Đổi mới công tác tuyên truyền pháp luật, đáp ứng nhu cầu thiết thực của người dân

Đẩy mạnh chuyển đổi số, lấy người dân làm trung tâm

Tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Luật gia Việt Nam lần thứ XV với chủ đề "Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý lưu động, đáp ứng yêu cầu đổi mới" diễn ra chiều 6/10, Luật gia Đào Bá Sơn - Chủ tịch Hội Luật gia Tp.Hà Nội, khẳng định đây không chỉ là những nhiệm vụ trọng tâm mà còn là định hướng xuyên suốt trong hoạt động của Hội Luật gia Thủ đô.

Theo ông Sơn, việc đưa pháp luật đến gần người dân góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và đóng góp thiết thực vào việc xây dựng Nhà nước pháp quyền. Đây cũng là một trong những cách cụ thể để Hội Luật gia hiện thực hóa chủ đề Đại hội XV: "Đoàn kết - Dân chủ - Đổi mới - Hiệu quả - Phát triển".

Thực tiễn hoạt động cho thấy công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật của Hội Luật gia thành phố Hà Nội đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Trong giai đoạn 2015-2025, Hội đã tổ chức và phối hợp tổ chức 3.000 hội nghị với khoảng 605.000 lượt người tham dự.

Công tác tư vấn pháp luật cũng được triển khai rộng rãi với hơn 30.000 vụ việc; riêng tư vấn qua Tổng đài 1088 đạt 17.980 cuộc gọi...

Từ thực tiễn triển khai, Hội Luật gia thành phố rút ra những bài học quan trọng, trong đó nổi bật là phát huy sự đoàn kết, thống nhất trong toàn hệ thống; hướng mạnh về cơ sở, lấy người dân làm trung tâm; không ngừng đổi mới hình thức, phương pháp tuyên truyền; đồng thời coi nâng cao năng lực đội ngũ là khâu đột phá.

Đây cũng là cơ sở để Hội xác định các nhóm giải pháp cho giai đoạn tới, trước hết là đổi mới mạnh mẽ nội dung và hình thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật, đa dạng hóa sản phẩm truyền thông.

Bên cạnh các hình thức truyền thống như tờ gấp, sách hỏi đáp pháp luật, Hội sẽ tăng cường sản xuất video ngắn, phóng sự, tình huống pháp luật phù hợp với từng nhóm đối tượng và từng nền tảng số như Facebook, Zalo, YouTube, TikTok.

Theo ông Sơn, cùng với việc phát triển các sản phẩm truyền thông số, cần tiếp tục phối hợp với cơ quan báo chí, truyền thông xây dựng và nâng cao chất lượng các chuyên trang, chuyên mục pháp luật, qua đó tạo những kênh thông tin chính thống, tin cậy để người dân tìm hiểu và giải quyết các vấn đề pháp lý.

Một hướng đi khác được Hà Nội chú trọng là tổ chức các sân chơi pháp luật theo hướng trực quan, sinh động, tăng tính tương tác. Các mô hình như hội thi "Hòa giải viên giỏi", "Tìm hiểu pháp luật", phiên tòa giả định... cần được nhân rộng, tạo môi trường để người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, tiếp cận pháp luật một cách tự nhiên, dễ nhớ và dễ áp dụng.

Cùng với đổi mới phương thức tuyên truyền, Hội Luật gia Tp.Hà Nội xác định đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu. Việc số hóa thông tin pháp luật, mở rộng các kênh tư vấn trực tuyến, ứng dụng công nghệ trong tiếp nhận và xử lý yêu cầu của người dân sẽ góp phần rút ngắn khoảng cách giữa người dân với các dịch vụ pháp lý.

Hội cũng đặt mục tiêu nâng cấp, chuyên nghiệp hóa mô hình trợ giúp pháp lý lưu động, đưa hoạt động này đến gần hơn với những nhóm đối tượng khó tiếp cận dịch vụ pháp lý; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, huy động nguồn lực và nâng cao chất lượng đội ngũ luật gia, tư vấn viên.

Từ thực tiễn, những giải pháp trên cho thấy đổi mới công tác Hội không chỉ nằm ở việc mở rộng số lượng hoạt động mà quan trọng hơn là thay đổi cách thức phục vụ người dân, nâng cao chất lượng từng hoạt động và đo lường bằng hiệu quả thực tế.

"Trên chặng đường phía trước, với tinh thần 'Đoàn kết - Dân chủ - Đổi mới - Hiệu quả - Phát triển, Hội Luật gia Tp.Hà Nội cam kết tiếp tục phát huy truyền thống, bản lĩnh và trí tuệ của giới luật gia Thủ đô, tiên phong trong công tác tuyên truyền, phổ biến, tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý lưu động, đưa các hoạt động ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả", ông Đào Bá Sơn nhấn mạnh.

