Để trở thành quốc gia biển mạnh, Việt Nam phải xây dựng được nội lực biển mạnh

Nghị quyết 20 và bước chuyển trong tư duy về biển

Sáng 2/10, tại Hà Nội, Bộ Ngoại giao chủ trì tổ chức Diễn đàn Biển Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Hợp tác và hội nhập quốc tế trong xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh”.

Phát biểu khai mạc, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội, khẳng định đối với Việt Nam, biển gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước, với chủ quyền, không gian sinh tồn và phát triển của dân tộc cũng như cửa ngõ kết nối Việt Nam với khu vực và thế giới.

“Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định hai mục tiêu chiến lược 100 năm, đó là đến năm 2030 kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, Việt Nam trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước, trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao”, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh nhấn mạnh.

Từ khát vọng đó, Việt Nam cần mở rộng không gian phát triển, tạo lập động lực tăng trưởng mới và nâng cao sức mạnh tổng hợp. Trong đó, biển là một không gian chiến lược quan trọng trên tiến trình ấy.

Tại diễn đàn, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh nhắc lại Nghị quyết 20-NQ/TW được ban hành vào ngày 28/7/2026 như một bước chuyển chiến lược từ tư duy khai thác tài nguyên đơn thuần sang quản trị biển hiện đại, phát triển kinh tế biển xanh và quản trị thống nhất không gian biển quốc gia.

Bên cạnh đó, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cho rằng vị thế quốc gia của Việt Nam cần được xây dựng bằng năng lực tự thân, uy tín quốc tế và những giá trị mang lại cho cộng đồng.

“Trên tinh thần đó, Việt Nam mong muốn tiếp tục chủ động, tích cực tham gia giải quyết các thách thức chung đối với biển và đại dương phù hợp với luật pháp quốc tế, chủ động đóng góp định hình môi trường khu vực và quốc tế”, Thượng tướng chia sẻ.

Nhìn nhận về vai trò của Diễn đàn, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cho biết đây là dịp để chia sẻ tầm nhìn phát triển của Việt Nam, đồng thời lắng nghe kinh nghiệm, sáng kiến và đề xuất hợp tác từ các đối tác.

Diễn đàn cũng thể hiện tinh thần phát huy sức mạnh tổng hợp của nền ngoại giao Việt Nam hiện đại với sự phối hợp chặt chẽ giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại Quốc hội và đối ngoại nhân dân.

Muốn thành quốc gia biển mạnh, nội lực biển phải mạnh

Từ định hướng chiến lược, bài toán được đặt ra tại Diễn đàn Biển Việt Nam 2026 là làm thế nào để những mục tiêu của Nghị quyết 20-NQ/TW được chuyển hóa thành chương trình, nguồn lực và kết quả cụ thể trong giai đoạn từ nay đến 2030.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Duy Hưng - Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho rằng muốn trở thành quốc gia biển mạnh, Việt Nam trước hết phải xây dựng được “nội lực biển mạnh”.

Theo ông, hợp tác quốc tế về biển phải hướng tới những kết quả cụ thể về vốn, công nghệ, tri thức, nhân lực, hạ tầng, quản trị, thị trường, năng lực bảo vệ môi trường.

Với cách tiếp cận đó, một trong những yêu cầu trọng tâm mà ông Hưng đặt ra là cần tăng cường hợp tác và hội nhập quốc tế tạo điều kiện thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế biển hiện đại, xanh, bền vững và có sức cạnh tranh.

“Cần kết nối hiệu quả với các thị trường tài chính, quỹ đầu tư, nhà đầu tư chiến lược và các nguồn tài chính xanh quốc tế, lựa chọn những dự án có trọng tâm, có sức lan tỏa, phù hợp lợi ích quốc gia”, ông Hưng chia sẻ.

Cũng trao đổi tại Diễn đàn, ông Trần Trung Tính - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết từ thực tiễn hợp tác với các đối tác quốc tế trong khảo sát đại dương, nghiên cứu môi trường ven biển và bảo tồn đa dạng sinh học, Việt Nam đang hướng tới một giai đoạn hợp tác sâu hơn, trong đó trọng tâm là làm chủ tri thức và công nghệ.

Trước tình hình mới, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất tập trung vào 4 hướng gồm nâng cao năng lực các tổ chức nghiên cứu biển, tiếp nhận và làm chủ công nghệ tiên tiến, kết nối hạ tầng dữ liệu đại dương và đào tạo nguồn nhân lực khoa học biển chất lượng cao.

Đáng chú ý, các công nghệ được xác định ưu tiên khá rộng, từ phương tiện ngầm tự hành, viễn thám đại dương, cáp ngầm biển cao tốc, trung tâm dữ liệu trên biển đến năng lượng tái tạo ngoài khơi và công nghệ sinh học biển.

