Bảo đảm xử lý tội phạm vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, thuyết phục

Sáng 17/7, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 4, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Bảo đảm Bộ luật Tố tụng hình sự là luật nền tảng, trung tâm 

Trình bày tờ trình, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Hồ Đức Anh cho biết, việc xây dựng dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) là yêu cầu khách quan, cấp thiết về chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Theo đó, Nghị quyết số 27, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, các chỉ thị, kết luận của Trung ương đã đặt ra nhiều yêu cầu mới về xây dựng Nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp, về đấu tranh phòng chống tội phạm, tăng cường phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. 

Những chủ trương này đòi hỏi pháp luật tố tụng hình sự phải tiếp tục đổi mới theo hướng hiện đại, hiệu quả hơn, bảo đảm xử lý nghiêm minh tội phạm, bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân, tăng cường kiểm soát quyền lực, góp phần tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Theo ông Hồ Đức Anh, trong thời gian qua, Quốc hội và các cơ quan có thẩm quyền đã tăng cường hoàn thiện hệ thống pháp luật, triển khai xây dựng, sửa đổi nhiều đạo luật có liên quan trực tiếp đến hoạt động tố tụng hình sự, như: Bộ luật Hình sự, Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự, các đạo luật về phòng, chống tham nhũng, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp, chuyển đổi số,...

Đồng thời, Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh ký kết và tham gia nhiều điều ước, thỏa thuận quốc tế đa phương, song phương trong lĩnh vực tư pháp và phòng, chống tội phạm; sự phát triển của tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao đòi hỏi cần có nhiều cơ chế phối hợp giữa Việt Nam và các nước để tăng cường trao đổi, cung cấp thông tin, thu thập, bảo quản, sử dụng chứng cứ trên môi trường mạng, hợp tác điều tra, tương trợ tư pháp,... để xử lý tội phạm, tài sản do phạm tội mà có xuyên biên giới.

Do đó, cần rà soát, nghiên cứu sửa đổi toàn diện Bộ luật tố tụng hình sự để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật quốc gia và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Sau 8 năm thi hành, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập như: Một số thủ tục còn phức tạp, kéo dài; cơ chế xử lý chứng cứ điện tử, dữ liệu số chưa đầy đủ; thủ tục rút gọn chưa phát huy hiệu quả trong thực tế; thẩm quyền và việc phân công, phân cấp kiểm soát quyền lực giữa các chủ thể tố tụng cần được tiếp tục hoàn thiện.

Từ những cơ sở nêu trên, theo Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao cần sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm: Thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng liên quan đến tố tụng hình sự.

"Xây dựng nền tố tụng hình sự vừa bảo đảm hiện đại, dân chủ, công khai, minh bạch, hiệu quả, vừa nhanh chóng, kịp thời bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Đồng thời, tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng ngừa oan sai, chống lạm quyền, bảo đảm xử lý tội phạm vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, thuyết phục", ông Hồ Đức Anh cho hay.

Cùng với đó, bảo đảm Bộ luật Tố tụng hình sự là luật nền tảng, trung tâm quy định các nguyên tắc cơ bản và các trình tự, thủ tục tố tụng làm cơ sở pháp lý để ban hành các văn bản luật, các văn bản khác có liên quan.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, thường trực Uỷ ban tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) với những lý do được nêu tại Tờ trình của Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Việc sửa đổi toàn diện Bộ luật nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, yêu cầu mới của Đảng và khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.

 Nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện bước đầu toàn bộ hồ sơ dự án Luật 

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã khẩn trương, tích cực chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) trong thời gian ngắn với nhiều vấn đề mới theo tinh thần kết luận của Đảng.

Đồng thời, ghi nhận Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng Hội đồng Dân tộc, các cơ quan của Quốc hội đã tích cực khẩn trương phối hợp thẩm tra sơ bộ dự án Bộ luật, xây dựng Báo cáo thẩm tra sơ bộ đầy đủ, chi tiết, có căn cứ, chính kiến rõ ràng.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với các chính sách sửa đổi, bổ sung toàn diện Bộ luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự án Bộ luật để trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Trong quá trình hoàn thiện, tiếp thu, chỉnh lý cần bám sát các nghị quyết, kết luận của Đảng để thể chế hóa trong dự thảo Bộ luật.

Cùng với đó, tiếp tục rà soát, bảo đảm quy định trong dự thảo Bộ luật phù hợp với điều ước quốc tế có liên quan, Hiến pháp 2013; quán triệt nghiêm túc yêu cầu cải cách tư pháp theo các nghị quyết, kết luận của Đảng.

Trên cơ sở các ý kiến tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao khẩn trương nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện bước đầu toàn bộ hồ sơ dự án Luật để gửi ĐBQH và Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

Trong đó, lưu ý có Báo cáo tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến của Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng. Đồng thời, giao Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức thẩm tra chính thức; hoàn thiện Báo cáo thẩm tra trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất diễn ra vào tháng 8 tới.