Trên các nền tảng thương mại điện tử hay các hội nhóm thanh lý thiết bị điện tử, người tiêu dùng dễ dàng tìm thấy những chiếc camera giám sát được quảng cáo là hàng cao cấp nhưng được bán lại với giá chỉ bằng một phần nhỏ so với niêm yết. Mức giá hời này ngay lập tức thu hút những gia đình muốn sở hữu giải pháp an ninh với ngân sách hạn chế.
Tuy nhiên, khác với các thiết bị gia dụng thuần túy như tivi hay loa đài, camera an ninh là thiết bị kết nối mạng trực tiếp, liên tục thu thập và truyền tải dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo thời gian thực. Chất lượng phần cứng và nguồn gốc xuất xứ đóng vai trò quyết định đến mức độ an toàn của toàn bộ hệ thống mạng gia đình.
Việc mua các dòng camera không rõ nguồn gốc, sản phẩm nhái hoặc nằm trong danh sách hạn chế của các cơ quan quản lý an ninh mạng đồng nghĩa với việc người dùng tự đặt ngôi nhà của mình vào thế nguy hiểm. Những thiết bị này thường thiếu các tiêu chuẩn mã hóa cơ bản, rất dễ bị can thiệp thông qua các lỗ hổng phần cứng chưa từng được kiểm định.
Một camera giá rẻ được lắp trong nhà.Ảnh: How to Geek
Mã độc ẩn mình và nguy cơ bị theo dõi ngược
Rủi ro lớn nhất đến từ các dòng camera cũ chính là những "di sản" kỹ thuật số mà chủ cũ hoặc kẻ xấu vô tình hay cố tình để lại trên thiết bị. Dù người bán có cam kết thiết bị đã được khôi phục cài đặt gốc, người mua vẫn không thể đảm bảo chắc chắn toàn bộ dữ liệu hay mã độc đã được xóa sạch hoàn toàn.
Bạn sẽ không bao giờ biết chắc chắn hệ thống phần mềm cũ còn lưu giữ những mã độc hay cửa hậu nào, biến chiếc camera mua lại thành con đường ngắn nhất để kẻ gian xâm nhập vào hệ thống mạng nội bộ. Bằng việc chiếm quyền điều khiển thiết bị, tin tặc có thể âm thầm theo dõi sinh hoạt riêng tư, thu thập dữ liệu cá nhân hoặc thậm chí biến camera thành bàn đạp để tấn công các thiết bị thông minh khác cùng kết nối trong gia đình.
Thực tế ghi nhận không ít trường hợp người dùng mua camera cũ từ các chợ đồ điện tử trực tuyến, sau một thời gian ngắn sử dụng mới phát hiện góc quay tự động thay đổi bất thường hoặc phát ra âm thanh lạ. Đây là dấu hiệu cho thấy thiết bị đang bị điều khiển từ xa bởi một tài khoản ẩn danh chưa được đăng xuất triệt để.
Khi nhà sản xuất "bỏ rơi" thiết bị cũ
Một yếu tố kỹ thuật quan trọng khác mà người tiêu dùng thường bỏ qua khi chọn mua đồ cũ là vòng đời hỗ trợ phần mềm của sản phẩm. Mỗi dòng thiết bị an ninh đều có thời gian nhất định được nhà sản xuất duy trì cung cấp các bản cập nhật firmware định kỳ nhằm vá các lỗ hổng bảo mật mới phát sinh.
Khi một mẫu camera đã quá cũ và bị đưa vào danh sách ngưng hỗ trợ, mọi lỗ hổng an ninh phát hiện sau đó sẽ tồn tại vĩnh viễn trên thiết bị mà không có giải pháp khắc phục từ chính hãng. Việc vận hành một thiết bị không còn được nhận bản vá bảo mật giống như việc sử dụng một ổ khóa đã bị lộ chìa vạn năng.
Hình ảnh từ một camera của người dân được chia sẻ ra ngoài. Ảnh minh họa
Trái ngược với đó, các thương hiệu thiết bị uy tín hiện nay liên tục nâng cấp tiêu chuẩn an toàn cho sản phẩm mới. Họ áp dụng cơ chế mã hóa đầu cuối đảm bảo hình ảnh được mã hóa ngay tại camera và chỉ có chính chủ sở hữu mới giải mã được, ngăn chặn hoàn toàn nguy cơ rò rỉ kể cả khi dữ liệu bị chặn trên đường truyền Wi-Fi hay lưu trữ trên máy chủ đám mây.