“Muốn trở thành quốc gia biển mạnh, Việt Nam trước hết phải trở thành quốc gia mạnh về tri thức biển, dữ liệu biển và công nghệ biển”, Thứ trưởng Trần Trung Tính nhấn mạnh chỉ đạo xuyên suốt của Bộ Khoa học Công nghệ.

Ở lĩnh vực tài nguyên và môi trường, ông Nguyễn Quốc Toản - Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng hợp tác quốc tế cần tập trung vào quản trị biển, quy hoạch không gian biển, điều tra cơ bản, khoa học công nghệ và dữ liệu đại dương.

Trong giai đoạn từ nay đến 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tập trung vào một số chương trình, dự án hợp tác quốc tế mang tính nền tảng. Trong đó, Bộ sẽ tập trung rà soát, điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch không gian biển mà Quốc hội đã thông qua năm 2024.

Bên cạnh đó, Bộ cũng sẽ tập trung vào những vấn đề liên quan đến điều tra, quan trắc, xây dựng cơ sở dữ liệu biển, đại dương, phát triển biển xanh, các ngành kinh tế biển mới, đặc biệt là đẩy mạnh bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái, ứng phó với biến đổi khí hậu.

Hợp tác để mở rộng không gian phát triển biển

Cùng với yêu cầu tạo dựng nội lực, các diễn giả cũng cho rằng hợp tác quốc tế cần được đặt trong một không gian rộng hơn, từ phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường đến bảo đảm an ninh, an toàn trên biển.

Ở lĩnh vực du lịch, ông Hồ An Phong - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, khẳng định biển đang trở thành một trong những động lực quan trọng của ngành.

Việt Nam hiện đã hình thành nhiều đô thị và điểm đến biển lớn như Khánh Hòa, Phú Quốc, Hạ Long. Dẫu vậy, vấn đề ông Phong nêu ra là phải chuyển từ những “điểm sáng” riêng lẻ sang các cụm, mạng lưới du lịch có tính liên kết cao.

Một trong những dư địa được ông đề cập là du lịch tàu biển. Theo Thứ trưởng Hồ An Phong, thị trường này có tiềm năng lớn nhưng Việt Nam vẫn còn những điểm nghẽn về cảng chuyên dụng và hệ sinh thái dịch vụ trên bờ.

Bên cạnh hạ tầng, Việt Nam cũng cần thay đổi cách tiếp cận về thị trường và thương hiệu điểm đến. Theo đó, việc quảng bá không nên chỉ dừng ở hình ảnh Việt Nam nói chung mà cần gắn với từng cụm điểm đến, sản phẩm và thương hiệu cụ thể.

Từ kinh nghiệm tổ chức APEC 2017 tại Đà Nẵng, Thứ trưởng Hồ An Phong cho rằng một sự kiện quốc tế lớn có thể tạo hiệu ứng vượt ra ngoài thời gian diễn ra nếu được gắn với chiến dịch quảng bá, mở rộng kết nối hàng không và xúc tiến điểm đến.

Ở góc độ quốc phòng, Chuẩn Đô đốc Phạm Minh Tuấn - Phó Tư lệnh Quân chủng Hải quân, Bộ Quốc phòng, Đại biểu Quốc hội Khóa XVI, nhấn mạnh phát triển kinh tế biển phải gắn với đảm bảo an sinh, sinh kế và an toàn thiết yếu cho cư dân ven biển, hải đảo.

Không những thế, việc hợp tác quốc tế nên tập trung vào các lĩnh vực thiết thực như đảm bảo an ninh, an toàn hàng hải, tìm kiếm cứu nạn, hỗ trợ nhân đạo, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia.

Tại Diễn đàn, bà Pauline Tamesis - Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, cho rằng với một quốc gia biển, đại dương không thể được xem là một lĩnh vực riêng lẻ mà là nơi giao thoa giữa chủ quyền, an ninh, lương thực, sinh kế, khí hậu và phát triển.

Theo bà, Việt Nam có thể đóng góp cho các nỗ lực toàn cầu ở 4 phương diện. Đó là làm cầu nối giữa Đông Nam Á, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương rộng lớn và các quốc đảo Thái Bình Dương.

Đồng thời, chia sẻ kinh nghiệm về quản lý nghề cá và chống khai thác IUU. Tiếp đến là đóng góp kinh nghiệm ứng phó với nước biển dâng, xâm nhập mặn và cuối cùng là thúc đẩy sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, khoa học, công bằng và bảo vệ môi trường biển.

Việt Anh - Lan Anh