Đổi thay ở tộc người ngủ ngồi, đẻ ngồi, chỉ có hai dòng họ Lê và La

Đổi thay ở tộc người ngủ ngồi, đẻ ngồi, chỉ có hai dòng họ Lê và La

Nguyễn Anh Ngọc
Chủ nhật, 26/01/2020 | 09:51
Những hủ tục lạc hậu trong hàng trăm năm đã khiến dân số người Đan Lai giảm dần. Không những vậy, tình trạng tảo hôn và kết hôn cận huyết quấn lấy họ khiến cho tộc người này có nguy cơ suy thoái giống nòi.

Trẻ sơ sinh nhúng nước suối, sống nuôi chết phải chịu

Sống ở vùng lõi vườn Quốc gia Pù Mát, thuộc xã biên giới Môn Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh nghệ An nên ban đầu việc mưu sinh của người Đan Lai chủ yếu là săn bắn, hái lượm, phát rừng làm rẫy nên vẫn nghèo đói quanh năm.

Văn hoá - Đổi thay ở tộc người ngủ ngồi, đẻ ngồi, chỉ có hai dòng họ Lê và La

Người Đan Lai sinh sống trong rừng sâu.

Mặc dù sinh đẻ vô cùng nhiều, tuy nhiên dân số của người Đan Lai mỗi lúc một giảm, có những giai đoạn đáng báo động. Có thời điểm tộc người này chỉ còn hơn 3.000 người. Một phần bởi thiếu kiến thức, thiếu thuốc men, phụ thuộc vào núi rừng. Nhưng đặc biệt chính là bởi những hủ tục lạc hậu kéo dài hàng trăm năm qua, đó là… đẻ ngồi.

Một trong những già của người Đan Lai, ông La Văn Hồng cho biết, trước kia khi đẻ thì người phụ nữ ngồi bệt xuống nền nhà, hai tay cầm chặt hai sợi dây rừng buộc chặt trên xà nhà, thả xuống. Đẻ xong, người bố bế đứa trẻ sơ sinh ra nhúng xuống suối dù đó là mùa hè nóng nức hay mùa đông lạnh giá.

Ông Hồng nói: “Ngày xưa nơi này còn hoang vu hơn cả bây giờ, thậm chí còn có cả hổ và voi thường xuyên đi qua, nên việc bị thú dữ ăn thịt là chuyện bình thường. Vì vậy tổ tiên làm chòi trên cành cây, đưa vợ con lên đó ngồi ngủ, đẻ ngồi cũng do sợ hổ vồ sinh ra. Vả lại, do không có người đỡ đẻ nên họ tự ngồi đẻ trong nhà”.

Văn hoá - Đổi thay ở tộc người ngủ ngồi, đẻ ngồi, chỉ có hai dòng họ Lê và La (Hình 2).

Trẻ em Đan Lai không được tiếp xúc với thế giới bên ngoài.

Theo ông Hồng giải thích, cuộc sống của người dân Đan Lai ở vùng núi rừng bao phủ, khí hậu khắc nghiệt. Vì vậy, sở dĩ có tập tục kì lạ đó là để đứa trẻ nào chịu đựng được cái lạnh bất thường của sông suối ngay từ lúc mới sinh thì về sau sẽ rất khoẻ mạnh, không sợ bệnh tật.

Trước sự thắc mắc của những vị khách từ xa tới về hủ tục này, ông La Văn Linh, Bí thư bản Cò Phạt cười: “Chuyện đó giờ không còn nữa. Nhờ cán bộ dân số, y tế và bộ đội biên phòng đến tuyên truyền thường xuyên nên mọi người hiểu ra rồi. Đến ngày gần sinh thì được đưa xuống trạm Y tế xã để sinh đẻ cho an toàn. Còn người nào sinh ở nhà cũng không cần phải tắm suối nữa, mà có thể nấu nước tắm”.

Theo ông Linh, giờ tục ngủ ngồi không còn nữa do bản mường không còn hoang vu như trước, thú dữ cũng đi hết cả. Bản lại có Trạm quân dân y kết hợp của Bộ đội Biên phòng, có giường đẻ hẳn hoi nên không còn ai ngồi đẻ ở nhà nữa. Tuy nhiên, bản chất người Đan Lai “ngại” thay đổi, qua hàng trăm năm họ vẫn duy trì nếp sống cũ nên dẫn đến hậu quả vô cùng nặng nề.

Văn hoá - Đổi thay ở tộc người ngủ ngồi, đẻ ngồi, chỉ có hai dòng họ Lê và La (Hình 3).

Ông Hồng cho biết hiện nay đã có nhiều thay đổi trong cuộc sống người dân nơi đây.

