Bằng việc tiên phong ứng dụng bộ ba công nghệ đỉnh cao VR, 3D Mapping và AI, Nghệ An không chỉ bảo tồn nguyên vẹn ký ức lịch sử trước sự tàn phá của thời gian, mà còn tạo nên một không gian tương tác đầy cuốn hút, đưa các giá trị truyền thống chạm đến trái tim của thế hệ trẻ.
Những địa chỉ đỏ đón đầu kỷ nguyên số
Nghệ An sở hữu kho tàng văn hóa đồ sộ với hàng nghìn di tích lịch sử và hệ thống di sản phi vật thể phong phú. Để những giá trị này không bị mai một, ngành văn hóa địa phương đã chủ động triển khai các đề án công nghệ nhằm số hóa toàn diện hệ sinh thái di sản. Công nghệ số là công cụ và tạo động lực, giúp kho tàng di sản xứ Nghệ được lưu giữ, lan tỏa và tiếp cận công chúng rộng rãi, sinh động hơn. Công nghệ hiện đại giúp Nghệ An từng bước tạo ra sản phẩm văn hóa mang tính thẩm mỹ và giá trị ứng dụng cao, góp phần xây dựng nền công nghiệp văn hóa năng động, có sức cạnh tranh.
Bảo tàng Nghệ An – Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh là minh chứng rõ nét cho sự "lột xác" không gian lưu giữ truyền thống thành điểm đến văn hóa số hiện đại. Việc kết hợp hài hòa giữa trưng bày truyền thống với các phương tiện truyền thông đa phương tiện và hệ thống tương tác đã tạo nên không gian trải nghiệm mới mẻ, hấp dẫn, thu hút công chúng và truyền tải tốt hơn giá trị di sản.
Không gian trưng bày chuyên đề "Nghệ An – đất và người" là điểm nhấn nổi bật trong hành trình số hóa của bảo tàng. Trên diện tích khoảng 200 m², toàn bộ chiều dài lịch sử, văn hóa và con người xứ Nghệ được tái hiện bằng hệ thống trình chiếu 3D mapping cùng kho dữ liệu số đa dạng. Các chủ đề về lịch sử hình thành vùng đất Nghệ An, danh lam thắng cảnh, di sản văn hóa, ẩm thực hay các danh nhân tiêu biểu đều được thể hiện trực quan, sinh động hơn nhiều so với cách trưng bày truyền thống.
Không dừng lại ở khối bảo tàng, làn sóng số hóa lan tỏa mạnh mẽ đến các di tích tâm linh và danh thắng nổi tiếng.
Không chỉ dừng lại ở việc số hóa hình ảnh, công nghệ thực tế ảo VR còn giúp người xem "bước vào" không gian lịch sử. Chỉ với một chiếc kính VR, du khách có thể trải nghiệm cảnh sắc quê hương, khám phá những câu chuyện văn hóa hay hòa mình vào bối cảnh lịch sử như đang diễn ra trước mắt.
Theo chia sẻ của bạn Hà Thị Ngọc Ánh, sinh viên Đại học Vinh, không gian số 3D tại Bảo tàng Nghệ An đã hoàn toàn thay đổi trải nghiệm tham quan của giới trẻ. Thay vì phương thức truyền thống trước đây là chỉ được đứng nhìn từ xa dưới tấm biển "cấm sờ vào hiện vật", du khách hiện nay đã có thể trực tiếp "chạm tay", tự do tương tác và khám phá sâu vào kho dữ liệu lịch sử, danh thắng cũng như con người xứ Nghệ. Sự đổi mới công nghệ này đã biến bảo tàng thành một điểm đến hấp dẫn, mang lại cảm giác mở ra cả một kho tàng văn hóa chỉ qua một cú chạm.
Cùng với VR, trí tuệ nhân tạo AI cũng đang được tích hợp trong nhiều nội dung trưng bày. Công nghệ này giúp cá nhân hóa trải nghiệm cho người xem thông qua hệ thống hướng dẫn tự động bằng hình ảnh và âm thanh. Ở khu vực "Theo dòng lịch sử", toàn bộ tiến trình phát triển của Nghệ An từ thời tiền sử đến hiện đại được tái hiện như một thước phim sống động, giúp những dữ liệu vốn khô khan trở nên gần gũi và dễ tiếp cận hơn.
