Định vị đại học Việt Nam trên bản đồ thế giới: Cần chiều sâu chất lượng thật

Trong hội thảo “Từ dữ liệu đến vị thế: Nghiên cứu, phát triển bền vững và sự hiện diện toàn cầu của đại học Việt Nam” (tại Hà Nội, ngày 15/7), các đại diện Bộ GD-ĐT cũng như các chuyên gia đều nhất quán quan điểm về xếp hạng đại học: Vì chất lượng thực chất, không chỉ vì thứ hạng. Để có thêm nhiều đại học đẳng cấp quốc tế, Việt Nam cần một sự thay đổi tận gốc rễ về tư duy, bắt đầu từ việc thấu hiểu đúng bản chất và giới hạn của các bảng xếp hạng.

Hội thảo do Trường ĐH VinUni phối hợp với THE tổ chức. Nhiều lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học khu vực miền Bắc, miền Trung đang quan tâm hoặc đang triển khai chiến lược xếp hạng, như ĐH Quốc gia Hà Nội, ĐH Bách khoa Hà Nội, ĐH Kinh tế Quốc dân, Trường ĐH Y Nội… đã đến dự.

Dữ liệu phải giúp củng cố việc ra quyết định

Giáo dục đại học Việt Nam đang ở một trong những giai đoạn thú vị nhất lịch sử khi bước vào quá trình xây dựng một hệ thống giáo dục đẳng cấp thế giới. Nhận định này được bà Mei Mei Lim, Chủ tịch khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (APAC) của tổ chức xếp hạng Times Higher Education (THE), nhấn mạnh tại hội thảo.

Khát vọng đó đòi hỏi sự hợp tác và đầu tư bền bỉ, và những tiến bộ đạt được cho đến nay thực sự rất ấn tượng. “Bản thân VinUni là một minh chứng sống động cho những gì giáo dục đại học Việt Nam đang hướng tới: Đạt chuẩn quốc tế, định hướng nghiên cứu và có những khát vọng vô cùng to lớn”, bà Lim nói.

Mặc dù cho rằng giáo dục đại học Việt Nam đang đạt được những tiến bộ đầy lạc quan trên các bảng xếp hạng đại học quốc tế nhưng điểm đáng chú ý trong thông điệp của bà Lim nằm ở lằn ranh giới hạn mà chính THE tự thiết lập. Bà Lim khẳng định: “Chúng tôi không coi vai trò của mình chỉ là công bố các bảng xếp hạng. Chúng tôi cho rằng dữ liệu phải giúp củng cố việc ra quyết định. Chuẩn đối sánh phải định hình chiến lược. Và sự công nhận nên là động lực để không ngừng cải thiện, chứ không phải là điểm dừng”.

Trao đổi bên hành lang hội thảo, ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD-ĐT cũng cho rằng dữ liệu đang giúp các trường chuyển từ quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên bằng chứng. Thay vì chỉ phục vụ báo cáo hay kiểm định, dữ liệu cần hỗ trợ các quyết định về đào tạo, nghiên cứu, phát triển đội ngũ và phân bổ nguồn lực. “Quan trọng hơn, dữ liệu giúp nhà trường nhận diện đúng điểm mạnh, khoảng trống và cơ hội cải tiến. Tuy nhiên, dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi chính xác, có thể kiểm chứng và được sử dụng thường xuyên để nâng cao chất lượng”, ông Chương nói.

Vị thế là kết quả tự nhiên của thực chất

Bà Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ GD-ĐT cho rằng thay vì chú trọng cải thiện thứ hạng trong thời gian ngắn hạn, các trường đại học phải sử dụng dữ liệu để trả lời những câu hỏi căn bản: chất lượng đào tạo có được nâng lên hay không; nghiên cứu có tạo ra tri thức và giá trị mới hay không; nguồn lực đầu tư có được sử dụng hiệu quả hay không; người học tốt nghiệp có đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và sự phát triển của đất nước hay không. Bà Nguyễn Thu Thủy nói: “Nếu các câu hỏi đó được trả lời bằng dữ liệu chính xác, minh bạch và có khả năng kiểm chứng, thì vị thế quốc tế sẽ là kết quả tự nhiên của chất lượng thực chất”.

Cũng theo bà Nguyễn Thu Thủy, xếp hạng không phải là mục tiêu tự thân và chúng ta không phát triển giáo dục chỉ để chạy theo thứ hạng. Quan điểm của Bộ GD-ĐT là các trường đại học cần có cách tiếp cận đúng khi tham gia các bảng xếp hạng. Phải xem đó là công cụ tham chiếu quan trọng, giúp các trường nhận diện rõ hơn điểm mạnh, khoảng trống và khoảng cách của mình so với các chuẩn mực khu vực và quốc tế.

Nghị quyết 71-NQ/TW đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030: Phấn đấu có ít nhất 1 cơ sở thuộc nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới, 8 cơ sở thuộc nhóm 200 châu Á, và tuyển dụng ít nhất 2.000 giảng viên giỏi từ nước ngoài. Tuy nhiên, để những con số này không trở thành áp lực tạo ra các "thành tích ảo", hệ thống giáo dục đại học cần tập trung vào việc nâng cao năng lực nội tại: đào tạo nhân lực chất lượng cao, tạo tri thức mới, và kết nối thực chất với cộng đồng và doanh nghiệp.

Dưới góc nhìn của một chuyên gia đến từ đại học nghiên cứu hàng đầu ở Việt Nam, PGS Nghiêm Xuân Huy, Viện trưởng Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho rằng vị thế quốc tế không đến từ một vài thành tích đơn lẻ mà được xây dựng từ năng lực nội tại của nhà trường. “Thay đổi quan trọng nhất là chuyển từ tư duy đào tạo sang tư duy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, trong đó nghiên cứu trở thành một phần của sứ mệnh phát triển đất nước. Điều này đòi hỏi đầu tư dài hạn cho đội ngũ, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy hợp tác quốc tế và hình thành một môi trường học thuật thực sự”, PGS Huy chia sẻ.

Thu Hà