EU và Armenia vừa đặt nền tảng cho mối quan hệ gần gũi hơn, đánh dấu một bước nữa trong chiến lược chuyển hướng thận trọng của quốc gia thuộc Liên Xô cũ này về phía châu Âu.
Trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh EU-Armenia lần đầu tiên được tổ chức ở Yerevan ngày 5/5, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa đã có cuộc hội đàm với Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan, dẫn đến một số thỏa thuận và cam kết.
"Với hội nghị thượng đỉnh này, chúng ta đã thực hiện một bước tiến vượt bậc lên một cấp độ hợp tác mới", bà Von der Leyen cho biết khi phát biểu tại hội nghị, nhấn mạnh rằng sự kiện cũng vạch ra hướng đi rõ ràng cho những năm tới, với cam kết chung về hòa bình và ổn định khu vực.
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh Armenia đang xoay trục dần khỏi Nga – đồng minh truyền thống.
Quan hệ giữa hai bên trở nên căng thẳng sau khi Armenia cho rằng lực lượng gìn giữ hòa bình Nga đã không can thiệp hiệu quả trong các xung đột với Azerbaijan năm 2020 và 2023 tại Nagorno-Karabakh.
Dưới thời Thủ tướng Pashinyan, Armenia theo đuổi chiến lược "đa dạng hóa" quan hệ, thực chất là nghiêng dần về phương Tây trong khi vẫn duy trì tư cách thành viên Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) do Nga dẫn dắt và đã đóng băng tư cách trong Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) từ năm 2024.
"Nếu chúng tôi được chấp nhận vào EU, chúng tôi sẽ rất vui mừng và hài lòng", ông Pashinyan cho biết hôm 5/5, nói thêm rằng Yerevan đang nỗ lực đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt để gia nhập khối. Năm ngoái, quốc hội Armenia đã thông qua luật tuyên bố ý định nộp đơn xin gia nhập EU.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, cùng với Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Tổng thống Armenia Vahagn Khachaturya rời đi sau khi đặt vòng hoa tưởng niệm các nạn nhân của trận động đất năm 1988 tại Gyumri, ngày 5/5/2026. Ảnh: Getty
Tại hội nghị, hai bên đã chứng kiến việc ký Thỏa thuận Đối tác Kết nối EU-Armenia. Thỏa thuận này nhằm tăng cường thương mại, tạo việc làm, củng cố khả năng chống chịu và hỗ trợ ổn định khu vực thông qua kết nối giao thông, năng lượng và số hóa. Hai bên cũng ra mắt Đối thoại Cấp cao về Kết nối và Đối thoại Cấp cao về Giao thông
EU kêu gọi các doanh nghiệp châu Âu đầu tư vào Armenia, đặc biệt trong hạ tầng số, kỹ năng bán dẫn, hệ sinh thái đổi mới và huy động đầu tư tư nhân.
Bà Von der Leyen cũng nhấn mạnh rằng Armenia nằm trên tuyến đường ngắn nhất nối Trung Á, Biển Caspi với châu Âu và có tiềm năng trở thành "trung tâm khu vực" cho các tuyến thương mại toàn cầu.
Về an ninh và quốc phòng, hai bên hoan nghênh việc thiết lập Sứ mệnh Đối tác EU tại Armenia và hỗ trợ quân sự từ Quỹ Hòa bình châu Âu, với khoản giải ngân đầu tiên trị giá 30 triệu Euro. EU cũng hỗ trợ Armenia qua Kế hoạch Phát triển và Khả năng chống chịu trị giá 270 triệu Euro.
Hội nghị thượng đỉnh EU-Armenia còn trùng với chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.
"Tôi tin sâu sắc rằng sứ mệnh của Armenia nằm ở châu Âu. Châu Âu là đối tác tự nhiên nhất cho Armenia và Nam Caucasus lúc này", ông Macron cho biết.
Pháp hiện là quốc gia châu Âu có cộng đồng người Armenia lớn nhất (khoảng 400.000 người), mang lại lợi thế văn hóa và chính trị đặc biệt.
Trong chuyến thăm, ông Macron đã gặp gỡ Tổng thống Vahagn Khatchatourian và Thủ tướng Pashinyan, đồng thời cũng có các cuộc gặp gỡ với cộng đồng người Armenia gốc Pháp, củng cố hình ảnh của ông như một người xây dựng cầu nối.
Pháp đang tích cực định vị mình ở trung tâm của quá trình xoay trục châu Âu của Armenia, cả về mặt ngoại giao, kinh tế lẫn văn hóa. Các doanh nghiệp Pháp đang theo dõi cơ hội đầu tư trong hạ tầng, năng lượng và dịch vụ số khi Armenia cải cách và giảm căng thẳng với Azerbaijan.
Với dân số khoảng 3 triệu người, Armenia đang ở ngã ba đường lịch sử. Bước tiến tại hội nghị thượng đỉnh EU-Armenia không chỉ củng cố quan hệ kinh tế - an ninh mà còn phản ánh chiến lược của EU và vai trò dẫn dắt của Pháp trong việc hỗ trợ một quốc gia Nam Caucasus dân chủ, ổn định và hội nhập sâu hơn với châu Âu.
Minh Đức (Theo France24, The Guardian)
