Chủ tịch Quốc hội: Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải đi đầu trong tư duy pháp quyền

Chiều 21/5, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã chủ trì cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp về các nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và nhiệm kỳ 2026-2031.

Khối lượng công việc rất lớn, nhiều dự án luật có tính nền tảng

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đây là cuộc làm việc có ý nghĩa rất quan trọng, bởi Ủy ban Pháp luật và Tư pháp là cơ quan có vị trí, vai trò đặc biệt trong hoạt động của Quốc hội, nhất là trong bối cảnh Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước xác định hoàn thiện thể chế, pháp luật là một trong những đột phá chiến lược, là "đột phá của đột phá", hoàn thiện thể chế "mở đường" cho sự phát triển.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Thường trực Uỷ ban nhìn thẳng vào yêu cầu mới, nhiệm vụ mới; đánh giá đúng những việc đã làm được; nhận diện rõ các "điểm nghẽn" về tổ chức, nhân lực, phương thức phối hợp, quy trình xử lý công việc. Từ đó, đề xuất giải pháp thiết thực, khả thi, có địa chỉ, có thẩm quyền và có thời hạn xử lý.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu tập trung vào 5 nhóm vấn đề lớn. Trước hết là mô hình tổ chức và vận hành sau sáp nhập; việc triển khai các nhiệm vụ lớn do Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, lãnh đạo Quốc hội giao, nhất là xây dựng pháp luật; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; theo dõi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đối với nhiệm vụ lập pháp năm 2026 và cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Quốc hội lưu ý khối lượng công việc rất lớn, nhiều dự án luật có tính nền tảng, liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, tổ chức bộ máy, tư pháp, hành chính và môi trường phát triển.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban làm rõ khâu nào đang là áp lực lớn nhất: chất lượng chính sách, hồ sơ, thời hạn, phối hợp với cơ quan soạn thảo hay rà soát kỹ thuật sau thông qua? Đồng thời đề xuất cơ chế kiểm soát chất lượng từ sớm, từ xa…

Sắc bén trong thẩm tra chính sách

Kết luận cuộc làm việc, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, năm 2026 và cả nhiệm kỳ khóa XVI sẽ nặng hơn, phức tạp hơn, yêu cầu cao hơn, khối lượng văn bản rất lớn. Đặc biệt là yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, nâng cao chất lượng thẩm tra, phản biện chính sách, giám sát thi hành pháp luật, rà soát kỹ thuật văn bản, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật ngày càng cấp bách.

"Vì vậy, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải là cơ quan đi đầu trong tư duy pháp quyền, chuẩn mực về kỹ thuật lập pháp, sắc bén trong thẩm tra chính sách, quyết liệt trong giám sát thực thi, chủ động trong kiến tạo thể chế phát triển", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Về nhiệm vụ thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gợi mở 10 định hướng với quan điểm xuyên suốt, đó là phải chuyển thật mạnh từ tư duy "quản lý" sang tư duy "kiến tạo phát triển"; từ "làm luật để dễ quản" sang "làm luật để đất nước phát triển, người dân thuận lợi, doanh nghiệp yên tâm, bộ máy vận hành hiệu quả".

Ủy ban phải bám sát tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lần thứ nhất; các Nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Trong công tác lập pháp, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu cần đặt chất lượng chính sách lên hàng đầu. Xây dựng luật phải từ sớm, từ xa, kiểm soát chặt hồ sơ, đánh giá tác động, tính khả thi, tính thống nhất; tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động lập pháp. Những hồ sơ dự án luật, dự thảo nghị quyết chưa bảo đảm chất lượng hoàn trả lại cơ quan soạn thảo, đồng thời báo cáo Chủ tịch Quốc hội, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

"Không để tình trạng chính sách chưa chín, hồ sơ chưa kỹ, đánh giá tác động chưa đầy đủ mà vẫn trình", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật phải thực chất, có địa chỉ, có danh mục, có phương án xử lý. Căn bản là phải tìm ra điểm nghẽn, điểm chồng chéo, trùng lặp và có đề xuất hướng xử lý cụ thể.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh cảnh báo sớm, ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo để phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu cần đổi mới giám sát theo hướng tạo chuyển biến thực chất. Giám sát VBQPPL không chỉ hỏi văn bản đã ban hành chưa, mà phải đòi hỏi đã đúng tinh thần luật không, có tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp không, có phát sinh thủ tục, điều kiện, chi phí tuân thủ không.

Trong lĩnh vực tư pháp, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, không chỉ nghe báo cáo và tiếp cận những con số các ngành gửi mà phải "chọn đúng, chọn trúng" vấn đề tồn tại, kéo dài nhiều năm mà người dân bức xúc và Quốc hội có ý kiến để tổ chức giám sát, khảo sát đến nơi, đến chốn.

"Việc thẩm tra công tác tư pháp và công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hàng năm, phải thẩm tra sâu hơn, kiến nghị trúng hơn, theo dõi đến cùng hơn. Không chỉ nêu số liệu tăng giảm, mà phải chỉ ra xu hướng tội phạm và vi phạm pháp luật, nguyên nhân, trách nhiệm, điểm nghẽn và giải pháp có địa chỉ, có thời hạn", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải đi đầu trong chuyển đổi số phục vụ lập pháp, giám sát và xử lý công việc; tập trung cho nhiệm vụ cốt lõi là nghiên cứu, thẩm tra, giám sát, tham mưu chính sách pháp luật.

Cùng với đó, khẩn trương rà soát, hoàn thiện quy chế, quy định, phân định rõ nhiệm vụ giữa các cơ quan của Quốc hội theo nguyên tắc phân công rõ, phối hợp chặt, nhiệm vụ cụ thể, thẩm quyền đi đôi với nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Cần đổi mới phương thức làm việc theo tinh thần chuyên nghiệp, kỷ luật, hiệu quả. Tất cả nhiệm vụ phải quản trị theo "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền.