Sau khi kết thúc kỳ thi đại học, một nam sinh ở thành phố Thai Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc đã dành trọn thời gian nghỉ hè để xả hơi tại nhà.
Lịch trình sinh hoạt hàng ngày của cậu phần lớn là nằm ườn trên giường hoặc ghế sofa. Trung bình mỗi ngày, chàng trai trẻ nằm trên giường hơn 5 tiếng đồng hồ, duy trì một tư thế, miệt mài dùng điện thoại thông minh và chơi game.
Ảnh minh họa.
Khoảng nửa tháng sau khi duy trì nhịp sinh hoạt thụ động này, cơ thể nam sinh bắt đầu phát ra những tín hiệu cảnh báo. Bắp chân phải xuất hiện tình trạng sưng tấy, chu vi vòng chân tăng lên rõ rệt kèm theo những cơn đau nhức âm ỉ kéo dài.
Ban đầu, gia đình chủ quan cho rằng đây là triệu chứng căng mỏi cơ thông thường do ngồi sai tư thế lâu ngày, bản thân nam sinh cũng nghĩ rằng đó là bệnh vặt. Tuy nhiên, tình trạng bệnh lý tiến triển xấu đi nhanh chóng. Các cơn đau trở nên dữ dội hơn. Đặc biệt là khi đôi chân phải chịu trọng lực, cậu vô cùng đau đớn, mất hoàn toàn khả năng di chuyển bình thường.
Khi gia đình đưa chàng trai đến bệnh viện thăm khám, kết quả chẩn đoán hình ảnh cho thấy anh mắc chứng huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới. Bác sĩ lập tức chỉ định nhập viện để tiến hành phác đồ điều trị làm tan cục máu đông.
Phân tích về cơ chế bệnh sinh của ca này, các bác sĩ chuyên khoa chỉ ra sự cộng hưởng của hai yếu tố. Về mặt cơ địa, bệnh nhân có khả năng mang hội chứng dễ tạo huyết khối, một yếu tố bẩm sinh khiến hệ thống đông máu hoạt động mạnh hơn bình thường.
Yếu tố thứ hai mang tính quyết định và đóng vai trò kích hoạt trực tiếp, đó là lối sống thiếu vận động. Về mặt sinh lý học, sự co bóp của các cơ ở chân khi chúng ta di chuyển đóng vai trò như chiếc bơm đẩy máu tĩnh mạch chảy ngược về tim. Khi nằm hoặc ngồi bất động liên tục trong nhiều giờ, chiếc bơm cơ học này ngừng hoạt động, khiến máu bị ứ đọng ở chi dưới.
Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, ngay cả khi không mang gene bệnh bẩm sinh, bất kỳ người trẻ nào duy trì thói quen tĩnh tại lâu ngày đều tự đặt mình vào nhóm nguy cơ cao hình thành cục máu đông.
Thông tin trên Sức khỏe & Đời sống, huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) là sự hình thành cục máu đông trong các tĩnh mạch sâu của hệ tuần hoàn, thường gặp nhất là tĩnh mạch chi dưới, gây tắc nghẽn hoàn toàn hoặc một phần dòng máu trong lòng tĩnh mạch. Huyết khối tĩnh mạch sâu đoạn gần là thuật ngữ để chỉ vị trí của huyết khối nằm từ tĩnh mạch khoeo trở lên, có thể lan đến các tĩnh mạch sâu tầng đùi, chậu, hay tĩnh mạch chủ dưới.
Cơ chế hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu là do sự phối hợp của 3 yếu tố (gọi là tam giác Virchow) bao gồm: ứ trệ tuần hoàn tĩnh mạch, rối loạn quá trình đông máu gây tăng đông, và tổn thương thành mạch. Ngoài ra còn có các yếu tố nguy cơ hình thành nên huyết khối tĩnh mạch sâu bao gồm:
Yếu tố nguy cơ (thúc đẩy) mắc phải: Chấn thương nặng, phẫu thuật lớn, bất động; Ung thư; Thai kỳ, điều trị hormone thay thế; Đường truyền tĩnh mạch trung tâm; Giảm tiểu cầu do Heparin; Hội chứng kháng phospholipid; Suy tim, suy hô hấp, hội chứng thận hư, bệnh viêm ruột; Tiền sử có huyết khối tĩnh mạch sâu trước đó
Yếu tố nguy cơ di truyền (bệnh lý tăng đông): Thiếu protein C 125; Thiếu protein S; Thiếu antithrombin III; Đột biến yếu tố V Leiden; Đột biến gen Prothrombin G20210A C.
