ĐBQH: Cần cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán

Sáng 21/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Kiến nghị kiểm soát thuốc lá thông qua chính sách thuế

Tham gia phát biểu tại tổ 3, đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) nói rằng, thuốc lá là loại hàng hóa mà người mua và cả gia đình, xã hội đều phải trả giá. Đó là tiền, hậu quả bệnh tật mà người hút phải đối mặt và chi phí điều trị, chi phí y tế, thiệt hại kinh tế mà gia đình, xã hội phải gánh chịu.

Dẫn chứng con số cụ thể, ông Tiến cho biết, mỗi năm, thuốc lá liên quan tới hơn 100.000 trường hợp tử vong tại Việt Nam, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do phơi nhiễm khói thuốc thụ động.

Cùng với đó, Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ 3 ASEAN. Chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá ước tính 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.

"Những con số đó cho thấy việc sửa đổi luật lần này không chỉ là bổ sung một số quy định, mà cần tạo ra những công cụ đủ mạnh để giảm tiêu dùng thuốc lá và giảm những chi phí mà gia đình, xã hội đang phải chi trả", ông Tiến nói.

Đề xuất đầu tiên được đại biểu Vũ Văn Tiến đưa ra là nâng diện tích cảnh báo trên bao bì thuốc lá lên ít nhất 85%; đồng thời thường xuyên đổi mới cả hình ảnh và nội dung cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Dẫn chứng cụ thể, vị đại biểu đưa ra cây thuốc lá mang về từ Pháp để cho thấy các bao thuốc đều có cảnh báo kết hợp chữ với hình ảnh rất lớn ở cả mặt trước và mặt sau. Các cảnh báo được diễn đạt trực diện, gắn với những hậu quả sức khỏe cụ thể. Đặc biệt, ngay dưới các hình ảnh cảnh báo là thông tin về dịch vụ hỗ trợ cai thuốc.

Từ đó, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng không chỉ nói với người sử dụng rằng thuốc lá có hại, mà cần nói rõ hại cái gì, hại ai và hại như thế nào.

Ông cũng kiến nghị kiểm soát thuốc lá thông qua chính sách thuế, giá và hạn chế trưng bày tại điểm bán. Theo ông, đây không đơn thuần là câu chuyện tăng thu ngân sách hay quản lý hoạt động kinh doanh, mà trước hết là bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Ông Tiến phân tích hiện nay, tỉ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá chỉ khoảng 36%, trong khi thu nhập tăng, thuốc lá ngày càng dễ tiếp cận. "So với Pháp, giá thuốc lá ở nước ta còn thấp hơn rất nhiều, có thể chênh lệch đến 10 lần", ông nói.

Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị điều chỉnh chính sách thuế, giá theo hướng giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá; đồng thời cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ.

"Đã cấm quảng cáo thì không nên để trưng bày trở thành quảng cáo trá hình, cũng không thể duy trì giá thuốc lá quá thấp để rồi ngân sách, bệnh viện và sức khỏe người dân phải trả phần còn lại", ông Tiến nêu quan điểm.

Chuyển từ quyền sang nghĩa vụ xác minh độ tuổi người mua thuốc lá

Cũng tham gia góp ý, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) cho rằng, bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi cần được thể hiện bằng trách nhiệm cụ thể của người bán và các chủ thể trên môi trường số.

Bà đề nghị quy định trong luật theo hướng: cơ sở bán thuốc lá phải yêu cầu người mua chứng minh tuổi khi có căn cứ nghi ngờ người đó chưa đủ 18 tuổi; không được bán nếu người mua không chứng minh được đã đủ tuổi theo quy định.

"Phương thức chứng minh giao Chính phủ quy định, bảo đảm đơn giản, khả thi và phù hợp với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cần chấp nhận những hình thức giấy tờ hoặc phương thức xác thực hợp pháp, chỉ xử lý thông tin cần thiết cho việc xác minh tuổi, tránh phát sinh yêu cầu lưu giữ dữ liệu quá mức hoặc chi phí thiết bị không cần thiết cho điểm bán nhỏ", bà Nga nói.

Nữ đại biểu cũng tán thành quy định cấm bán thuốc lá trên nền tảng thương mại điện tử và bằng phương thức giao dịch điện tử khác; đồng thời đánh giá tích cực việc dự thảo đã đề cập tiếp thị liên kết trong khái niệm tiếp thị trực tiếp.

Tuy nhiên, theo bà, cần làm rõ hơn trách nhiệm của nền tảng trong phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin chào bán, quảng cáo và tiếp thị thuốc lá vi phạm. Nếu một tài khoản bị xử lý nhưng ngay sau đó có thể mở tài khoản khác để tiếp tục hoạt động, hiệu quả của lệnh cấm sẽ bị hạn chế.

Bên cạnh đó, bà Việt Nga đề nghị, cần xác lập mức cam kết rõ ràng về cảnh báo sức khỏe trên bao bì và giới hạn chặt chẽ ngoại lệ trưng bày thuốc lá.

Báo cáo thẩm tra cho thấy, mặc dù luật đã giao Chính phủ quy định mức tăng phù hợp với từng thời kỳ, sau hơn 13 năm diện tích cảnh báo vẫn giữ ở mức tối thiểu 50%. Dự thảo nghị định đã đề xuất nâng lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và mặt chính sau của bao, tút, hộp thuốc lá. Bà Nga đề nghị cân nhắc đưa mức tối thiểu này vào luật, kèm thời gian chuyển tiếp hợp lý.

Đại biểu Việt Nga cũng tán thành việc hạn chế sự hiện diện của thuốc lá tại điểm bán nhằm giảm tác động quảng bá, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Theo nữ đại biểu, lần sửa đổi này là cơ hội để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tác hại của thuốc lá, nhất là đối với thế hệ trẻ. Do đó, bà đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng rõ đối tượng, rõ trách nhiệm và rõ thời hạn thực hiện; đồng thời chuẩn bị đồng bộ văn bản hướng dẫn, cơ chế phối hợp và điều kiện thi hành.