Sự việc đau lòng xảy ra với một gia đình tại Campuchia. Cậu con trai 14 tuổi trong gia đình bắt đầu hình thành thói quen tiêu thụ các loại nước giải khát có ga đóng chai từ năm 10 tuổi.
Càng về sau, mức độ nghiện đồ ngọt của cậu bé càng trở nên nghiêm trọng. Dù cha mẹ nhiều lần nhắc nhở và khuyên ngăn, cậu bé vẫn lén lút tìm mọi cách mua nước ngọt uống mỗi ngày.
Ảnh minh họa.
Đáng lo ngại, cậu bé coi nước ngọt có ga như nguồn cấp nước chính hàng ngày. Ngay cả trong các bữa ăn, thay vì uống nước lọc hay ăn canh, cậu bé lại duy trì thói quen vừa ăn vừa uống nước ngọt có ga lạnh để giải khát. Thậm chí có những lúc chán ăn chỉ uống nước ngọt cho qua bữa.
Về phía gia đình, thấy con trai từ nhỏ chưa từng mắc bệnh lý nguy hiểm hay có biểu hiện ốm đau, cha mẹ em chủ quan cho rằng con vẫn khỏe mạnh.
Sự chủ quan ấy phải trả giá đắt khi bệnh bộc phát dồn dập. Cơ thể cậu bé bất ngờ xuất hiện các triệu chứng nguy cấp của tình trạng suy thận giai đoạn muộn: sắc mặt chuyển tím tái do thiếu máu và suy tuần hoàn nặng, toàn thân sưng phù nề do hiện tượng tích nước cấp tính vì thận đã mất hoàn toàn khả năng bài tiết.
Gia đình hoảng hốt đưa em đi cấp cứu. Tuy nhiên, qua thăm khám và làm xét nghiệm tại 4 bệnh viện khác nhau, các bác sĩ đều đưa ra chung một kết luận: hai bên thận của bệnh nhi đã bị tổn thương nghiêm trọng, xơ hóa và mất hoàn toàn chức năng lọc mạn tính do hậu quả từ việc tiêu thụ lượng lớn nước ngọt có ga kéo dài suốt 4 năm. Bệnh nhi được chỉ định phải tiến hành chạy thận nhân tạo ngay lập tức để duy trì sự sống.
Đối mặt với chi phí điều trị lọc máu dài hạn và tiền thuốc men quá lớn vượt xa khả năng tài chính của một gia đình nông dân nghèo, cha mẹ đành bất lực làm thủ tục đưa con về nhà tự chăm sóc. Cậu bé trút hơi thở cuối cùng không lâu sau đó.
Bác sĩ điều trị của cậu bé cho biết, thận đảm nhận vai trò sinh học quan trọng là lọc máu, bài tiết độc tố, điều hòa áp suất thẩm thấu và cân bằng điện giải. Việc liên tục nạp nước ngọt có ga thay thế hoàn toàn nước lọc trong đời sống hằng ngày sẽ gây ra áp lực tàn phá lên hệ thống màng lọc cầu thận theo 3 cơ chế:
-Lắng đọng axit phosphoric làm xơ hóa cầu thận
Ảnh minh họa.
Đồ uống có ga chứa hàm lượng lớn axit phosphoric để tạo độ chua nhẹ. Khi đi vào máu, chất này làm hạ độ pH, buộc thận phải tăng cường điều tiết khoáng chất (đặc biệt là canxi) từ xương ra để trung hòa. Quá trình này tạo ra lượng lớn muối canxi phosphat lắng đọng tại ống thận, hình thành sỏi thận và đẩy nhanh quá trình xơ hóa tế bào lọc.
-Hàm lượng đường fructose cao gây rối loạn chuyển hóa
Lượng đường đơn khổng lồ trong nước ngọt làm chỉ số đường huyết tăng vọt. Fructose khi chuyển hóa tại gan sẽ sản sinh ra axit uric, gây xơ vữa mao mạch. Tình trạng này âm thầm phá hủy hệ thống mạch máu nhỏ nuôi dưỡng thận, làm suy giảm tốc độ lọc cầu thận (eGFR) một cách không thể phục hồi.
-Mất nước mạn tính và cô đặc độc tố
Lượng đường và phụ gia đậm đặc trong nước ngọt làm tăng độ thẩm thấu của dịch cơ thể. Khi không bổ sung đủ nước lọc, cơ thể rơi vào trạng thái thiếu nước mạn tính, khiến nồng độ độc tố tích tụ tại thận tăng cao, thúc đẩy phản ứng viêm và hoại tử mô thận.
Biểu hiện của bệnh thận mạn ở trẻ em
Tùy từng trẻ, tùy từng giai đoạn khác nhau mà bệnh thận mạn tính ở trẻ cũng có các biểu hiện khác nhau. Nhìn chung khi mắc bệnh thận mạn tính, trẻ có có các biểu hiện: Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, sưng mắt cá chân, bàn chân hoặc bàn tay, hoặc toàn thân.
Trẻ đi tiểu thường xuyên, ở trẻ từ 5 tuổi trở lên sẽ đái dầm kéo dài. Còi cọc hoặc tăng trưởng kém so với các bạn cùng lứa tuổi. Thường xuyên đau đầu do huyết áp cao. Nhìn thấy máu trong nước tiểu. Thiếu máu và xanh xao do giảm sản xuất hồng cầu.
Tuy nhiên, ở trẻ lớn hơn thì triệu chứng tiềm ẩn, khó phát hiện hơn hoặc đi kèm với các triệu chứng của bệnh nền. Các yếu tố gây còi xương, chậm phát triển thể chất ở trẻ là do không hấp thụ đủ chất dinh dưỡng, năng lượng hoặc chất đạm.
Để chẩn đoán, ngoài các biểu hiện lâm sàng, các bác sĩ sẽ chỉ định thêm làm một số xét nghiệm như: Xét nghiệm máu và nước tiểu của trẻ có thể được sử dụng để chẩn đoán bệnh, chẩn đoán nguyên nhân và cho biết giai đoạn bệnh thận mạn.
Siêu âm cho thấy hình ảnh tổn thương thận (thận nhỏ, thận đa nang, thận lạc chỗ…) và các cấu trúc xung quanh. Siêu âm đồng thời có thể đưa ra gợi ý về nguyên nhân gây ra các vấn đề về thận.
Sinh thiết thận, với một mảnh mô thận nhỏ được lấy ra và kiểm tra dưới kính hiển vi để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương của thận.
Ngoài ra, trẻ được chẩn đoán mắc các bệnh khác sau đó phát hiện ra bệnh thận mạn. Thông thường, khi trẻ có các triệu chứng được liệt kê ở trên, bác sĩ sẽ tiến hành các xét nghiệm để chẩn đoán bệnh thận mạn. Không thể chữa khỏi bệnh thận mạn, nhưng việc điều trị có thể giúp làm giảm các triệu chứng và ngăn bệnh trở nên nặng hơn.
Minh Hoa (t/h)
