Đề xuất tài xế công nghệ là nhóm đối tượng riêng thuộc diện BHXH bắt buộc

Chiều 29/9, tiếp tục chương trình Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, các ĐBQH tập trung thảo luận, cho ý kiến về nhóm dự án Luật thuộc lĩnh vực văn hóa, xã hội.

Không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng

Tham gia góp ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH), ĐBQH Trần Thị Diệu Thuý (đoàn Tp.Hồ Chí Minh) thống nhất với quy định bổ sung người làm việc trên nền tảng số, trong đó có tài xế xe công nghệ, vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Đồng thời, đại biểu đề nghị xem xét đưa người làm việc trên nền tảng số là đối tượng điều chỉnh của Bộ luật Lao động và Luật Việc làm. Đây là nhóm lao động có việc làm và thu nhập thực tế, chịu sự quản lý, điều phối ở mức độ đáng kể của doanh nghiệp nền tảng nhưng chưa được đảm bảo đầy đủ quyền lợi an sinh tương xứng với tính chất và mức độ rủi ro của công việc.

Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định của dự thảo hiện nay mới mang tính nguyên tắc, chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng, căn cứ đóng, phương thức đóng và cơ chế tổ chức thực hiện.

"Nếu tiếp tục quy định theo hướng người làm việc trên nền tảng số phải có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau, đồng thời bỏ sót nhiều người lao động có hoạt động thực tế nhưng thu nhập biến động theo ngày, tháng hoặc mùa vụ", đại biểu Thuý nêu.

Vì vậy, đại biểu đề xuất bổ sung định nghĩa, khái niệm "người làm việc trên nền tảng số" cũng như xác định chủ thể có trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội nền tảng hay cá nhân và mối quan hệ với quy định về quan hệ lao động.

Đồng thời, bổ sung tiêu chí định lượng của "thu nhập ổn định thường xuyên" để thuận lợi cho việc thực hiện, tránh sự mơ hồ khi triển khai thực tế cho lực lượng lao động trên nền tảng số.

Cùng với đó, đại biểu đề xuất xác định tài xế xe công nghệ là nhóm đối tượng riêng thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đại biểu đề nghị luật xác định tài xế xe công nghệ là người trực tiếp cung cấp dịch vụ thông qua nền tảng số, chịu sự phân công, điều phối, đánh giá, xếp hạng hoặc kiểm soát bằng thuật toán của doanh nghiệp vận hành nền tảng công nghệ, là một nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Theo đại biểu, do đây là một lực lượng lao động rất lớn, ở trên thị trường Việt Nam của chúng ta hiện nay có khoảng hơn 700.000 tài xế hoạt động trên nền tảng gọi xe công nghệ và giao hàng lớn. Các quy định này góp phần bảo vệ tốt hơn về an sinh xã hội cho lực lượng lao động rất lớn đang hiện hữu và đóng góp rất lớn cho nền kinh tế.

"Việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc không nên phụ thuộc hoàn toàn vào quan hệ giữa tài xế và doanh nghiệp nền tảng đã được xác định là quan hệ lao động theo hợp đồng lao động hay chưa", đại biểu nêu.

Đồng thời, đại biểu đề xuất, khi tính toán các tiêu chí tham gia bảo hiểm xã hội cho nhóm lao động nền tảng, cần lưu ý không sử dụng cứng nhắc tiêu chí thu nhập ổn định, thường xuyên. Thu nhập của tài xế biến động theo thời gian hoạt động, nhu cầu thị trường, tình trạng sức khỏe, phương tiện và số lượng nền tảng mà tài xế tham gia.

Đề nghị thay tiêu chí định tính bằng tiêu chí có thể xác định, kiểm chứng và tổng hợp như số ngày, số giờ hoạt động trên nền tảng, số chuyến xe hoặc giao dịch đã hoàn thành, mức độ quản lý điều phối và kiểm soát của doanh nghiệp nền tảng.

Quy định doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm cùng đóng bảo hiểm xã hội. Theo đại biểu, không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Hiện nay, doanh nghiệp nền tảng có quyền quyết định các tác động đáng kể đến giá cước, tỉ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng phạt và quyền duy trì tài khoản, nên phải có trách nhiệm chia sẻ chi phí an sinh.

Đại biểu cho rằng có thể nghiên cứu cơ chế đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước, trong đó Nhà nước có chính sách hỗ trợ đối với tài xế có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ bảo hiểm xã hội tự nguyện sang bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm khấu trừ phần tài xế phải đóng, bổ sung phần thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp và chuyển đầy đủ đúng thời hạn vào quỹ bảo hiểm xã hội. Đồng thời, có cơ chế quản lý tài xế hoạt động trên nhiều nền tảng, đảm bảo quyền lợi phù hợp với rủi ro nghề nghiệp.

Mở rộng diện bao phủ BHXH

Góp ý về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, ĐBQH Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) tán thành về nguyên tắc với việc mở rộng diện bao phủ, bởi người lao động phi chính thức và người làm việc qua nền tảng số có thể có thu nhập thường xuyên nhưng chưa được đảm bảo đầy đủ về an sinh xã hội.

Đối với người làm việc trên nền tảng số, đại biểu Bình đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu, đóng bảo hiểm và phối hợp thu, nộp trong trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ.

Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp đối với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều hoặc chỉ làm việc bán thời gian.

Trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc, đề nghị đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, phần trách nhiệm của người lao động và nền tảng cũng như chế độ được hưởng.

"Nếu người lao động phải tự gánh toàn bộ mức đóng như một cá nhân kinh doanh độc lập trong khi thu nhập thấp và biến động, chính sách có thể làm giảm khả năng tham gia", ông Bình nêu.

Đại biểu đề nghị cần nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt và hỗ trợ phù hợp cho nhóm thu nhập thấp. Đồng thời, tránh đóng trùng khi người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quan hệ lao động khác.

Cùng tham gia về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, ĐBQH Lý Thị Lan (đoàn Tuyên Quang) bày tỏ thống nhất với định hướng mở rộng diện bao phủ. Tuy nhiên, khi đã chuyển từ khuyến khích tham gia sang nghĩa vụ tham gia bắt buộc thì quy định của luật phải đủ rõ để xác định được ai thuộc diện bắt buộc, từ thời điểm nào và căn cứ đóng được xác định như thế nào.

Theo đại biểu, thực tế nhóm làm việc trên nền tảng số rất đa dạng: có người làm việc thường xuyên, lấy thu nhập từ nền tảng số là nguồn thu nhập chính; có người chỉ làm thêm theo thời vụ hoặc không thường xuyên; một người có thể đồng thời làm nhiều việc trên nhiều nền tảng, có nhiều nguồn thu nhập khác nhau. Với người làm việc không có quan hệ lao động, phạm vi còn rộng lớn hơn.

Vì vậy, nếu chỉ dừng ở tiêu chí "có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên" thì khi triển khai vẫn phải tiếp tục giải thích thế nào là thường xuyên, thu nhập làm căn cứ đóng. Trường hợp có nhiều nguồn thu nhập thì xác định ra sao và chủ thể có trách nhiệm kê khai tổ chức thu.

Vì vậy, theo đại biểu, cần xác định ngay trong luật các tiêu chí có tính nguyên tắc để nhận diện đối tượng và làm căn cứ phát sinh nghĩa vụ tham gia. Còn mức cụ thể, phương thức thu, lộ trình thực hiện có thể giao cơ quan có thẩm quyền quy định. Như vậy, vừa đảm bảo linh hoạt, vừa đảm bảo người dân có thể biết trước được quyền và nghĩa vụ của mình.