Nhiều năm trước, khi chồng được chẩn đoán mắc Parkinson, Joy Milne đã nhận ra trên cơ thể ông xuất hiện một mùi khác lạ. Ban đầu, chẳng ai nghĩ chiếc mũi đặc biệt của người phụ nữ Scotland này lại có thể trở thành “công cụ chẩn đoán” đầy tiềm năng. Nhưng một cuộc thử nghiệm sau đó khiến các nhà khoa học phải nhìn nhận khả năng của bà bằng con mắt hoàn toàn khác.
Bà Joy Milne có "siêu khứu giác" với khả năng phát hiện mùi bệnh Parkinson. Ảnh: Npr
Có những căn bệnh chỉ bộc lộ rõ khi cơ thể đã xuất hiện những triệu chứng mà bác sĩ có thể quan sát hoặc đo lường. Nhưng với Joy Milne, dấu hiệu của Parkinson lại đến theo một cách kỳ lạ hơn nhiều: một mùi hương mà gần như không ai khác nhận ra.
Joy, một y tá đã nghỉ hưu ở Scotland, sở hữu chứng tăng khứu giác di truyền, khiến khả năng nhận biết mùi của bà nhạy hơn người bình thường rất nhiều. Chính chiếc mũi “quá nhạy” này đã giúp bà phát hiện điều bất thường ở chồng mình, Les, từ nhiều năm trước khi ông được chẩn đoán mắc Parkinson.
Joy từng nhận thấy trên cơ thể chồng xuất hiện một mùi xạ hương đặc biệt. Ban đầu, bà không liên hệ nó với bệnh tật. Mãi sau này, khi hai vợ chồng tham dự một buổi gặp gỡ dành cho người mắc Parkinson, Joy bất ngờ nhận ra những bệnh nhân trong phòng đều có một mùi tương tự. Bà bắt đầu đặt câu hỏi: Liệu thứ mình ngửi thấy có phải là một dấu hiệu của căn bệnh?
Joy Milne (bên trái), người được mệnh danh có "siêu khứu giác", chụp ảnh cùng Perdita Barran, đồng tác giả của nghiên cứu mới thuộc Đại học Manchester. Ảnh: Smithsonianmag.
Câu hỏi tưởng như khó tin ấy đã đưa Joy đến với giới nghiên cứu. Trong một thử nghiệm, các nhà khoa học cho bà ngửi những chiếc áo phông từng được mặc bởi người mắc Parkinson và người khỏe mạnh. Joy có thể phân biệt các nhóm một cách đáng kinh ngạc. Đặc biệt, bà còn nhận ra một người mà tại thời điểm thử nghiệm chưa được chẩn đoán mắc bệnh. Khoảng vài tháng sau, người này thực sự được xác định mắc Parkinson.
Phát hiện ấy khiến các nhà khoa học không thể chỉ xem khả năng của Joy là một sự trùng hợp.
Nhóm nghiên cứu bắt đầu tìm hiểu xem thứ gì thực sự tạo ra “mùi Parkinson”. Thay vì chỉ dựa vào khả năng của một con người, họ phân tích các mẫu bã nhờn trên da bằng kỹ thuật hóa học hiện đại. Nghiên cứu cho thấy những người mắc Parkinson có một “dấu vân tay” hóa học khác biệt trong các hợp chất bay hơi từ da. Một số phân tử có sự thay đổi về nồng độ và góp phần tạo nên mùi đặc trưng mà Joy có thể nhận biết.
Điều đặc biệt nằm ở chỗ những thay đổi này có thể xuất hiện trước khi các triệu chứng vận động điển hình của Parkinson trở nên rõ ràng. Đây là lý do câu chuyện về Joy không chỉ hấp dẫn ở khía cạnh “dị nhân có siêu khứu giác”, mà còn mở ra một hướng nghiên cứu y học đầy hứa hẹn: phát hiện bệnh thông qua mùi cơ thể.
Các nhà khoa học hy vọng nếu xác định chính xác những hợp chất liên quan, khả năng đặc biệt của Joy có thể được chuyển thành một phương pháp xét nghiệm khách quan, thay vì phụ thuộc vào một người có khứu giác phi thường. Từ phát hiện tình cờ của một người phụ nữ, giới nghiên cứu đã có thêm manh mối để tìm kiếm những dấu ấn sinh học có thể giúp phát hiện Parkinson sớm hơn.
Câu chuyện của Joy Milne vì thế giống như một nghịch lý thú vị của y học hiện đại. Khi máy móc chưa biết phải tìm kiếm điều gì, một chiếc mũi của con người lại phát hiện ra manh mối trước.
Và có lẽ điều gây tò mò nhất không phải là Joy có thể ngửi thấy Parkinson, mà là câu hỏi tiếp theo: nếu một căn bệnh có thể để lại “dấu vết mùi”, liệu trong tương lai con người có thể ngửi hoặc phát hiện sớm nhiều căn bệnh khác trước khi chúng kịp bộc lộ?
Khánh Linh (t/h)
- Tham khảo thêm
- Tham khảo thêm
