Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine hồi tháng 2/2022, Bulgaria đã nổi lên như một trong những nhà cung cấp vũ khí quan trọng nhất cho Kiev.
Điều này được khẳng định thông qua chính các báo cáo của Bulgaria gửi cho Cơ quan đăng ký vũ khí thông thường của Liên Hiệp Quốc (UNROCA).
Được thành lập vào năm 1991, cơ quan này nhằm thúc đẩy tính minh bạch và xây dựng lòng tin giữa các quốc gia trong lĩnh vực mua bán và chuyển giao vũ khí toàn cầu.
Dù không công khai mạnh mẽ, các báo cáo nộp cho UNROCA đã tiết lộ quy mô và phương thức hỗ trợ của Sofia trong suốt 4 năm qua, truyền thông Bulgaria đưa tin ngày 4/6.
Bulgaria đã sử dụng các nước thứ ba làm trung gian để chuyển giao vũ khí thời Liên Xô, đồng thời duy trì khoảng cách chính thức nhất định với các lô hàng.
Các báo cáo UNROCA của Bulgaria cho các năm 2022, 2023, 2024 và 2025 cho thấy một câu chuyện vượt xa các gói viện trợ chính thức được công bố ở Sofia.
Những tài liệu này không liệt kê Ukraine là điểm đến cuối cùng đối với hầu hết vũ khí hạng nặng, thay vào đó là các nước như Cộng hòa Séc, Vương quốc Anh, Ba Lan và Romania – những quốc gia nhiệt tình ủng hộ Kiev.
Theo các nhà phân tích quốc phòng, bao gồm cả từ ấn phẩm Defense Express của Ukraine, đây là cách Sofia tạo "vỏ bọc chính trị" trong nước, nơi tranh cãi về hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Ukraine từng khá gay gắt.
Một hệ thống phòng không S-300 thời Liên Xô của Bulgaria, được cho là đã được Mỹ yêu cầu chuyển giao cho Ukraine. Ảnh: RFE/RL
Các kênh gián tiếp
Năm 2025 là năm có báo cáo chi tiết nhất. Bulgaria xuất khẩu sang Cộng hòa Séc 65 phương tiện bọc thép, bao gồm 22 xe tăng T-72, 40 xe vận tải MT-LB, 2 xe HMMWV và 1 xe chiến đấu bộ binh BMP-1. Cùng với đó là 38 khẩu pháo D-30 cỡ nòng 122mm.
Quốc gia Đông Nam Âu này cũng chuyển giao sang Vương quốc Anh 18 khẩu pháo tự hành 2S1 Gvozdika, 3 xe MT-LB và 3 khẩu pháo chống tăng BS-3 cỡ 100 mm.
Năm 2024, mô hình tương tự tiếp tục: 11 xe MT-LB và 144 hệ thống pháo (bao gồm BM-21, D-30 và súng cối 120mm) sang Cộng hòa Séc. Ba Lan nhận 41 phương tiện bọc thép, trong đó có 33 khẩu Gvozdika và 8 xe MT-LB.
Ngay từ năm 2022, Bulgaria đã chuyển 12 xe tăng T-72 và 31 xe BMP-1 sang Cộng hòa Séc, 84 xe MT-LB cùng 82 khẩu Gvozdika, 8 bệ phóng BM-21 và 6 khẩu D-20 152mm sang Ba Lan.
Những con số này cho thấy một đường ống hậu cần ổn định, giúp Ukraine nhận được vũ khí hạng nặng mà không trực tiếp xuất hiện trong báo cáo xuất khẩu của Bulgaria.
Trang Sofia Globe của Bulgaria cũng xác nhận các chuyển giao đáng kể sang Romania và Ba Lan các loại súng chống tăng, súng máy và súng phóng lựu.
Năm 2023, Ba Lan nhận 26.000 súng chống tăng, 2.360 súng máy hạng nhẹ và 6.950 súng phóng lựu 40 mm; Romania nhận gần 11.000 súng chống tăng, 1.347 súng máy nặng và 1.100 súng phóng lựu.
Năm 2022, các con số cũng rất lớn với hàng nghìn súng chống tăng và súng phóng lựu được chuyển sang Ba Lan, Romania và Cộng hòa Séc.