Yếu tố nguy cơ cơ học (chèn ép giải phẫu): Hội chứng May-Thurner; Hội chứng khe ngực; Chèn ép cơ học do u hoặc khối máu tụ.
Ảnh minh họa.
Biểu hiện lâm sàng của huyết khối tĩnh mạch sâu đa dạng và không đặc hiệu. Các triệu chứng thường ở một bên chân, gồm: sưng đau, tăng lên khi gấp mặt mu chân vào cẳng chân (Homans), nóng, phù, tăng chu vi bắp chân/đùi (chênh lệch >3cm), các tĩnh mạch nổi rõ hơn, đỏ hoặc tím da, tăng trương lực cơ.
Các bác sĩ sẽ thông qua một số phương pháp như: Xét nghiệm D-dimer độ nhạy cao, siêu âm Doppler tĩnh mạch chi dưới, chụp hệ tĩnh mạch cản quang… để chẩn đoán thêm tình trạng bệnh.
Chẩn đoán và điều trị sớm huyết khối tĩnh mạch sâu làm gia tăng tỉ lệ sống còn cho người bệnh. Trước đây, chụp tĩnh mạch cản quang được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán huyết khối tĩnh mạch sâu nhưng ngày nay kỹ thuật này đã được thay thế bằng các kỹ thuật không hoặc ít xâm lấn hơn.
Đáng chú ý, huyết khối tĩnh mạch sâu có thể theo dòng máu đến phổi gây tắc động mạch phổi gọi là thuyên tắc phổi. Đây là một bệnh lý nặng nề, có thể dẫn đến tử vong đột ngột. Khoảng 80% huyết khối tĩnh mạch sâu không có triệu chứng cho đến khi xảy ra biến chứng nặng là thuyên tắc phổi. Nếu không gặp biến chứng thuyên tắc phổi thì sẽ có đến 20-50% bệnh nhân sau này bị hội chứng hậu huyết khối với biểu hiện loét, đau nhức và giới hạn vận động chi dưới.
Huyết khối tĩnh mạch sâu là bệnh lý có tỷ lệ tử vong cao nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, đúng cách. Do vậy, việc dự phòng và phát hiện huyết khối tĩnh mạch sâu cũng như thuyên tắc động mạch phổi để tránh hậu quả đáng tiếc rất quan trọng.
Huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới hoàn toàn có thể dự phòng ở những người có yếu tố nguy cơ. Mọi người nên thực hiện một số khuyến cáo sau:
-Nhận thức về căn bệnh nguy hiểm này.
-Những người có yếu tố nguy cơ khi có bất thường về hô hấp hoặc bất kỳ bất thường nào nên thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín để tìm nguyên nhân.
-Duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế thức khuya và không sử dụng chất kích thích (rượu bia, thuốc lá…). Ăn uống lành mạnh bằng cách bổ sung nhiều rau xanh, hạn chế ăn đồ nhiều dầu mỡ, nội tạng, uống đủ nước. Mọi người nên duy trì tập luyện thể dục thể thao, một số bộ môn đơn giản như đi bộ, chạy bộ… Không nên ngồi lâu, nếu làm việc trong môi trường phải ngồi lâu nên vận động nhẹ sau khoảng 45 phút.
-Phát hiện và điều trị ổn định các bệnh lý về tim mạch.
-Đặc biệt người bệnh cần lưu ý khám ngay khi có các dấu hiệu sưng, nóng đỏ, đau 1 bên chân để phát hiện sớm huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới.
Minh Hoa (t/h theo VTC News, Sức khỏe & Đời sống)
