Sáng 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình Luật Hoà giải ở cơ sở (sửa đổi).
Bổ sung một số quyền của hoà giải viên
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật được kết cấu gồm 5 chương, 35 điều (tăng 2 điều so với Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013).
Về nội dung cơ bản, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số nguyên tắc tổ chức, hoạt động hoà giải ở cơ sở để bảo đảm phù hợp, thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu, bối cảnh mới.
Đồng thời, sửa đổi theo hướng quy định kinh phí cho hoạt động hoà giải ở cơ sở do ngân sách nhà nước bảo đảm thay vì hỗ trợ như trước đây nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn; bổ sung tiêu chuẩn của hoà giải viên về "Không trong thời gian bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự" để bảo đảm chặt chẽ.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng (Ảnh: Hữu Thắng).
Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung việc bầu hoà giải viên có thể được thực hiện tại từng cụm dân cư, thôn, tổ dân phố. Sửa đổi kết quả bầu hoà giải viên để phù hợp thực tiễn sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay.
Đặc biệt, chỉ định hoà giải viên là quy định hoàn toàn mới. Theo đó, việc chỉ định hoà giải viên được thực hiện trong trường hợp đã tổ chức bầu hoà giải viên nhưng không đạt mục tiêu đề ra hoặc không thể tổ chức bầu hoà giải viên do sự kiện bất khả kháng.
Ngoài ra, dự thảo Luật bổ sung một số quyền của hoà giải viên để tạo điều kiện cho hoà giải viên có thể hoàn thành tốt nhất hoạt động hoà giải; quy định rõ phạm vi tham gia, hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hoà giải ở cơ sở; bổ sung quyền, nghĩa vụ của các bên để phù hợp với thực tiễn.
Bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hoà giải ở cơ sở như bầu hoà giải viên, bầu Tổ trưởng tổ hoà giải và việc hoà giải có thể bằng hình thức trực tuyến; UBND cấp xã có trách nhiệm triển khai ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Dự thảo Luật cũng sửa đổi các quy định về nội dung quản lý Nhà nước về hoà giải ở cơ sở. Quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền hiện nay.
Đối với những nội dung được lược bỏ, đáng chú ý, dự thảo Luật bỏ quy định trách nhiệm của Bộ Tư pháp, các Bộ, cơ quan ngang Bộ trong thực hiện quản lý nhà nước về hoà giải ở cơ sở.
Về phân quyền, phân cấp, việc phân quyền, phân cấp trong dự thảo Luật Hoà giải ở cơ sở (sửa đổi) được xác định là một nội dung quan trọng, nhằm cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm tính chủ động, linh hoạt của chính quyền cơ sở trong tổ chức và thực hiện công tác hoà giải ở cơ sở.
Dự thảo Luật phân định rõ ràng giữa chức năng quản lý, hướng dẫn (cấp tỉnh) và chức năng tổ chức thực hiện (cấp xã). Cấp tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước với vị trí là cơ quan quản lý nhà nước cấp trên trực tiếp của cấp xã. Cấp xã là cấp chính quyền trực tiếp triển khai các hoạt động hoà giải ở cơ sở, thực hiện các nhiệm vụ mang tính tác nghiệp và gắn với thực tiễn địa bàn.
Quy định chính sách thù lao tương xứng cho người được mời tham gia hòa giải
Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở.
Ủy ban tán thành quy định về chính sách của Nhà nước về hòa giải ở cơ sở (Điều 5). Tuy nhiên, đề nghị nghiên cứu quy định Nhà nước có chính sách đặc thù đối với hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và giao Chính phủ quy định chi tiết.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh (Ảnh: Hữu Thắng).
Ủy ban tán thành việc bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên là cần thiết, nhất là trong trường hợp cần bảo đảm thành phần giới và dân tộc thiểu số; thống nhất với quy định tại dự thảo Luật về công nhận hòa giải viên, trong đó có quy định thời hạn công nhận hòa giải viên là 3 năm.
Ủy ban tán thành với việc bổ sung thành phần già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc được mời tham gia hòa giải ở cơ sở (Điều 18) và quyền của người được mời tham gia hòa giải (Điều 19) như thể hiện trong dự thảo Luật.
Để thu hút người có hiểu biết về pháp luật như luật sư, luật gia, người có kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật tham gia tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quy định chính sách thù lao tương xứng cho người được mời tham gia hòa giải cả trong trường hợp tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên và trực tiếp tham gia hòa giải ở cơ sở.
Theo dự thảo Luật Hoà giải ở cơ sở (sửa đổi), Điều 18 quy định những người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở bao gồm già làng trưởng bản, chức sắc, chức việc; người có uy tín trong dòng họ, ở nơi sinh sống, nơi làm việc; người biết rõ, vụ, việc; người có trình độ pháp lý, có kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn, kiến thức xã hội, đại diện của cơ quan, tổ chức có liên quan đến vụ việc.
Hoàng Bích - Hữu Thắng
