Cảnh báo nguy cơ sức khỏe từ trào lưu "phơi nắng giữa trưa"

Những nguy cơ sức khỏe

Gần đây trên mạng xã hội, trào lưu phơi nắng đang thu hút sự quan tâm của nhiều người. Không ít người chia sẻ đã duy trì thói quen nằm phơi nắng mỗi ngày, thậm chí cho rằng phương pháp này có thể giúp cải thiện các vấn đề về hô hấp, đau nhức xương khớp và giấc ngủ...

Theo Hà Nội mới, trong các hội nhóm dành cho những người yêu thích phơi nắng, hình ảnh nhiều người nằm ngoài sân nhà, trên sân thượng, thậm chí giữa khoảng sân bê tông dưới ánh nắng gay gắt thu hút nhiều sự chú ý. Đi kèm những bức ảnh là lời chia sẻ về các thay đổi tích cực sau một thời gian thực hành.

Trong một bài đăng tại hội nhóm, tài khoản facebook N.B. cho biết, mỗi ngày phơi nắng khoảng 30 phút, trong khung giờ từ 11h đến 12h. Sau 1 tuần, người này nhận thấy giấc ngủ được cải thiện và đặt câu hỏi về mức độ an toàn của thói quen này. Hình ảnh người nằm trên tấm chiếu đặt giữa khoảng sân lát gạch đỏ, dưới ánh nắng chiếu trực tiếp, nhanh chóng thu hút sự quan tâm của các thành viên.

Đáng chú ý, một số người còn duy trì thói quen này trong thời gian dài. Tài khoản facebook N.G.T. chia sẻ, bản thân đã tìm hiểu và thực hành phơi nắng gần 5 năm, trong đó có 2 năm phơi vào buổi trưa. Theo trải nghiệm cá nhân, người này cảm thấy khỏe hơn, ngủ ngon, ít mắc bệnh vặt và tràn đầy năng lượng, đồng thời xem ánh nắng, đặc biệt là nắng trưa như một món quà quý giá.

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cho rằng, trải nghiệm cá nhân không đủ cơ sở để khẳng định phơi nắng giữa trưa mang lại lợi ích sức khỏe.

Trao đổi với Sức khỏe và Đời sống, Thạc sĩ, BSCKII Nguyễn Tiến Thành - thành viên Hội da liễu Việt Nam cho biết, ánh nắng mặt trời có vai trò quan trọng đối với sức khỏe con người. Tuy nhiên, cần phân biệt lợi ích của việc tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên và tác động của tia cực tím lên làn da.

Trước hết, tia UVB trong ánh nắng giúp da tổng hợp vitamin D, một chất cần thiết cho quá trình chuyển hóa canxi, phospho, duy trì sức khỏe xương và chức năng cơ. Bên cạnh đó, tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào ban ngày, đặc biệt là buổi sáng, góp phần điều hòa nhịp sinh học, hỗ trợ chu kỳ thức – ngủ và có thể cải thiện tâm trạng. Tuy nhiên, những lợi ích này không đòi hỏi chúng ta phải phơi da dưới nắng gắt.

Trong chuyên ngành da liễu, tia cực tím còn được ứng dụng để điều trị một số bệnh như vảy nến, bạch biến và viêm da cơ địa. Tuy nhiên, đây là phương pháp quang trị liệu được kiểm soát chặt chẽ về bước sóng, liều chiếu và lịch điều trị, có chỉ định và theo dõi của bác sĩ. Không thể đánh đồng quang trị liệu với việc tự phơi nắng.

Ở chiều ngược lại, tia cực tím có thể gây cháy nắng, tăng sắc tố, lão hóa da sớm và làm tăng nguy cơ ung thư da. Tổn thương có thể tích lũy theo thời gian, kể cả khi da chưa có biểu hiện bỏng rát rõ rệt. 

Nói về việc một số người quan niệm nên phơi nắng vào khoảng 11–13h hoặc phơi càng lâu càng tốt để cơ thể tổng hợp nhiều vitamin D, BSCKII Nguyễn Tiến Thành khẳng định đây là quan niệm hoàn toàn không chính xác.

Theo chuyên gia, tia UVB từ ánh nắng mặt trời có khả năng kích thích da tổng hợp vitamin D, nhưng không có nghĩa nắng càng gắt, phơi càng lâu thì càng có lợi. Khả năng tổng hợp vitamin D phụ thuộc vào nhiều yếu tố, gồm thời điểm trong ngày, mùa, vị trí địa lý, màu da, tuổi và diện tích da tiếp xúc với ánh nắng.

"Vào giữa trưa, cường độ tia UV thường cao, da có thể tổng hợp vitamin D trong thời gian ngắn hơn, nhưng nguy cơ tổn thương cũng tăng lên. Vì vậy, không nên khuyến khích người dân phơi nắng vào khoảng 11–13h chỉ để tăng tổng hợp vitamin D. Phơi nắng kéo dài cũng không những không bảo đảm cơ thể được cung cấp đủ vitamin D mà còn có thể làm tăng tổn thương da", BSCKII Nguyễn Tiến Thành cho hay.

