Cần bổ sung cơ chế phòng ngừa, ngăn đầu tư "núp bóng", đầu tư "chui"

Sáng 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Quản lý rủi ro, có tiêu chí rõ ràng

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Trung Kiên (đoàn Tp.Đồng Nai) cho rằng cần bổ sung cơ chế phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn tình trạng đầu tư "núp bóng", đầu tư "chui" và lợi dụng hoạt động đầu tư để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm hại an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

"Bên cạnh những nhà đầu tư chân chính, hoạt động đầu tư cũng có thể bị một số tổ chức, cá nhân lợi dụng để che giấu chủ thể thực sự kiểm soát doanh nghiệp, hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp, thâu tóm tài sản, doanh nghiệp hoặc quyền kiểm soát các lĩnh vực, địa bàn nhạy cảm", đại biểu nêu.

Đại biểu chỉ ra các thủ đoạn như: Nhờ người Việt đứng tên thành lập doanh nghiệp, góp vốn hoặc mua cổ phần; sử dụng nhiều tầng doanh nghiệp trung gian để che giấu chủ sở hữu thực sự; chia nhỏ tỉ lệ sở hữu, sở hữu nhằm né tránh thủ tục thẩm tra; chuyển vốn qua nhiều tổ chức, cá nhân để che giấu nguồn gốc tài sản.

"Việc lợi dụng đầu tư không chỉ dừng lại ở hành vi trốn tránh điều kiện đầu tư mà còn có thể phục vụ rửa tiền, buôn lậu, sản xuất hoặc kinh doanh hàng giả, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, chuyển giao công nghệ trái phép, thu thập thông tin và xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội", đại biểu nêu.

Đại biểu đề nghị bổ sung một khoản về chính sách đầu tư kinh doanh, quy định rõ: Hoạt động đầu tư kinh doanh phải bảo đảm tính minh bạch về chủ thể đầu tư, chủ sở hữu hưởng lợi, nguồn vốn và mục đích đầu tư; không được lợi dụng hoạt động đầu tư để che giấu chủ thể thực sự kiểm soát hoạt động đầu tư, hợp thức hóa tài sản do phạm tội mà có, thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội.

Bổ sung về góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp, quy định cơ quan có thẩm quyền được yêu cầu nhà đầu tư cung cấp, xác minh thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi, người thực sự kiểm soát tổ chức kinh tế, nguồn gốc vốn góp và các bên có liên quan trong trường hợp cần thiết, đặc biệt đối với giao dịch tại địa bàn, lĩnh vực nhạy cảm về quốc phòng, an ninh.

Cần có cơ chế kiểm soát đối với cả trường hợp nhà đầu tư sử dụng người khác đứng tên, ủy quyền hoặc thông qua nhiều tầng tổ chức trung gian để che giấu quyền sở hữu và quyền kiểm soát thực tế.

Cùng với đó, bổ sung quy định về phối hợp chia sẻ thông và các điều khoản về quản lý nhà nước về đầu tư, bảo đảm cơ quan đăng ký đầu tư có cơ chế phối hợp với cơ quan thuế, hải quan và các cơ quan liên quan để xác minh thông tin, nhận diện dấu hiệu bất thường về chủ thể, dòng tiền và mục đích đầu tư. 

Đối với dự án, giao dịch có dấu hiệu liên quan đến rửa tiền, buôn lậu, lừa đảo hoặc xâm phạm an ninh quốc gia, cần có cơ chế chuyển thông tin, kiểm tra, xác minh và áp dụng biện pháp ngăn chặn theo thẩm quyền, trình tự và điều kiện do pháp luật quy định.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về kiểm tra, giám sát trong quá trình thực hiện dự án, không chỉ dừng ở khâu cấp phép ban đầu; khi có sự thay đổi về chủ sở hữu hưởng lợi, tỉ lệ góp vốn, người kiểm soát thực tế, nguồn vốn hoặc mục tiêu dự án có dấu hiệu bất thường, nhà đầu tư phải thực hiện nghĩa vụ kê khai, cập nhật thông tin theo quy định.

Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của nhà đầu tư trong việc cung cấp thông tin trung thực, chính xác; xử lý nghiêm hành vi cố ý che giấu, cung cấp thông tin sai lệch, đứng tên, đứng tên thay hoặc tổ chức hoạt động đầu tư trái pháp luật.

"Những biện pháp này được thiết kế trên cơ sở quản lý rủi ro, có tiêu chí rõ ràng, tránh tạo thêm thủ tục, gây cản trở các hoạt động của nhà đầu tư chân chính", đại biểu nêu ý kiến.

Tạo sự yên tâm cho nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết

Tham gia góp ý kiến về kiểm chứng kết quả và xử lý việc không hoàn thành cam kết khi hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt trong dự thảo luật, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) tán thành việc cơ quan soạn thảo đã làm rõ cơ chế hỗ trợ sau, trách nhiệm chứng minh điều kiện hưởng hỗ trợ, đánh giá hồ sơ và giám sát thực hiện. 

Dự án luật cũng đã chuyển từ "xem xét thu hồi" sang "thu hồi" khi nhà đầu tư không đáp ứng tiêu chí, điều kiện hoặc không thực hiện đầy đủ cam kết.

Tuy nhiên, để cơ chế này được áp dụng thống nhất, đại biểu đề nghị cần xác định rõ kết quả đầu ra, thời điểm kiểm chứng và trách nhiệm xác nhận đối với từng nhóm cam kết.

Đại biểu đề nghị làm rõ trong nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết Điều 17 việc xác định kết quả đầu ra, phương pháp, thời điểm kiểm chứng và chủ thể xác nhận theo từng loại hình hỗ trợ. 

"Những yêu cầu này phải được xác định trong hồ sơ làm căn cứ quyết định hỗ trợ, giúp doanh nghiệp dự báo được nghĩa vụ và cơ quan thực hiện có căn cứ đánh giá thống nhất", đại biểu nêu ý kiến.

Đối với hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng, cần ưu tiên kiểm chứng những kết quả thuộc phạm vi cam kết như năng lực đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm định, thiết kế, quản trị. Việc có được hợp đồng cung ứng còn phụ thuộc thị trường và quyết định của bên mua, nên cần phân biệt kết quả nâng cao năng lực với kết quả thương mại tiếp theo.

Cùng với đó, cần phân biệt điều kiện bắt buộc để hưởng chính sách với chỉ tiêu cam kết có thể thực hiện theo giai đoạn, hạng mục.

Theo đại biểu, dự thảo luật quy định thu hồi khi nhà đầu tư "không thực hiện đầy đủ cam kết". Trong khi đó, báo cáo giải trình nêu mức hỗ trợ được xác định tương ứng với chi phí thực tế và mức độ đáp ứng điều kiện. Vì vậy, đại biểu cho rằng cần làm rõ nguyên tắc xác định phạm vi thu hồi.

"Nếu không đáp ứng điều kiện bắt buộc để hưởng chính sách thì phải thu hồi khoản đã hưởng không đúng. Nhưng đối với chỉ tiêu có thể tách riêng theo giai đoạn, hạng mục, cần xác định khoản hỗ trợ tương ứng bị điều chỉnh, thu hồi; tránh việc không hoàn thành một chỉ tiêu dẫn đến thu hồi cả khoản hỗ trợ cho những hạng mục độc lập đã thực hiện đúng", đại biểu Việt Nga nói. 

Nữ đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc phân biệt này; giao Chính phủ quy định cách xác định cụ thể. Trường hợp kê khai gian dối phải được xử lý nghiêm. 

"Quy định rõ vừa bảo vệ ngân sách, vừa hạn chế cách áp dụng tùy nghi, tạo sự yên tâm cho nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết", bà Nga nêu ý kiến.