Thay đổi nhận thức, nâng cao sức khỏe phụ nữ và trẻ em dân tộc thiểu số
Nghệ An là địa phương có diện tích tự nhiên khoảng 16.490km², trong đó khu vực miền núi là 13.745km2 (chiếm 83%). Dân số vùng dân tộc thiểu số (DTTS), miền núi có 1.197.628 người (chiếm 41% dân số toàn tỉnh), trong đó đồng bào dân tộc thiểu số có 491.267 người (chiếm 14,76%) và chiếm 36% dân số trên địa bàn miền núi.
Trước ngày 1/7/2025, vùng dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh Nghệ An có 131 xã và 588 thôn, bản thuộc diện khó khăn. Từ sau ngày 1/7/2025, khu vực dân tộc thiểu số và miền núi có 62 xã, trong đó, có 21 xã biên giới với 305 thôn, bản.
Nghệ An là địa phương có diện tích 3/4 là đồi núi, vì vậy cuộc sống của đồng bào dân tộc gặp rất nhiều khó khăn.
Những năm qua, công tác bình đẳng giới vùng dân tộc thiểu số đã đạt được những kết quả tích cực. Tuy nhiên, do địa hình núi cao, cùng những hủ tục còn tồn tại, vậy nên vẫn có sự khác biệt trong các chỉ số phát triển nam và nữ. Trong đó, phụ nữ và trẻ em vùng dân tộc thiểu số là đối tượng đặc biệt dễ bị tổn thương, chịu bất bình đẳng kép về cả dân tộc và giới.
Thiệt thòi lớn của phụ nữ vùng đồng bào dân tộc thiểu số chính là việc tiếp cận các thông tin, kiến thức mọi mặt hạn chế, cùng với tư tưởng, tâm lý về giới, làm cản trở sự phát triển của họ.
Đơn cử như nạn tảo hôn vẫn là vấn nạn nhức nhối ở vùng miền núi Nghệ An do ảnh hưởng của phong tục, tập quán lạc lậu được duy trì qua nhiều thế hệ. Trong gần 5 năm nay, toàn tỉnh Nghệ An đang có hàng trăm trường hợp tảo hôn, tập trung ở khu vực vùng miền núi. Cụ thể: năm 2021 có 109 vụ tảo hôn, năm 2022 có 295 vụ, năm 2023 là 230 vụ, năm 2024 là 108 vụ, năm 2025 là 95 vụ.
Hay là hành vi mua bán người từ khi còn là bào thai tại các xã miền núi ở Nghệ An. Đây là một thủ đoạn mới của bọn tội phạm mua bán người và mới xuất hiện gần đây. Đỉnh điểm là giai đoạn năm 2018 và năm 2019, tại xã miền núi Hữu Kiệm có hàng chục phụ nữ mang thai bị các đường dây mua, bán người lôi kéo sang Trung Quốc sinh con rồi bán con. Mỗi đứa bé vừa sinh ra được bán với giá từ 40 - 80 triệu đồng.
Tuy nhiên, trong thời gian qua, cơ quan chức năng gặp rất nhiều khó khăn trong vấn đề xử lý. Đối tượng phạm tội thường tìm đến những phụ nữ người dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa để dụ dỗ việc ra nước ngoài sinh con bán lấy tiền hoặc đổi bằng các hiện vật khác. Việc thỏa thuận này bản chất là tiền đề của việc mua bán trẻ em, tuy nhiên việc xử lý rất khó khăn, vì trong quy định của Bộ luật hình sự chưa có.
Theo ông Nguyễn Viết Hưng, Giám đốc Sở Nội vụ, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Vì sự tiến bộ phụ nữ tỉnh Nghệ An, chính quyền địa phương với nòng cốt là các cấp hội tại xã vùng dân tộc thiểu số thời gian qua đã tổ chức nhiều lớp tập huấn, tuyên truyền, với mục đích góp phần làm thay đổi nhận thức, suy nghĩ của mọi người về bình đẳng giới và các vấn đề cấp thiết của phụ nữ, trẻ em.
Các xã vùng dân tộc thiểu số đã tổ chức các cuộc truyền thông về hỗ trợ chị em dân tộc thiểu số sinh đẻ an toàn và chăm sóc sức khỏe trẻ em; truyền thông về thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" góp phần xóa bỏ định kiến giới, khuôn mẫu giới. Những hủ tục dần bị đẩy lùi, nhường chỗ cho kiến thức, y học hiện đại và niềm tin vào một tương lai khỏe mạnh, đủ đầy hơn.
Những nỗ lực phối hợp giữa Trạm Y tế xã, y tế thôn bản, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã và sự tham gia của người có uy tín trong cộng đồng vùng dân tộc thiểu số đã tạo nên sức mạnh cộng hưởng, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ và trẻ em tại các địa phương của tỉnh Nghệ An.
Đòn bẩy cho phụ nữ và trẻ em dân tộc thiểu số ở Nghệ An
Trong hành trình này, Dự án 8 thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia đã thắp lên hy vọng thay đổi, trở thành động lực quan trọng giúp phụ nữ dân tộc thiểu số vươn lên khẳng định bản thân.
Kết quả thực hiện Dự án 8 đã góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu về nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ, thúc đẩy bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết của phụ nữ và trẻ em.
Các chương trình Dự án 8 thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia đã thắp lên hy vọng thay đổi, trở thành động lực quan trọng giúp phụ nữ dân tộc thiểu số về bình đẳng giới.
Các hoạt động của Dự án 8 cũng đã tác động nhận thức, thay đổi tư duy của hội viên và người dân, từ đó đời sống của phụ nữ và trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ở Nghệ An được cải thiện mở ra nhiều cơ hội phát triển mới cho từng địa phương được hưởng lợi và được cấp uỷ, chính quyền địa phương đánh giá cao.
Các hoạt động mà dự án đến từng nhóm đối tượng đã làm cho các nhóm đối tượng thay đổi cả về tư duy lẫn hành động, đặc biệt là những đối tượng yếu thế như phụ nữ và trẻ em, nhất là nhóm phụ nữ đặc thù (khuyết tật, nghèo, nạn nhân bị bạo lực gia đình), nhóm phụ nữ dân tộc thiểu số ít người, nhóm phụ nữ dân tộc thiểu số còn gặp nhiều khó khăn…
Họ vươn lên mạnh mẽ để khẳng định vị thể của mình, giúp cho chị em phụ nữ dân tộc thiểu số vượt qua mọi rào cản trong tiếp cận và thụ hưởng thành quả, từ đó nâng cao vị thế của mình trong gia đình và xã hội. Dự án 8 không chỉ là cầu nối giữa chính sách và cuộc sống mà còn là ngọn lửa bền bỉ khơi nguồn cảm hứng thay đổi trong cộng đồng dân tộc thiểu số.
"Từ những bước đi nhỏ bé, nhưng đầy kiên trì của các cấp chính quyền, các cấp hội, giờ đây phụ nữ miền núi Nghệ An nói chung và các phụ nữ dân tộc thiểu số trên địa bàn nói riêng đã có thể tự hào đứng lên khẳng định giá trị bản thân, mở ra những chương mới đầy hứa hẹn cho tương lai của họ và các thế hệ tiếp nối", Phó Trưởng ban Thường trực Ban Vì sự tiến bộ phụ nữ tỉnh Nghệ An nói.
Bài 2: Tăng cường tuyên truyền pháp luật, xoá tập tục có hại cho phụ nữ và trẻ em DTTS Nghệ An
Nguyễn Oanh – Anh Ngọc