Phát huy mạng lưới cơ sở, đưa pháp luật tới đồng bào dân tộc thiểu số

Nếu Hà Nội đặt trọng tâm vào đổi mới phương thức và chuyển đổi số, thì với Lai Châu, yêu cầu cấp thiết là làm sao để pháp luật thực sự đến được với người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn.

Tham luận với chủ đề "Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số", Luật gia Tô Thị Hồng Lê - Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Lai Châu, nhấn mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật là cầu nối đưa chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đến với người dân, qua đó giúp người dân nâng cao nhận thức, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Lai Châu là tỉnh vùng cao, biên giới, có 20 dân tộc, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 85% dân số. Phần lớn đồng bào sinh sống tại các thôn, bản xa trung tâm, điều kiện kinh tế, đời sống và khả năng tiếp cận thông tin pháp luật còn hạn chế. 

Vì vậy, hơn 90% số người được tuyên truyền, phổ biến, tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý tại địa phương là đồng bào dân tộc thiểu số.

Những năm qua, Hội Luật gia tỉnh duy trì hoạt động tuyên truyền, tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý thường xuyên, chú trọng bảo đảm đội ngũ thực hiện có trình độ, kỹ năng và chuyên môn nghiệp vụ. 

Qua đó, hoạt động tư vấn, trợ giúp pháp lý từng bước đi vào nền nếp, các vụ việc được giải quyết kịp thời, đúng quy định, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Tuy nhiên, đặc thù về địa bàn, ngôn ngữ, điều kiện kinh tế và tập quán sinh hoạt đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới cách thức đưa pháp luật đến với đồng bào.

Theo bà Tô Thị Hồng Lê, trước hết cần tăng cường thông tin về quyền được trợ giúp pháp lý, đồng thời đa dạng hóa phương thức truyền thông qua báo chí, phát thanh, truyền hình, Internet, thiết bị di động, tài liệu trực quan và video bằng tiếng dân tộc thiểu số.

Đặc biệt, nội dung phải ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, phù hợp với trình độ nhận thức và nhu cầu thực tế của người dân.

Một giải pháp quan trọng khác là giúp người dân thay đổi thói quen giải quyết các vấn đề chỉ dựa vào phong tục, tập quán hoặc tình cảm, thay vào đó chủ động tìm hiểu và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền lợi của mình. Việc tiếp cận tư vấn, trợ giúp pháp lý cần được thực hiện từ sớm, tránh tình trạng "sự việc đã rồi" mới tìm đến cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.

Để tăng khả năng tiếp cận, Hội Luật gia tỉnh Lai Châu đề xuất xây dựng mạng lưới hỗ trợ pháp lý ngay tại cơ sở với sự tham gia của chính quyền cấp xã, công chức tư pháp - hộ tịch, tổ hòa giải, công an, các tổ chức đoàn thể và người có uy tín trong cộng đồng.

Đặc biệt, cần phát huy vai trò của trưởng bản, bí thư chi bộ, cán bộ địa phương là người dân tộc thiểu số và những người có uy tín. Sự tham gia của những lực lượng gần dân, hiểu phong tục, ngôn ngữ và đời sống cộng đồng sẽ giúp người dân cảm thấy yên tâm, tự tin hơn khi tiếp cận với tư vấn viên, trợ giúp viên pháp lý.

Cùng với đó, chất lượng đội ngũ báo cáo viên, tư vấn viên pháp luật cần tiếp tục được nâng cao thông qua đào tạo thường xuyên về chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng giao tiếp với đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là khắc phục rào cản ngôn ngữ.

Lai Châu cũng đề xuất nghiên cứu xây dựng phần mềm tuyên truyền, phổ biến và tư vấn pháp luật tự động bằng cả tiếng dân tộc thiểu số, trước mắt tập trung vào những vấn đề pháp lý đơn giản, thiết thực như khai sinh, kết hôn, ly hôn, thủ tục hành chính... Đồng thời, có thể thiết lập đường dây nóng tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý bằng tiếng dân tộc để người dân nhanh chóng thông tin khi phát sinh tranh chấp, vướng mắc.

Bên cạnh việc mở rộng khả năng tiếp cận, Hội Luật gia tỉnh Lai Châu cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, phản biện, kịp thời biểu dương, khen thưởng những cá nhân, mô hình có cách làm hiệu quả trong tuyên truyền, tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý.

Các tham luận tại Đại hội đều cho thấy một điểm chung, muốn công tác Hội phát triển thực chất, hoạt động pháp luật phải xuất phát từ nhu cầu của người dân và hướng mạnh về cơ sở.

Đặc biệt, cần đổi mới phương thức tuyên truyền, ứng dụng công nghệ, xây dựng đội ngũ chuyên nghiệp và huy động sức mạnh của cả hệ thống là những giải pháp quan trọng để Hội Luật gia các cấp nâng cao hiệu quả hoạt động trong nhiệm kỳ mới, góp phần đưa pháp luật thực sự trở thành công cụ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Đặng Thuỷ - Hoàng Bích - Hữu Thắng