Nguyên tắc vàng khi bắt buộc phải sử dụng camera đã qua sử dụng
Trong trường hợp ngân sách hạn chế và việc lựa chọn camera đã qua sử dụng là giải pháp tối ưu nhất, người dùng cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kỹ thuật để thiết lập rào chắn bảo vệ cho gia đình.
Ưu tiên thương hiệu lớn và kiểm tra vòng đời sản phẩm: Chỉ chọn mua thiết bị cũ từ các hãng công nghệ uy tín có chính sách bảo mật minh bạch và vẫn còn nằm trong danh sách được hỗ trợ cập nhật phần mềm.
Thực hiện khôi phục cài đặt gốc bằng phím cứng: Không phụ thuộc vào thao tác trên ứng dụng, hãy tìm nút nguồn hoặc nút reset vật lý trên thân máy để xóa sạch toàn bộ cấu hình và tài khoản liên kết cũ.
Cập nhật firmware và thay đổi toàn bộ thông tin đăng nhập: Ngay khi kết nối, hãy nâng cấp phần mềm lên phiên bản mới nhất, đổi mật khẩu mặc định thành chuỗi ký tự phức tạp và bắt buộc kích hoạt tính năng xác thực hai yếu tố (2FA).
Cách ly mạng kết nối: Thiết lập một mạng Wi-Fi riêng dành riêng cho camera và các thiết bị IoT, ngăn không cho camera tiếp xúc trực tiếp với các thiết bị lưu trữ dữ liệu quan trọng như máy tính làm việc hay điện thoại cá nhân.
Tiết kiệm chi phí là một ưu tiên chính đáng, nhưng việc đánh đổi sự riêng tư và an toàn của gia đình lấy một mức giá rẻ chưa bao giờ là quyết định đầu tư thông minh. Việc chủ động lựa chọn thiết bị có nguồn gốc rõ ràng, tích hợp mã hóa hiện đại và duy trì thói quen quản trị mật khẩu cẩn trọng chính là chìa khóa để giữ cho không gian sống luôn là nơi an toàn nhất.
Tuy nhiên, bên cạnh đó người dân cũng lưu ý Thông tư số 48 của Bộ Công an về việc ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thiết bị camera giám sát sử dụng giao thức Internet được ban hành vào tháng 5, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
QCVN 11:2026/BCA sẽ thay thế cho quy chuẩn năm 2021 của Bộ Thông tin và Truyền thông trước đây, đồng thời là tài liệu kỹ thuật và căn cứ phục vụ việc xây dựng, sử dụng và quản lý thiết bị camera giám sát sử dụng giao thức Internet (Camera IP) được sản xuất, nhập khẩu, lưu thông trên thị trường Việt Nam.
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất liên quan đến mật khẩu mặc định. Thay vì sử dụng chung một tài khoản và mật khẩu cho toàn bộ thiết bị như trước đây, vốn là nguyên nhân khiến nhiều hệ thống camera bị dò quét và chiếm quyền điều khiển, quy chuẩn mới yêu cầu mỗi thiết bị phải có mật khẩu riêng hoặc buộc người dùng thiết lập mật khẩu mới ngay từ lần sử dụng đầu tiên.
Thiết bị cũng phải áp dụng cơ chế xác thực có khả năng chống tấn công tự động và cho phép người dùng thay đổi thông tin xác thực trong quá trình sử dụng.
Ngoài ra, quy chuẩn đặt ra các yêu cầu cao hơn đối với việc bảo vệ dữ liệu cá nhân và dữ liệu giám sát. Camera phải có cơ chế bảo vệ dữ liệu lưu trữ, bảo mật đường truyền, hạn chế nguy cơ bị khai thác qua các giao diện mạng và tránh để lộ thông tin hệ thống trước khi người dùng đăng nhập xác thực.
Vì vậy, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân và doanh nghiệp cần sớm rà soát, nâng cấp hệ thống thiết bị theo đúng lộ trình.
Quỳnh Chi (t/h)
