Trước diễn biến phức tạp của các thủ đoạn lừa đảo nhắm vào học sinh, sinh viên, mới đây, Sở GD&ĐT TP.HCM vừa ban hành văn bản gửi đến 168 phường, xã, đặc khu cùng gần 3.500 cơ sở giáo dục các cấp trên địa bàn, yêu cầu tăng cường công tác tuyên truyền, phòng ngừa các hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe và sự an toàn của người học.
Nhiều thủ đoạn lừa đảo đã xâm nhập trực tiếp vào môi trường học đường. Ảnh minh họa: Đinh Hà/Znews.
Theo Sở GD&ĐT TP.HCM, văn bản được ban hành trên cơ sở tiếp nhận đề nghị phối hợp từ Công an TP.HCM nhằm đẩy mạnh công tác truyền thông, cảnh báo các phương thức, thủ đoạn lừa đảo mới đang xuất hiện, trong đó nổi lên là hình thức "bắt cóc online".
Các đối tượng thường lợi dụng tâm lý lo sợ, thiếu kinh nghiệm của học sinh để mạo danh cơ quan chức năng, giáo viên hoặc bạn học, từ đó đe dọa, dẫn dụ và chiếm đoạt tài sản, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần và đời sống của nạn nhân.
Sở GD&ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục chủ động phối hợp với lực lượng công an và các đơn vị chuyên môn tổ chức tuyên truyền, tập huấn nhằm nâng cao nhận thức pháp luật cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh về các hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người.
Song song đó, các trường cần đẩy mạnh giáo dục giá trị sống, xây dựng lòng nhân ái, ý thức tôn trọng sự sống và kỹ năng giải quyết mâu thuẫn bằng biện pháp hòa bình trong môi trường học đường.
Ngành giáo dục TP.HCM cũng yêu cầu các trường thường xuyên cập nhật, phổ biến các thủ đoạn lừa đảo qua mạng đang xuất hiện trong thực tế; tăng cường hướng dẫn học sinh sử dụng internet an toàn, có mục đích, biết nhận diện thông tin sai lệch, đường link lạ và tránh bị cuốn theo tâm lý đám đông trên mạng xã hội.
Giáo viên và phụ huynh được khuyến nghị làm gương, đồng hành và giám sát việc sử dụng mạng của học sinh nhằm xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh.
Thực tế cho thấy nhiều thủ đoạn lừa đảo đã xâm nhập trực tiếp vào môi trường học đường. Gần đây, trường THPT Bùi Thị Xuân (phường Bến Thành) đã phát đi cảnh báo về chiêu thức kẻ xấu mạo danh học sinh trong lớp để liên hệ phụ huynh, lấy lý do "mất điện thoại, mất danh bạ" nhằm xin số điện thoại của học sinh khác.
Sau đó, các đối tượng tiếp tục gọi cho học sinh, tự xưng là công an phường hoặc cơ quan chức năng để đe dọa, điều tra giả mạo và thực hiện các hành vi lừa đảo tinh vi hơn.
Trung tá Nguyễn Tiến Cường, Trưởng phòng 3, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho biết với hơn 15 năm kinh nghiệm, ông thấy rằng trẻ em và thanh thiếu niên là những nhóm dễ bị nhắm tới của tội phạm mạng, do còn thiếu nhiều kỹ năng tự bảo vệ mình và dễ bị thao túng tâm lý. Cơ quan chức năng ghi nhận trong 6 tháng đầu năm 2025, hàng chục vụ trẻ em, thanh thiếu niên bị lừa đảo, xâm hại hoặc dụ dỗ qua môi trường mạng. Trong đó, "bắt cóc trực tuyến" là thủ đoạn nguy hiểm mới, thường nhắm vào học sinh, sinh viên.
Theo ông Cường, hiện các hình thức lừa đảo, phạm tội rất tinh vi và thay đổi liên tục, song chủ yếu dựa trên 3 thủ đoạn chính.
Một là đe dọa. Ông Cường cho biết tội phạm thường giả danh cơ quan chức năng, nói học sinh đang bị nghi ngờ hoặc làm sai quy định nào đó. Mục đích của thủ đoạn này là dùng nỗi sợ để ép nạn nhân tuân thủ theo yêu cầu của mình.
Ông lấy ví dụ với các sự việc "bắt cóc trực tuyến". Tội phạm thường giả danh công an, yêu cầu các em cởi đồ để kiểm tra hình xăm hoặc các dấu hiệu đặc biệt trên cơ thể. Sau đó, chúng dùng những hình ảnh nhạy cảm này để đe dọa chính các em và gia đình.
Thủ đoạn thứ hai là thao túng để kiểm soát cảm xúc và hành vi lâu dài của học sinh. "Chúng sẽ tìm cách xây dựng lòng tin bằng những câu chuyện tưởng chừng rất thuyết phục, để các em mù quáng tin theo", ông Cường nói.
Ba là dụ dỗ. Ông Cường thấy rằng kẻ xấu nắm bắt tâm lý thanh thiếu niên bằng cách đưa ra nhiều đề nghị hấp dẫn, như sự nổi tiếng, tình cảm, tiền bạc để các em nghe theo yêu cầu.
"Khi có 1 trong 3 dấu hiệu kể trên thì tức là trẻ em, học sinh đang gặp nguy hiểm", ông kết luận.
Theo ThS. Nguyễn Thị Chi, chuyên gia kỹ năng sống Trung tâm Năng khiếu Shining Star, cho rằng sự phát triển nhanh của môi trường số đang khiến học sinh dễ rơi vào trạng thái bị thao túng tâm lý nếu không được trang bị đầy đủ kỹ năng tự bảo vệ.
Theo ThS. Chi, nhiều đối tượng lừa đảo không cần sử dụng bạo lực mà chủ yếu khai thác cảm xúc sợ hãi, lo lắng và tâm lý "giữ bí mật" của học sinh để điều khiển hành vi.
"Khi bị gọi điện đe dọa hoặc yêu cầu làm theo chỉ dẫn gấp, điều quan trọng nhất là học sinh phải được dạy cách dừng lại, giữ bình tĩnh, kiểm chứng thông tin và tìm đến người lớn đáng tin cậy. Đây là kỹ năng sống cốt lõi nhưng lại thường bị xem nhẹ", bà nhấn mạnh.
Chuyên gia này cho rằng việc trang bị kỹ năng sống cho học sinh không thể chỉ dừng ở lý thuyết mà cần được lồng ghép thường xuyên trong sinh hoạt học đường và gia đình.
Khi học sinh hình thành thói quen chia sẻ, kết nối và được lắng nghe, các em sẽ không rơi vào trạng thái cô lập - yếu tố khiến nguy cơ bị lừa đảo và thao túng tâm lý gia tăng.
Khánh Linh (theo Vnexpress, Tri thức)
