Nguồn nhân lực, tư pháp, địa lý tạo lợi thế cho Việt Nam
Ngày 26/5, trong khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 (Vietnam ADR Week 2026 - VAW 2026) do Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với Hội Luật gia Việt Nam tổ chức, các chuyên gia tiếp tục phiên thảo luận về định vị Việt Nam trong bức tranh trọng tài khu vực, tiềm năng và định hướng phát triển thời gian tới.
Ông Christopher Wing TO - chuyên gia độc lập, trọng tài viên, hòa giải viên và người phân xử quốc tế đánh giá Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành điểm đến trọng tài quốc tế uy tín trong tương lai gần.
Theo ông, lợi thế đầu tiên đến từ nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao. Ông cho biết nhiều thực tập sinh tại VIAC có khả năng tiếng Anh tốt, tư duy cởi mở và tinh thần cầu tiến mạnh mẽ. Đây là nền tảng quan trọng cho sự phát triển lâu dài của trọng tài và ADR tại Việt Nam.
Các chuyên gia tham gia phiên thảo luận.
Bên cạnh đó, ông đánh giá cao sự đồng hành của Chính phủ và cơ quan tư pháp Việt Nam trong việc xây dựng môi trường trọng tài quốc tế. Theo ông, các cơ quan nhà nước hiện không chỉ thực hiện vai trò quản lý mà ngày càng chủ động hỗ trợ, thúc đẩy vị thế pháp lý của Việt Nam trên trường quốc tế.
Một yếu tố khác được ông Christopher Wing nhấn mạnh là tính minh bạch trong hoạt động trọng tài. Ông cho biết vừa tham gia hòa giải thành công một vụ tranh chấp tại Tp.HCM với sự phối hợp chặt chẽ giữa VIAC và Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC). Theo ông, thành công của một vụ việc không đến từ cá nhân trọng tài viên mà từ sự phối hợp chuyên nghiệp giữa các trung tâm và các bên liên quan.
Ngoài ra, lợi thế kết nối khu vực cũng giúp Việt Nam hấp dẫn hơn với cộng đồng trọng tài quốc tế. Khoảng cách địa lý gần với các trung tâm trọng tài lớn như Hong Kong, Singapore, Hàn Quốc hay Malaysia sẽ tạo điều kiện để Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới giải quyết tranh chấp khu vực.
Về định hướng phát triển, ông Christopher cho rằng Việt Nam không nên chỉ tập trung vào trọng tài mà cần phát triển đồng thời các phương thức giải quyết tranh chấp khác, đặc biệt là hòa giải.
Theo ông, điều khách hàng quan tâm nhất là chi phí và thời gian, trong khi nhiều vụ trọng tài có thể kéo dài nhiều năm. Vì vậy, hòa giải ngày càng trở thành lựa chọn phù hợp hơn với nhu cầu doanh nghiệp.
Ông cũng đánh giá cao việc Việt Nam thúc đẩy áp dụng Luật mẫu UNCITRAL trong sửa đổi Luật Trọng tài thương mại. Theo ông, điều này sẽ giúp tăng tính minh bạch, ổn định pháp lý và củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế khi lựa chọn Việt Nam là nơi giải quyết tranh chấp.
Đổi mới tư duy trong xây dựng luật
Ông Nguyễn Văn Huệ - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Nghiên cứu, xây dựng và phổ biến pháp luật (Hội Luật gia Việt Nam) đánh giá khoảng 10 năm qua, hoạt động trọng tài và hòa giải thương mại tại Việt Nam đã có bước phát triển đáng ghi nhận cả về số lượng vụ việc, nguồn nhân lực và mức độ quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp.
Theo ông, nhận thức về trọng tài hiện đã thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây trọng tài chỉ được xem là phương thức thay thế thì nay đang dần trở thành lựa chọn ưu tiên của nhiều doanh nghiệp.
Riêng VIAC ghi nhận tốc độ tăng trưởng khoảng 15-20% số lượng vụ việc mỗi năm, vượt mốc hơn 500 vụ việc/năm. Đây được xem là tín hiệu tích cực cho sự phát triển của hệ sinh thái ADR tại Việt Nam.
Sự kiện thu hút đông đảo đại biểu đến từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế, công ty luật, doanh nghiệp cùng gần 20 tổ chức trọng tài và hòa giải trong khu vực.
Ông Huệ cho rằng thành tựu lớn của Việt Nam là từng bước hình thành hệ sinh thái trọng tài thương mại chuyên nghiệp, hội nhập và hiện đại hơn, góp phần nâng cao niềm tin của nhà đầu tư đối với môi trường pháp lý Việt Nam.
Liên quan đến sửa đổi Luật Trọng tài thương mại, ông cho biết nội dung này đã chính thức được đưa vào chương trình xây dựng pháp luật và dự kiến trình Quốc hội trong giai đoạn 2027-2028.
Theo ông, đây là "thời điểm chín muồi" để sửa đổi toàn diện luật trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy cải cách thể chế, phát triển kinh tế tư nhân và hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh.
Định hướng sửa đổi luật lần này sẽ tiếp cận toàn diện trên ba phương diện gồm tư duy pháp lý, thiết kế thể chế và tổ chức thi hành pháp luật. Trọng tâm là xây dựng môi trường pháp lý hỗ trợ trọng tài phát triển thay vì tư duy "kiểm soát".
Ông cũng cho biết Việt Nam đặt mục tiêu tiếp cận sâu hơn với Luật mẫu UNCITRAL, hướng tới xây dựng hệ thống trọng tài hiện đại, minh bạch và thân thiện hơn với nhà đầu tư quốc tế.
Một nội dung được đặc biệt quan tâm là hạn chế rủi ro hủy phán quyết trọng tài. Theo ông Huệ, cơ quan xây dựng luật đang nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế nhằm thu hẹp các căn cứ hủy phán quyết, đồng thời xem xét cơ chế khắc phục sai sót kỹ thuật để bảo đảm hiệu lực của phán quyết trọng tài.
Ngoài sửa đổi luật, Hội Luật gia Việt Nam cũng đề xuất xây dựng chiến lược phát triển trọng tài Việt Nam đến năm 2035 với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm giải quyết tranh chấp thương mại của khu vực.
Theo ông Huệ, để đạt mục tiêu này cần sự chung tay của Nhà nước, cơ quan tư pháp, cộng đồng luật sư, trọng tài viên và các tổ chức trọng tài nhằm xây dựng hệ sinh thái ADR chuyên nghiệp, hiện đại và có sức cạnh tranh quốc tế.
