Trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam tiếp tục thấp hơn mức sinh thay thế, Bộ Y tế đang đề xuất một loạt chính sách hỗ trợ gia đình, trong đó đáng chú ý là cho phép địa phương hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật đối với phụ nữ mang thai và trẻ em đến 12 tháng tuổi. Chính sách không chỉ hướng tới khuyến khích sinh đủ hai con mà còn đặt trọng tâm vào chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng và chất lượng dân số ngay từ những năm tháng đầu đời.
Địa phương được chủ động hỗ trợ tiền, hiện vật cho thai phụ và trẻ trong năm đầu đời
Bộ Y tế đang dự thảo Thông tư Hướng dẫn một số nội dung chính sách khuyến khích, thưởng, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số.
Cụ thể, nhằm khuyến khích gia tăng tỉ lệ sinh để đạt mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ) bền vững, Bộ Y tế đề xuất, căn cứ vào thực tiễn, địa phương có thể lựa chọn, quyết định hỗ trợ cá nhân, cặp vợ chồng sinh con về chi phí sàng lọc dự phòng vô sinh; hỗ trợ tiền, hiện vật cho phụ nữ mang thai; hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho trẻ đến đủ tối thiểu 12 tháng tuổi và các nội dung, hình thức phù hợp khác.
Địa phương cũng có thể lựa chọn, quyết định những hình thức cụ thể như tôn vinh, biểu dương việc nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt; hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh; hỗ trợ sữa học đường và các nội dung, hình thức phù hợp khác, nhằm khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ các cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất 2 con gái dưới 16 tuổi (tại thời điểm đề xuất).
Bộ Y tế đề xuất hỗ trợ tiền, hiện vật, chăm sóc sức khỏe và khen thưởng nhằm khuyến khích sinh đủ hai con. Ảnh minh hoạ
Dự thảo mới cũng mở rộng phạm vi hỗ trợ đến những nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ và trẻ sơ sinh trong các hộ nghèo, cận nghèo, những vùng nhiễm dioxin, miền núi biên giới, hải đảo hay nơi cư trú của dân tộc thiểu số. Họ được hỗ trợ chi phí tầm soát trước sinh, sơ sinh và có thể nhận trợ cấp tiền mặt.
Phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc dân tộc thiểu số rất ít người còn được đề xuất hỗ trợ chi phí đi lại để thực hiện sàng lọc trước sinh, sơ sinh.
Thêm chính sách hỗ trợ gia đình, hướng tới cân bằng giới tính khi sinh
Trao đổi với báo chí ngày 1/10, ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số, Bộ Y tế cho biết, những đề xuất trên nằm trong nhiều giải pháp mà ngành Y tế đang hướng tới đối tượng đích là trẻ em gái trong bối cảnh mất cân bằng giới tính khi sinh đang tăng cao ở nước ta.
Đặc biệt, đối tượng trong đề xuất này được quy định là trẻ em gái dưới 16 tuổi (theo Luật trẻ em) được hưởng chính sách, thay vì trong dự thảo trước, Bộ Y tế chỉ đề xuất với gia đình sinh con 1 bề là gái.
Lãnh đạo Cục Dân số cũng phân tích, các đề xuất này không nhằm khuyến khích các gia đình lựa chọn con gái, mà mục tiêu là giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, đồng thời giảm định kiến trọng nam hơn nữ, từ đó góp phần nâng cao vị thế của trẻ em gái, kiểm soát tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.
Trong Luật Bình đẳng giới hiện nay cũng có quy định liên quan xóa bỏ phong tục tập quán lạc hậu, cản trở việc thực hiện mục tiêu bình đẳng giới.
Cũng theo ông Lê Thanh Dũng, gia đình hai con gái thì không đồng nghĩa với việc gia đình đấy không được đẻ con trai. Theo Pháp lệnh Dân số sửa đổi mới đây, các gia đình được chủ động trong việc sinh con từ số lượng con, khoảng cách giữa các lần sinh này đến số lần sinh con, tùy điều kiện kinh tế mỗi gia đình.
Mức sinh của Việt Nam hiện khoảng 1,91 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế. Trong những năm gần đây, một số địa phương đã triển khai các chính sách hỗ trợ, khen thưởng gia đình sinh đủ hai con, song mức hỗ trợ ở nhiều nơi vẫn khá thấp, thường khoảng 450.000 đồng đến một triệu đồng và chủ yếu được trao một lần.
Một số địa phương bắt đầu dành nguồn lực lớn hơn cho chính sách khuyến sinh. Tây Ninh dự kiến chi gần 20 tỷ đồng để thưởng các xã đạt tỉ lệ sinh tốt và hỗ trợ hơn 4.500 phụ nữ sinh đủ hai con. Đồng Nai, Hải Phòng cũng bố trí hàng tỷ đồng từ ngân sách cho các chương trình hỗ trợ gia đình.
Dự thảo mới đồng thời đề cập đến mất cân bằng giới tính khi sinh. Các gia đình có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi có thể được biểu dương, hỗ trợ một số chính sách như bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường tùy điều kiện địa phương.
Trúc Chi (t/h VTC News, Chính Phủ)
