tham gia phát triển hệ sinh thái xuất bản số. Đẩy mạnh cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, tạo thuận lợi cho các nhà xuất bản, cơ sở in, phát hành trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hiệu quả.
Tám là tăng cường mở rộng hợp tác quốc tế trong tất cả các lĩnh vực của xuất bản. Đưa sách, báo Việt Nam ra thế giới, đưa sách thế giới vào Việt Nam thông qua trao đổi bản quyền, xuất bản song ngữ; mở rộng thị trường in, xuất khẩu các sản phẩm của xuất bản; khuyến khích các cơ sở in trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng hàng hoá công nghiệp toàn cầu... Đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên mới.