Hỗ trợ trực tiếp
Bên cạnh kênh gián tiếp, Bulgaria cũng cung cấp trực tiếp một số loại vũ khí. Năm 2025, Ukraine nhận trực tiếp 3.000 súng chống tăng dùng một lần Bulspike, 100 súng phóng lựu ATGL-L2, 100 súng máy nhẹ 7.62 mm và 50 súng phòng không ZU-2 14.5 mm. Năm 2024, Kiev nhận 1.000 súng Bulspike và 50 súng cối 82 mm.
Các báo cáo năm 2022 và 2023 không liệt kê Ukraine là bên nhận trực tiếp vũ khí, nhưng các lô hàng khổng lồ qua các nước trung gian được cho là đã đến tay các lực lượng Ukraine.
Theo trang Novinite của Bulgaria, có một vài lưu ý quan trọng cần ghi nhớ khi đọc các báo cáo này.
Đầu tiên, UNROCA bao gồm các loại vũ khí thông thường và vũ khí hạng nhẹ, nhưng không bao gồm đạn pháo, đạn nhỏ cho súng cầm tay hoặc các vật tư tiêu hao khác – những mặt hàng chiếm tỉ lệ lớn trong hỗ trợ thực tế.
Ngoài ra, các báo cáo phản ánh những gì Bulgaria đã chọn khai báo, và điểm đến được khai báo không nhất thiết là điểm đến cuối cùng.
Vai trò quan trọng
Vai trò của Bulgaria đặc biệt quan trọng trong 6 tháng đầu kể từ khi xung đột Nga-Ukraine tái bùng phát vào ngày 24/2/2022.
Theo Defense Express, Bulgaria cung cấp khoảng 1/3 đạn dược mà quân đội Ukraine sử dụng và gần 40% nhiên liệu cho các lực lượng vũ trang của Kiev.
Tổng giá trị xuất khẩu vũ khí Bulgaria sang Ukraine (qua các nước trung gian như Mỹ và Vương quốc Anh) trong giai đoạn ban đầu ước tính đạt 2,7 tỷ USD.
Bulgaria còn cung cấp dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị quân sự Ukraine bị hư hỏng – một đóng góp không xuất hiện trong dữ liệu UNROCA nhưng đã được ghi nhận riêng.
Năm 2025, xuất khẩu quốc phòng Bulgaria đạt gần 2,5 tỷ Euro, duy trì mức cao của năm 2024, cho thấy ngành công nghiệp quốc phòng là tài sản chiến lược quốc gia.
Ông Rumen Radev trở thành Thủ tướng Bulgaria sau khi đảng của ông giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử quốc hội tháng 4/2026. Ảnh: Radio Bulgaria
Bức màn được hé mở
Dù có tranh luận chính trị nội bộ mạnh mẽ ở Bulgaria về hỗ trợ Ukraine, các kênh cung cấp vẫn hoạt động ổn định qua nhiều chính phủ.
Các báo cáo gửi cho UNROCA phản ánh Bulgaria đã thực hiện một trong những hoạt động tái trang bị vũ khí thời Liên Xô lớn nhất châu Âu một cách lặng lẽ và nhất quán.
Tuy nhiên, chính phủ mới dưới thời Thủ tướng Bulgaria Rumen Radev đã thể hiện sự thận trọng về các cam kết tài chính và quân sự bổ sung, viện dẫn áp lực ngân sách.
Dù vậy, dây chuyền sản xuất tại các nhà máy quốc phòng Bulgaria vẫn đang hoạt động, số liệu xuất khẩu vẫn duy trì ổn định, và các tuyến đường trung gian qua Prague, Warsaw, London vẫn sẵn sàng.
Như vậy, qua các báo cáo minh bạch gửi cho Liên Hợp Quốc, bức màn về cách Bulgaria âm thầm hỗ trợ Ukraine đã được hé mở.
Từ xe tăng T-72, pháo tự hành Gvozdika đến hàng chục nghìn súng chống tăng Bulspike, Bulgaria đã đóng góp đáng kể vào khả năng phòng thủ của Ukraine mà không phải lúc nào cũng công khai điểm đến cuối cùng.
Minh Đức (Theo Novinite, Sofia Globe)
