Đề án tái cơ cấu mở đường cho một thị trường điện cạnh tranh hơn
Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công Thương, vấn đề tái cơ cấu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đặc biệt là phương án tổ chức lại các đơn vị thành viên, nhận được sự quan tâm của nhiều phóng viên.
Trả lời câu hỏi của các phóng viên về tiến độ cũng như quan điểm đối với việc tái cơ cấu EVN, ông Bùi Quốc Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết hiện có hai Đề án được triển khai song song, với cơ quan chủ trì xây dựng khác nhau.
Ông Bùi Quốc Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) (Ảnh: Việt Anh).
Theo đó, một là Đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ cho thị trường điện lực cạnh tranh, do Chính phủ giao Bộ Công Thương xây dựng và trình Chính phủ. Hai là Đề án tái cơ cấu EVN, được Chính phủ giao Bộ Tài chính xây dựng và trình Chính phủ.
“Hiện nay cả hai cái Đề án này do Bộ Công Thương và Bộ Tài chính xây dựng đã được trình lên Chính phủ vào ngày 15 tháng 9”, ông Hùng cho biết.
Trong đó, Đề án tái cơ cấu ngành điện được xây dựng với mục tiêu tạo nền tảng cho thị trường điện cạnh tranh ở các cấp độ, đồng thời rà soát lại vai trò, vị trí của từng khâu trong toàn bộ chuỗi cung ứng điện.
Theo đại diện Bộ Công Thương, ngành điện hiện nay không chỉ có EVN mà còn có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, đặc biệt ở khâu phát điện. EVN hiện chỉ sở hữu gần 40% công suất phát điện.
Đây cũng là cơ sở để cơ quan quản lý tính toán lại mô hình tổ chức ngành điện theo hướng phù hợp hơn với yêu cầu phát triển thị trường.
Tách khâu độc quyền tự nhiên, mở rộng không gian cạnh tranh
Phát biểu tại họp báo, theo ông Hùng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy một trong những yếu tố cốt lõi để phát triển thành công thị trường điện cạnh tranh là tách bạch các khâu trong hoạt động điện lực, từ phát điện, truyền tải, phân phối đến bán buôn và bán lẻ.
“Xu thế đối với các quốc gia phát triển thị trường cạnh tranh thành công trên thế giới thì cốt lõi là phải tách bạch giữa các khâu trong hoạt động điện lực: từ phát điện, truyền tải điện, phân phối, bán buôn, bán lẻ và tách ra những khâu độc quyền tự nhiên và những khâu là hoạt động cạnh tranh”, đại diện Bộ Công Thương chia sẻ.
Quang cảnh họp báo diễn ra vào ngày 7/10 của Bộ Công Thương (Ảnh: Moit).
Trong mô hình này, truyền tải và phân phối điện được xác định là những khâu mang tính độc quyền tự nhiên. Theo cơ quan quản lý, việc có nhiều nhà đầu tư cùng xây dựng các hệ thống đường dây song song để cạnh tranh là không phù hợp, bởi sẽ còn phát sinh nhu cầu lớn về đất đai, hành lang tuyến và chi phí đầu tư.
Ngược lại, các khâu phát điện, bán buôn và bán lẻ điện được xác định là những lĩnh vực có thể tham gia thị trường cạnh tranh. Việt Nam hiện đã hình thành thị trường phát điện cạnh tranh và thị trường bán buôn điện cạnh tranh ở những mức độ nhất định, đồng thời đang tiếp tục hoàn thiện các điều kiện để tiến tới thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.
Trong chuỗi cung ứng này, Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) là một trong những bộ phận thuộc nhóm hoạt động có tính chất độc quyền tự nhiên. Đơn vị này đã được bàn giao, chuyển về Bộ Công Thương quản lý. Cùng với đó, truyền tải điện cũng được xác định là một khâu cần được tổ chức lại để phù hợp với cấu trúc thị trường điện cạnh tranh.
LSẽ tách Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia khỏi EVN
Đáng chú ý nhất trong phương án tái cơ cấu là định hướng đối với Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT).
“Khâu truyền tải điện cần sớm thực hiện tách Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia ra khỏi EVN và chuyển về bộ, ngành quản lý để phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh cũng như đảm bảo tính đồng bộ giữa nguồn và lưới điện”, ông Hùng cho biết.
Đây là một thay đổi có ý nghĩa lớn trong cấu trúc ngành điện, bởi truyền tải điện giữ vai trò kết nối giữa các nguồn phát với hệ thống phụ tải trên phạm vi toàn quốc. Việc tách đơn vị truyền tải khỏi EVN, theo định hướng của Đề án, nhằm tạo sự độc lập hơn cho khâu hạ tầng truyền tải, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ trong quá trình phát triển nguồn và lưới điện.
EVN được định hướng tái cơ cấu theo hướng tách bạch các khâu trong chuỗi cung ứng điện, trong đó EVNNPT dự kiến tách khỏi tập đoàn.
Ở khâu phát điện, đại diện Bộ Công Thương cho biết Đề án sẽ kế thừa định hướng cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các tổng công ty phát điện thuộc EVN. Mục tiêu là tạo thêm nguồn lực cho các đơn vị này, tiến tới mô hình các tổng công ty phát điện có sự tham gia của vốn tư nhân.
Một nội dung khác được xem xét là thành lập Tổng công ty Phát điện chiến lược quốc gia. Theo phương án được nêu tại họp báo, đơn vị này trước mắt có thể vẫn nằm trong EVN và về lâu dài có thể được tách ra.
Đây sẽ là đầu mối tập hợp những nguồn phát điện có tính chất chiến lược, trong đó có các nhà máy thủy điện đa mục tiêu quan trọng như Hòa Bình, Sơn La và có thể bao gồm cả các dự án điện hạt nhân trong tương lai.
Không chỉ dừng ở truyền tải và phát điện, ông Hùng cho biết Đề án của Bộ Công Thương xây dựng còn đặt vấn đề tách bạch hoạt động phân phối và bán lẻ tại 5 tổng công ty điện lực thuộc EVN, gồm Tổng công ty Điện lực miền Bắc, Tổng công ty Điện lực miền Trung, Tổng công ty Điện lực miền Nam, Tổng công ty Điện lực Hà Nội và Tổng công ty Điện lực Tp.HCM.
Theo đó, sẽ tiến tới tách riêng chi phí phân phối và chi phí bán lẻ, về mặt tổ chức cũng từng bước phân định rõ hoạt động và sở hữu.
Mục tiêu dài hạn là các tổng công ty phân phối sẽ đóng vai trò là đơn vị mua điện trên thị trường bán buôn cạnh tranh, sau đó thực hiện bán lẻ điện cho khách hàng sử dụng điện.
“Việc thực hiện tách bạch theo lộ trình từng bước là rất cần thiết để đảm bảo khả năng tài chính cho các đơn vị hiện nay và ký kết được các hợp đồng quản lý rủi ro cho các đơn vị phát điện”, đại diện Bộ Công Thương nhấn mạnh.
