Di dời di tích để làm đường nối sân bay Gia Bình: Bảo tồn tối đa, phát huy giá trị di sản

Phát huy giá trị di tích sau di chuyển

Sáng 23/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân.

Theo đó, Chính phủ đề xuất trình Quốc hội cho phép áp dụng cơ chế chính sách quy định tại Điều 2 Nghị quyết số 256 ngày 11/12/2025 của Quốc hội đối với việc di chuyển 3 di tích: Đền Tân Trăn, xã Lâm Thao; Đình Đông Côi, phường Thuận Thành và Đình Tam Sơn, xã Lương Tài, trong phạm vi thực hiện dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn thành phố Bắc Ninh và dự án xây dựng doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân.

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (đoàn Tp.Huế) tán thành với việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.

Song đại biểu cũng lưu ý cần nhìn nhận vấn đề từ hai phía, phía trước là những công trình hạ tầng chiến lược tương lai và phía sau những di tích mang theo ký ức lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc dân tộc.

Theo đại biểu, di tích vẫn gắn với đời sống của cộng đồng, đình là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội và kết nối ký ức làng quê. Đây chính là đặc trưng của vùng Kinh Bắc, nơi hệ thống đình, chùa, lễ hội và các tư liệu sắc phong tạo nên một không gian văn hóa liên tục qua nhiều thế hệ.

Vấn đề đặt ra theo đại biểu là làm thế nào để phát triển mà không làm mất những giá trị cốt lõi của di sản?

Tán thành việc Quốc hội cho phép di chuyển Đình Đông Côi và Đình Tam Sơn song đại biểu Sửu cho rằng phải đi kèm những điều kiện pháp lý đủ chặt.

Do đó, đại biểu đề nghị, Nghị quyết phải xác định rõ phạm vi, chỉ 2 di tích này trong phạm vi dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội. Không được dùng cơ chế hướng dẫn để mở rộng thêm đối tượng.

Việc di chuyển phải được đặt trong cơ chế đặc thù được Quốc hội quyết, nhưng đồng thời phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành và phát huy giá trị di tích sau di chuyển.

Cùng với đó, công khai minh bạch và tham vấn cộng đồng phải là yêu cầu bắt buộc. "Người dân không chỉ được biết di tích sẽ chuyển đến đâu, mà phải được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn đời sống văn hóa gắn với di tích", đại biểu nêu.

Đồng thời, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền. Ủy ban nhân dân thành phố Bắc Ninh phải chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn. Chính phủ chịu trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra và xử lý các vấn đề vượt thẩm quyền.

Bày tỏ ủng hộ di chuyển nhưng đại biểu Sửu nhấn mạnh một nguyên tắc: Di chuyển không có nghĩa là làm cho di tích ở một chỗ khác. Di chuyển phải là một giải pháp để di sản tiếp tục tồn tại, tiếp tục được cộng đồng nhận diện, thực hành và truyền lại, để chúng ta không phải lựa chọn giữa tương lai và quá khứ, mà là nối quá khứ với tương lai bằng một quyết định có trách nhiệm của Quốc hội.

Bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan

Làm rõ thêm ý kiến ĐBQH nêu, Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thừa ủy quyền của Chính phủ đã thống nhất tiếp thu ý kiến thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội, tiếp thu đầy đủ ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với nội dung trình của Chính phủ và Báo cáo tiếp thu giải trình của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch theo hướng: 

Thống nhất đề nghị áp dụng cơ chế chính sách di chuyển đối với 2 di tích Đình Đông Côi và Đình Tam Sơn theo Điều 2, Nghị quyết 256 của Quốc hội.

Đối với di tích Đền Tân Trăn, Chính phủ sẽ chỉ đạo rà soát thực trạng, các vấn đề liên quan đến hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và chưa đưa vào Nghị quyết này. 

Chính phủ cũng sẽ tiếp tục tiếp thu, hoàn thiện theo ý kiến của đại biểu, hoàn thiện hồ sơ dự án Nghị quyết của Quốc hội.

"Đặc biệt chú trọng đến vấn đề trong quá trình tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật có liên quan nhằm bảo tồn tối đa và phát huy giá trị của di tích; bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, có tham vấn ý kiến của người dân và chỉ thực hiện khi thực sự cần thiết, không còn biện pháp thay thế để bảo tồn tại chỗ; bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển theo đúng quan điểm của Đảng, Nhà nước và các quy định của pháp luật", Bộ trưởng cho hay.

Cũng theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, đình, đền là những yếu tố rất truyền thống và gắn với làng xã và cộng đồng dân cư. Do đó, việc di chuyển đến địa điểm mới cần bảo đảm thực hiện theo đúng quy trình về tu bổ di tích, giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích, thực hiện theo các quy định của pháp luật và cũng tiếp tục phát huy giá trị di sản.

"Không chỉ là di chuyển địa điểm mà tinh thần, hồn cốt và những mục tiêu của đình, của đền gắn với truyền thống văn hóa lịch sử của các làng xã, của dân tộc sẽ tiếp tục được phát huy giá trị trong những địa điểm mới", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng cho biết thêm, theo thẩm quyền, UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức thực hiện và Chính phủ sẽ có trách nhiệm hướng dẫn, theo sát trong quá trình này để bảo đảm việc thực hiện theo đúng quy định và mục tiêu đã đề ra.