Các nhà khoa học thường dùng hệ số não hóa (EQ) để so sánh trí tuệ giữa các loài. Đây là tỷ lệ giữa khối lượng não đo được và khối lượng não dự đoán theo trọng lượng cơ thể. Con người đạt EQ khoảng 7, cao nhất trong mọi loài, tức não lớn gấp khoảng 7 lần mức dự kiến ở một loài động vật có vú cùng kích cỡ. Cá heo mũi chai đạt khoảng 5,3, còn tinh tinh chỉ khoảng 2,2-2,5.
Con người có chỉ số EQ cao nhất trong mọi loài.
Tuy vậy, thế giới chưa có định nghĩa thống nhất về trí thông minh, và các nhà khoa học từ lâu vẫn gắn trí tuệ với kích thước não. Nhà thần kinh học Lori Marino của Đại học Emory nhận định con người là loài có EQ cao nhất Trái Đất, nhưng chỉ là "người đến sau" trong danh hiệu này.
Theo nghiên cứu của bà Marino, bộ cá voi (cetacean) có bước tăng đáng kể về kích thước và tổ chức não cách đây khoảng 35 triệu năm. Con người chỉ có bộ não lớn trong 1 đến 2 triệu năm gần đây. Một số loài cá heo và cá voi hiện đại có EQ gần 5, chênh lệch với con người không quá lớn.
Dù tiến hóa theo những con đường khác nhau, linh trưởng và cá heo đều phát triển năng lực nhận thức bậc cao tương tự. Cá heo từng được ghi nhận có khả năng tự nhận ra mình trong gương, một phép thử trí tuệ trước đây được cho là chỉ dành cho con người và họ hàng linh trưởng gần nhất.
Não cá heo mũi chai nặng khoảng 1.600 gram, nhỉnh hơn não người với khoảng 1.300 gram. Giống con người, chúng có vỏ não tân (neocortex) phức tạp, bộ phận phụ trách giải quyết vấn đề và nhận thức bản thân. Não cá heo cũng chứa các nơ-ron von Economo, loại tế bào được liên hệ với nhận thức xã hội và cảm xúc ở người và vượn.
Não cá heo mũi chai có trọng lượng vượt cả não người.
Chỉ một số ít loài trên hành tinh sở hữu trí tuệ ở mức cao: vượn và người (gồm nhiều dạng đã tuyệt chủng), cá heo, cá voi và một số loài khác như voi. Trí thông minh là một dạng thích nghi, nhưng không nhất thiết là dạng duy nhất hay hiệu quả nhất. Vì vậy, câu trả lời cho việc con người có phải loài thông minh nhất hay không phụ thuộc vào cách ta định nghĩa trí thông minh.
An An (theo Science ABC)
