Chiều 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).
Trưng mua, trưng dụng chỉ thực hiện khi thật sự cần thiết
Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, sau hơn 18 năm thực hiện, chưa phát sinh trường hợp phải áp dụng biện pháp trưng mua tài sản. Biện pháp trưng dụng đã được áp dụng trong thời gian phòng, chống dịch Covid-19 để phục vụ việc cách ly người nhiễm và nghi nhiễm.
Thứ trưởng Lê Tấn Cận cho rằng, trong bối cảnh các nguy cơ an ninh phi truyền thống ngày càng đa dạng, từ biến đổi khí hậu, dịch bệnh đến khủng bố, tội phạm mạng, việc hoàn thiện quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản là cần thiết để chủ động bảo đảm nguồn lực cho Nhà nước ứng phó với các tình huống cấp bách, đồng thời thể hiện cam kết bảo vệ quyền sở hữu, quyền sử dụng hợp pháp tài sản của nhà đầu tư và đầu tư.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận (Ảnh: Media Quốc hội).
Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa mục tiêu của Luật năm 2008 và bám sát các chính sách đã được Chính phủ thông qua. Theo đó, dự thảo Luật giữ nguyên 2 điều, sửa đổi, bổ sung 24 điều, bổ sung 3 điều và lược bỏ 13 điều của Luật hiện hành.
Dự thảo sửa đổi phạm vi điều chỉnh theo hướng loại trừ việc sử dụng đất, khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển, nhằm bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai.
Đồng thời, điều kiện và trường hợp trưng mua, trưng dụng được sửa đổi theo hướng thống nhất với các luật có liên quan, nhấn mạnh nguyên tắc chỉ thực hiện khi thật sự cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai theo quy định của pháp luật và khi các biện pháp khác không áp dụng được.
Đối với tài sản thuộc diện trưng mua, dự thảo đề xuất không áp dụng đối với hàng dự trữ quốc gia và tài sản công; thu hẹp phạm vi trưng mua, chỉ thực hiện đối với những tài sản thực sự cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước.
Ngược lại, phạm vi tài sản có thể trưng dụng được mở rộng nhằm đáp ứng linh hoạt hơn các tình huống khẩn cấp.
Một nội dung được dự thảo chú trọng là cơ chế xác định giá trưng mua và bồi thường khi trưng dụng tài sản. Theo ông Lê Tấn Cận, giá trưng mua được xác định theo nguyên tắc phù hợp với giá thị trường. Người có tài sản có quyền khiếu nại, khởi kiện nếu không đồng ý với giá trưng mua do người có thẩm quyền quyết định.
Đối với trưng dụng, dự thảo cho phép bồi thường bằng tiền hoặc tài sản tương đương, đồng thời bổ sung quy định bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho người có tài sản bị trưng dụng. Trường hợp Nhà nước chậm thanh toán tiền trưng mua hoặc tiền bồi thường, dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm bồi thường khoản tiền tương ứng mức tiền chậm nộp.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về công khai, trách nhiệm giải trình và giám sát trong quá trình trưng mua, trưng dụng tài sản nhằm tăng tính công khai, minh bạch và kiểm soát quyền lực khi đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Dự thảo đề xuất cơ chế xem xét miễn, giảm trách nhiệm đối với người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản, với mục tiêu bảo vệ người thực thi công vụ trong những tình huống cấp bách.
Cùng với đó là các giải pháp cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian thanh toán, xác định rõ thời hạn bồi thường và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Dự thảo đẩy mạnh phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua, trưng dụng trong một số trường hợp; đồng thời cho phép người có thẩm quyền ủy quyền, phân công cấp phó thực hiện để bảo đảm tính kịp thời khi tình huống cấp bách xảy ra.
Bảo vệ người thực thi công vụ, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung
Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.
Về chính sách trưng mua, trưng dụng tài sản, một số ý kiến tán thành với quy định của dự thảo Luật nhằm bảo vệ người thực thi công vụ, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, vì các quyết định này được ban hành trong tình huống cấp bách, khẩn trương, không thể có nhiều thời gian xem xét, đánh giá trước khi quyết định.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu (Ảnh: Media Quốc hội).
Bên cạnh đó, đề nghị làm rõ về phạm vi, loại trách nhiệm được xem xét miễn, giảm, điều kiện được miễn, giảm, các tiêu chí xác định thông tin khách quan tại thời điểm quyết định.
Một nội dung khác được lưu ý là nhóm tài sản mới dự kiến đưa vào diện trưng dụng, gồm cơ sở hạ tầng viễn thông, cơ sở hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số. Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ phạm vi áp dụng, phù hợp với đặc tính kỹ thuật của từng loại tài sản; đồng thời bổ sung cơ chế bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba và hạn chế tác động đến môi trường đầu tư, kinh doanh.
Về thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với việc phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã.
Tuy nhiên, điểm c khoản 1 Điều 23 giới hạn thẩm quyền trưng dụng của Chủ tịch UBND cấp xã (không áp dụng đối với tài sản có phạm vi trên địa bàn từ 2 xã trở lên và tài sản quy định tại khoản 3, khoản 4 Điều 22); điểm c khoản 1 Điều 16 lại giao thẩm quyền quyết định trưng mua tài sản cho Chủ tịch UBND cấp xã mà không kèm theo bất kỳ giới hạn nào về loại tài sản, giá trị tài sản hoặc phạm vi địa bàn. Do đó, đề nghị rà soát, bảo đảm sự thống nhất hơn giữa Điều 16 và Điều 23.
Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định khẳng định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao quá trình chuẩn bị dự án Luật, đồng thời đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện dự thảo.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành việc phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã trong trưng mua, trưng dụng tài sản, đồng thời yêu cầu tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định về trưng mua và trưng dụng.
Trên cơ sở các ý kiến tại phiên họp, Chính phủ được đề nghị tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án Luật để trình Quốc hội xem xét; cơ quan thẩm tra sẽ tiếp tục thực hiện thẩm tra chính thức theo quy định.
