Ảnh: REUTERS/Nadja Wohlleben.
Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi các quốc gia trên thế giới tham gia một nỗ lực toàn cầu chống lại Iran và điều động tàu chiến tới mở cửa Eo biển Hormuz – một eo biển bị phong tỏa gây sốc cho nền kinh tế toàn cầu – và đã nhận lại những lời từ chối từ các đồng minh thân cận nhất của Mỹ.
Trong thứ Tư, ông Merz phát biểu trước các nhà lập pháp Đức, cho biết ông đồng tình với quan điểm Iran không thể được cho phép trở thành mối đe dọa cho các nước láng giềng, nhưng đồng thời cũng thể hiện sự nghi ngờ về nguyên nhân đằng sau cuộc xung đột mà Mỹ-Israel đã tổ chức.
"Cho tới ngày hôm nay, tôi vẫn chưa thấy có kế hoạch đáng tin nào cho thấy chiến dịch này sẽ thành công. Chính quyền Washington chưa hề tham khảo ý kiến của chúng tôi và cũng không hề khẳng định sự hỗ trợ của châu Âu là cần thiết".
"Nếu được tham khảo, chúng tôi đã có thể khuyên không nên tổ chức chiến dịch theo phương hướng như hiện tại. Vì vậy, chúng tôi đã tuyên bố chừng nào cuộc chiến này còn tiếp diễn, chúng tôi sẽ còn từ chối tham gia những nỗ lực đảm bảo quyền tự do di chuyển bằng biện pháp quân sự trong các khu vực như Eo biển Hormuz".
Lãnh đạo các nước châu Âu đã từ chối trực tiếp tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ-Israel tại Iran, lo ngại sẽ bị kéo vào một cuộc xung đột khó đoán trước với mục tiêu họ không hoàn toàn nắm rõ và không được ủng hộ bởi công dân các quốc gia này.
Trong thứ Hai, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Đức Boris Pistorius cũng đã đưa ra phát biểu thẳng thừng tương tự: "Đây không phải là cuộc chiến của chúng tôi, chúng tôi không hề bắt đầu nó".
Lặp lại lập trường của Đức, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng khẳng định: "Chúng tôi không phải phe tham chiến".
Trong thời gian dài vừa qua, các nước châu Âu đã lo ngại những hành động khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump bức xúc có thể sẽ khiến ông cắt đứt các hỗ trợ mà chính phủ Mỹ mang lại cho họ trong các vấn đề xoay quanh Ukraine, hoặc buộc chính quyền Kyiv phải chấp nhận một thỏa thuận thiên vị cho chính quyền Moscow. Ngay cả sự tồn vong của liên minh NATO cũng đã là mục tiêu của nhiều sự nghi ngờ, sau khi chính phủ nhiều nước bị sốc trước kế hoạch giành lấy Greenland khỏi nước đồng minh Đan Mạch của ông Trump vào đầu năm 2026.
Mặc dù chưa đưa ra dấu hiệu nào cho thấy ông có kế hoạch trừng phạt các nước đồng minh NATO nhưng ông Trump nhận định, chính phủ các nước này đã "đưa ra một quyết định sai lầm nghiêm trọng" khi từ chối tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran.
Ông Trump đã chỉ trích đặc biệt gay gắt nhằm vào Thủ tướng Anh Keir Starmer, nhận định ông "không bằng Winston Churchill", nhà lãnh đạo Anh thời Thế Chiến II.
Tuy nhiên ông Starmer và các lãnh đạo châu Âu khác có được sự ủng hộ của công chúng. Một cuộc thăm dò của YouGov cho thấy 49% người Anh phản đối chiến dịch của Mỹ tại Iran, so với 28% ủng hộ.
Tại Tây Ban Nha, Thủ tướng Sanchez đã ngay lập tức lên án chiến dịch của Mỹ tại Iran là liều lĩnh và bất hợp pháp, và đã gạt bỏ những đe dọa mà ông Trump đưa ra với khẳng định sẽ cắt đứt quan hệ thương mại với Tây Ban Nha nếu nước này không cho phép sử dụng các căn cứ chung cho mục đích chiến tranh.
Trong đầu tháng 3/2026, Phó Thủ tướng Tây Ban Nha Maria Jose Montero phát biểu: "Chúng tôi nhất định sẽ không hành động như thể nước chư hầu, chúng tôi sẽ không tha thứ cho những lời đe dọa và sẽ bảo vệ những giá trị của chúng tôi coi trọng".
Lập trường của chính phủ Tây Ban Nha nhận được sự ủng hộ từ công chúng quốc gia này, với một cuộc thăm dò mà công ty 40db của Tây Ban Nha đưa ra nhận được 68% số người trả lời thể hiện sự phản đối trước cuộc chiến tại Iran.
Chính phủ các nước châu Âu cho biết họ không muốn tham gia một cuộc chiến mà họ không thể lên tiếng ảnh hưởng và không thể mường tượng được mục tiêu.
Một quan chức châu Âu yêu cầu giữ kín danh tính cho biết mục tiêu chiến tranh của chính phủ Mỹ không được xác định rõ, và rất có thể là khác so với mục tiêu của Israel, nhất là về vấn đề thay thế chế độ.
Nhìn chung, các lãnh đạo châu Âu đã quyết định ưu tiên sự đồng lòng hơn cả và đã tìm cách đối mặt với yếu tố mà họ cho là những quyết định lãnh đạo thất thường từ phía ông Trump.
Lãnh đạo cơ quan chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas cho biết, khối này đã "trở nền bình tĩnh hơn, vì chúng tôi… đã đoán trước sẽ có những diễn biến ngoài ý muốn xảy ra, và đã học được bài học cần phải chấp nhận chúng đúng theo bản chất của chúng, bình tĩnh và tập trung".
Nguyễn Quang Minh (Theo Reuters)