Đặc biệt, AI còn đóng vai trò như một "hướng dẫn viên số", có thể trả lời các câu hỏi của khách tham quan, hỗ trợ tra cứu thông tin nhanh chóng và thuận tiện hơn. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong việc đổi mới hoạt động bảo tàng, giúp di sản đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Theo bà Phan Thị Hà Long, Phó Giám đốc Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, đơn vị hiện lưu giữ hơn 30.000 hiện vật, tư liệu, trong đó có 3 hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia. Việc số hóa không chỉ góp phần lưu trữ dữ liệu lâu dài mà còn hạn chế nguy cơ hư hỏng hiện vật gốc và tạo điều kiện để công chúng tiếp cận di sản thuận lợi hơn.
Hiện thực hóa "Du lịch không khoảng cách" bằng VR 360
Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên, xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An đang chuyển mình mạnh mẽ trong thời đại công nghệ số. Bằng việc "ảo hóa" không gian di sản và tích hợp các giải pháp tương tác đa phương tiện, "địa chỉ đỏ" thiêng liêng này đang mang lại một diện mạo mới đầy sức sống, kết nối dòng chảy lịch sử đến gần hơn với du khách toàn cầu.
Hành trình về nguồn tại quê Bác giờ đây không còn bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý hay rào cản thời gian. Nhờ ứng dụng công nghệ thực tế ảo VR 360 độ, toàn bộ quần thể di tích từ mái nhà tranh đơn sơ tại quê Nội (làng Sen), quê Ngoại (làng Hoàng Trù) cho đến không gian yên bình tại khu mộ bà Hoàng Thị Loan đã được số hóa toàn cảnh trực quan.
Thông qua màn hình điện thoại hoặc kính thực tế ảo VR, những chi tiết mộc mạc như giếng Cốc, lò rèn cố Điền hay ngôi nhà cụ Nguyễn Sinh Nhậm đều hiện lên sống động như thật. Công nghệ này đặc biệt ý nghĩa khi trở thành cầu nối giúp các cựu chiến binh lớn tuổi, những người hạn chế khả năng vận động hay kiều bào ở nước ngoài vẫn có thể thực hiện một tour tham quan ảo trọn vẹn hướng về cội nguồn dân tộc.
Đáng chú ý, việc tích hợp trợ lý dịch thuật thông minh LocaAI đa ngôn ngữ đã giúp giải quyết triệt để rào cản ngôn ngữ cho bạn bè quốc tế, đưa những câu chuyện cảm động về thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh chạm đến trái tim du khách một cách tự nhiên và sâu sắc nhất.
Sự kết hợp hài hòa giữa giá trị lịch sử truyền thống và công nghệ hiện đại đang chứng minh hướng đi đúng đắn của Nghệ An. Không chỉ nâng tầm hạ tầng du lịch thông minh, xu hướng chuyển đổi số toàn diện này còn biến Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên thành một không gian tương tác văn hóa hấp dẫn, khơi dậy mạnh mẽ lòng tự hào dân tộc và tình yêu lịch sử trong lòng thế hệ trẻ.
Bà Trần Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao Nghệ An cho hay, việc đưa công nghệ số vào bảo tồn và quảng bá di sản sẽ mở thêm kênh thông tin hiệu quả để giới thiệu lịch sử, văn hóa và con người Nghệ An tới du khách trong nước và quốc tế. Một trong những trải nghiệm thu hút nhất là khu tương tác 3D hiện vật. Giữa nhịp phát triển mạnh mẽ của công nghệ, những giá trị lịch sử tưởng như xa cách nay đang được kết nối gần hơn với công chúng bằng trải nghiệm trực quan và sinh động. Từ những bước đi đầu tiên tại các bảo tàng, khu di tích, hành trình số hóa di sản xứ Nghệ không chỉ góp phần gìn giữ ký ức cho mai sau mà còn mở ra cơ hội để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển du lịch và kinh tế – xã hội trong thời đại số.
Hà Hằng
