Sáng 3/8, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình và báo cáo dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.
Cơ chế đặc thù đối với dự án BT và khối lượng đã thi công
Theo tờ trình của Chính phủ, Hội nghị cấp cao APEC 2027 được Việt Nam đăng cai tổ chức tại đặc khu Phú Quốc là sự kiện chính trị, đối ngoại đặc biệt quan trọng của quốc gia. Toàn bộ các công trình phục vụ Hội nghị phải hoàn thành trước thời điểm diễn ra Hội nghị từ 3 - 6 tháng để vận hành thử nghiệm, kiểm tra, rà soát tổng thể, bảo đảm các điều kiện tổ chức Hội nghị theo thông lệ quốc tế.
Nếu áp dụng đầy đủ trình tự, thủ tục thông thường về đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường, thì phải mất 18 - 36 tháng mới hoàn thành thủ tục để khởi công, thậm chí có thể kéo dài hơn, không còn đủ thời gian hoàn thành các công trình trước thời điểm diễn ra Hội nghị.
Do đó, tại dự thảo Nghị quyết, Chính phủ đề xuất một loạt cơ chế xử lý linh hoạt gồm: cho phép tiếp tục thi công song song với hoàn thiện thủ tục; ghi nhận kết quả đối với khối lượng đã thi công; áp dụng quy trình đơn giản, rút gọn; áp dụng cơ chế giao đất từng phần đối với dự án BT và ghi nhận giá trị khối lượng công trình làm cơ sở thanh toán, kiểm toán.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình (Ảnh: Media Quốc hội).
Nghị quyết cũng tập trung xử lý các vướng mắc liên quan đến quy hoạch, kiến trúc, đổ thải chất thải xây dựng; khai thác, thu hồi khoáng sản; thực hiện dự án đầu tư công, đầu tư theo phương thức đối tác công tư, đầu tư kinh doanh; sử dụng đất đai; tổ chức thi công xây dựng; nghiệm thu, thanh toán và quyết toán khối lượng công trình.
Theo đó, các công trình, dự án được tiếp tục thi công trong quá trình hoàn thiện thủ tục để đáp ứng tiến độ cấp bách phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027. Đối với chất thải xây dựng phát sinh trong quá trình thi công, dự thảo cho phép đổ thải tạm thời tại các vị trí do cơ quan có thẩm quyền lựa chọn, có sự giám sát chặt chẽ và trách nhiệm hoàn trả mặt bằng sau khi công trình hoàn thành.
Đối với dự án đã thi công trước, đến nay đã thực hiện các thủ tục pháp lý, dự thảo quy định ghi nhận kết quả đã thực hiện.
Với những dự án đã thi công trước, nhưng vẫn phải tiếp tục hoàn thiện thủ tục, dự thảo cho phép thực hiện theo quy trình đơn giản, rút gọn hoặc cơ chế đặc biệt quy định tại Nghị quyết. Trong đó, có điều chỉnh quy hoạch theo thủ tục rút gọn; thực hiện dự án đầu tư công, đầu tư kinh doanh theo thủ tục đặc biệt; không phải thực hiện thủ tục thi tuyển phương án kiến trúc.
Khối lượng khoáng sản đã khai thác, thu hồi trước khi cấp phép được tính vào tổng khối lượng cấp phép sau này hoặc được miễn thủ tục cấp phép nếu đã dừng khai thác.
Đối với dự án đối ứng của dự án BT đã thi công trước nhưng chưa hoàn thành các thủ tục liên quan đến sử dụng đất, dự thảo đề xuất áp dụng một số cơ chế đặc thù.
Theo đó, dự án được giao đất từng phần; giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư được xác định theo giá đất cụ thể tại thời điểm hồ sơ thiết kế cơ sở của dự án đối ứng được phê duyệt; thời gian tính giá trị quyền sử dụng đất của quỹ đất là 70 năm kể từ thời điểm bàn giao mặt bằng.
Nghị quyết được xây dựng trên nguyên tắc chỉ xử lý, tháo gỡ vướng mắc cho các dự án, công trình phục vụ APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc đã tổ chức thi công trước; không hợp pháp hóa sai phạm có tính chất vụ lợi; không để phát sinh sai phạm mới; không loại trừ trách nhiệm cá nhân vụ lợi.
Để đáp ứng tính cấp bách của công trình, Chính phủ đề nghị xây dựng, trình thông qua Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn để Quốc hội xem xét, ban hành tại Kỳ họp không thường lệ trong tháng 8/2026.
Về tổ chức thi hành, HĐND và UBND tỉnh An Giang chịu trách nhiệm thi hành, tuyệt đối không để trục lợi chính sách.
Không để cơ chế đặc thù làm giảm yêu cầu về chất lượng, an toàn
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra nhất trí với sự cần thiết, cơ sở chính trị và cơ sở thực tiễn như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.
Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ phạm vi, đối tượng áp dụng; xác định cụ thể số lượng dự án, tiêu chí lựa chọn, căn cứ xác định mốc thời gian và các thủ tục pháp lý chưa được hoàn thiện.
Trường hợp cần thiết, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể danh mục dự án và cơ chế, chính sách được áp dụng trong Nghị quyết để bảo đảm tính minh bạch, thống nhất khi áp dụng và tránh mở rộng phạm vi điều chỉnh.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra (Ảnh: Media Quốc hội).
Đối với việc khai thác, thu hồi khoáng sản, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung điều kiện chặt chẽ hơn về kiểm tra hiện trạng, xác nhận khối lượng, nguồn gốc, mục đích sử dụng, thời điểm thực hiện và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan.
Đối với dự án thi công khi chưa hoàn thành thủ tục về đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung điều kiện chỉ được tiếp tục thi công nếu các hạng mục hoặc bộ phận công trình đã có thiết kế bản vẽ thi công được cơ quan tư vấn độc lập thẩm tra theo quy định.
Theo cơ quan thẩm tra, việc xử lý các dự án thi công khi chưa hoàn thiện thủ tục xây dựng không đơn thuần là đơn giản hóa hoặc hoàn thành thủ tục hành chính, mà còn liên quan trực tiếp đến cơ chế kiểm soát chất lượng, an toàn công trình.
Vì vậy, dự thảo cần bổ sung cơ chế thay thế để kiểm soát chất lượng, an toàn; xác định rõ cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm kiểm tra, thẩm định, giám sát và chịu trách nhiệm đối với rủi ro trong quá trình thi công, nghiệm thu, khai thác và sử dụng công trình.
Về thi công xây dựng trên quỹ đất chưa hoàn thiện thủ tục đất đai, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá kỹ các cơ chế đặc thù trong quản lý, sử dụng quỹ đất lấn biển, bảo đảm đúng thẩm quyền và không làm thất thoát tài sản nhà nước.