Bác sĩ Nguyễn Tiến Thành cũng lưu ý, cần thận trọng với những chia sẻ cho rằng phơi nắng giúp chữa khỏi một bệnh lý cụ thể. Cảm giác sức khỏe cải thiện có thể liên quan đến nhiều yếu tố đi kèm như nghỉ ngơi, thư giãn, vận động hoặc thay đổi sinh hoạt. Trải nghiệm của một vài cá nhân chưa đủ để khẳng định hiệu quả điều trị của phương pháp đó.

Cùng trao đổi về vấn đề này, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn, Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và phục hồi chức năng (Bệnh viện Da liễu trung ương) cho biết thêm, có ba loại ung thư da chính, gồm: Ung thư biểu mô tế bào đáy, ung thư biểu mô tế bào vảy và ung thư tế bào hắc tố. Trong đó, tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh. Phơi nhiễm tích lũy theo thời gian có liên quan đến ung thư biểu mô tế bào vảy, trong khi phơi nắng gián đoạn với cường độ mạnh, đặc biệt gây cháy nắng và phơi nhiễm từ nhỏ là những yếu tố nguy cơ quan trọng đối với ung thư biểu mô tế bào đáy.

Không chỉ ảnh hưởng đến làn da, việc nằm lâu dưới nắng nóng còn có thể khiến cơ thể mất nước, rối loạn thân nhiệt, dẫn đến say nóng hoặc say nắng. Trong các đợt nắng nóng cao điểm tại miền Bắc, Bệnh viện Bạch Mai từng tiếp nhận nhiều trường hợp rối loạn thân nhiệt nặng, phải thở máy, lọc máu và hồi sức tích cực.

Theo bác sĩ Đặng Tuấn Dũng, Trung tâm Cấp cứu A9 (Bệnh viện Bạch Mai), say nóng thường liên quan đến tình trạng mất nước, điện giải do đổ mồ hôi nhiều trong môi trường nóng ẩm. Trong khi đó, say nắng xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng, đặc biệt ở vùng đầu và gáy, ảnh hưởng đến cơ chế điều hòa thân nhiệt. Cả hai tình trạng đều có thể tiến triển thành sốc nhiệt, đe dọa tính mạng, nhất là ở trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người làm việc ngoài trời.

Tiếp xúc với ánh nắng thế nào để tận dụng lợi ích, hạn chế rủi ro?

Theo BSCKII Nguyễn Tiến Thành, người dân nên duy trì thói quen tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên, đi bộ, tập thể dục và tham gia các hoạt động ngoài trời phù hợp với sức khỏe. 

Tuy nhiên, người dân nên lựa chọn buổi sáng hoặc chiều muộn, khi cường độ tia UV thường thấp hơn so với giữa trưa. Ngoài ra, mức độ phơi nhiễm còn phụ thuộc vào thời tiết, mùa và vị trí địa lý, vì vậy cần chú ý chỉ số UV tại nơi sinh sống thay vì chỉ dựa vào giờ trong ngày hoặc cảm giác nắng nóng.

"Cần lưu ý, ánh sáng tự nhiên giúp điều hòa nhịp sinh học không đồng nghĩa với việc luôn có đủ tia UVB để da tổng hợp vitamin D. Ra nắng vào một khung giờ cố định không bảo đảm đáp ứng nhu cầu vitamin D của tất cả mọi người.

Không có một thời lượng phơi nắng chung vừa bảo đảm đủ vitamin D, vừa loại bỏ nguy cơ tổn thương da cho tất cả mọi người. Vì thế, không nên áp dụng máy móc những hướng dẫn như mỗi ngày phải phơi nắng bao nhiêu phút", BSCKII Nguyễn Tiến Thành chia sẻ trên Sức khỏe & Đời sống.

BSCKII Nguyễn Tiến Thành lưu ý: Khi hoạt động ngoài trời, người dân cần kết hợp các biện pháp bảo vệ cụ thể như tìm bóng râm, đội mũ rộng vành, mặc quần áo che chắn và sử dụng kem chống nắng phổ rộng có SPF từ 30 trở lên trên vùng da không được quần áo che phủ. WHO khuyến cáo thực hiện các biện pháp chống nắng khi chỉ số UV từ 3 trở lên.

Những người cần đặc biệt thận trọng gồm trẻ nhỏ, người có bệnh gây nhạy cảm với ánh sáng như lupus ban đỏ, người có tiền sử ung thư da hoặc đang sử dụng thuốc làm tăng nhạy cảm với ánh sáng. Người cao tuổi và người có bệnh nền cũng cần chú ý nguy cơ mất nước, ảnh hưởng của nắng nóng khi ở ngoài trời.

Đối với những người lo ngại thiếu vitamin D, các chuyên gia y tế cho rằng, giải pháp phù hợp là duy trì chế độ ăn cân đối, lựa chọn thực phẩm có chứa vitamin D và trao đổi với nhân viên y tế khi có nguy cơ thiếu hụt hoặc cần bổ sung. Việc sử dụng chế phẩm bổ sung nên dựa trên nhu cầu thực tế và tư vấn chuyên môn, thay vì tự ý phơi nắng kéo dài với kỳ vọng phòng ngừa hoặc chữa bệnh.

Minh Hoa (t/h)