Nhức nhối hôn nhân cận huyết, tảo hôn tộc người Đan Lai

Cũng do sống biệt lập trong rừng, trình độ dân trí thấp nên việc tảo hôn trở nên phổ biến. Không những vậy, trong bản chỉ có 2 dòng họ là họ Lê và La. Vì vậy, thường xảy ra hôn nhân cận huyết thống, con chú con bác, con cô con cậu lấy nhau vòng quanh.

Chị Lê Thị X. năm nay mới 29 tuổi nhưng đã có đến 5 đứa con. Nguyên do là X. lấy chồng từ khi chưa đầy 15 tuổi. Đối với người dân nơi đây, phụ nữ bước sang tuổi 18 mà chưa lấy chồng là ế. Lấy chồng xong, nhiệm vụ của X. chỉ là ăn rồi đẻ con, vì vậy từ năm này sang năm khác X. chỉ đẻ và đẻ, còn việc nương rẫy đã có chồng lo. Cũng vì thế cuộc sống của gia đình chị X. chìm trong nghèo nàn.

Cũng như vậy, chị La Thị L. ở gần đó cưới chồng năm chưa tròn 14 tuổi và đẻ liên tục 3 đứa con. Cuộc sống khó khăn thiếu thốn nên cả 3 đứa con L. trông ốm yếu, xanh xao còi cọc. Bên cạnh là vợ chồng La Thị N. cũng cưới nhau khi mới 13 tuổi, nay đã có 2 con nhỏ.

Văn hoá - Đổi thay ở tộc người ngủ ngồi, đẻ ngồi, chỉ có hai dòng họ Lê và La (Hình 4).

Các giáo viên cắm bản đang cố gắng thay đổi tư duy và nhận thức của các em.

Chị Vi Thị Tố Loan, cán bộ dân số xã Môn Sơn giải thích: “Nguyên nhân thứ nhất là do sự hiểu biết. Thứ hai là do đặc thù kinh tế của người dân. Trẻ em không được ăn học thì phải lập gia đình sớm để đi làm rẫy. Thứ ba là không áp dụng biện pháp phòng tránh nên việc các cặp vợ chồng mỗi năm đẻ một đứa là chuyện bình thường”.

Theo chị Loan, mặc dù chính quyền địa phương đã có nhiều biện pháp tuyên truyền, thế nhưng bà con còn mang nặng hủ tục. Nhiều em mới 13-14 tuổi đã lập gia đình. Điều đáng nói, một số còn kết hôn trong nội tộc khiến tuổi thọ thấp, trẻ em thì còi cọc, dị tật và chậm phát triển về trí tuệ.

Điển hình như gia đình anh La Văn N. và chị La Thị Ng. cùng chung huyết thống lấy nhau, trong đó mẹ Ng. là chị ruột của bố anh N.. Hậu quả, những người con của gia đình sinh ra còi cọc, đau ốm liên miên. Trong số 3 người con, cháu thứ 2 là La Văn T. (SN 2008) bị suy dinh dưỡng nặng, riêng đôi chân cháu bị liệt từ bé.

Văn hoá - Đổi thay ở tộc người ngủ ngồi, đẻ ngồi, chỉ có hai dòng họ Lê và La (Hình 5).

Bí thư bản Cò Phạt cho biết hiện nay những hủ tục của người Đan Lai đã không còn nữa.

Theo thống kê, từ năm 2011 đến năm 2016, UBND huyện Con Cuông có 103 trường hợp tảo hôn, trong đó nữ giới chiếm đến 80%. Đặc biệt, Môn Sơn là xã có tỷ lệ tảo hôn cao nhất, với 51 trường hợp, chủ yếu là tộc người Đan Lai. Tỷ lệ các cặp lấy nhau trong anh em dòng tộc cũng khá nhiều. Đây là thực trạng đáng báo động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng giống nòi và sự tồn tại của tộc người Đan Lai, một trong những dân tộc rất ít người trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam.

Ông Lương Văn Tuấn, Phó Chủ tịch xã Môn Sơn cho biết, từ năm 2015 đến 2019, toàn xã có 35 cặp tảo hôn, trong đó người Đan Lai chiếm đến 80%. “May mắn là hiện nay đã có đường vào tận nơi người Đan Lai ở, các cấp chính quyền cũng tuyên truyền nhiều, chính vì thế việc anh em trong dòng tộc lấy nhau đã giảm đi. Không nặng tính cục bộ như trước nên đã hạn chế hơn việc suy giảm nòi giống”, ông Tuấn nói.

Gian nan vào tộc người ngủ ngồi

Mùa xuân ấm áp ở khu tái định cư của người dân tộc Đan Lai

Thứ 3, 21/01/2020 | 10:30
Khi đối mặt trước một cuộc di dân lịch sử nữa, với người Đan Lai là cả một thử thách, vượt qua khó khăn. Tuy nhiên, với sự vào cuộc của các cấp chính quyền, cuối cùng người dân cũng đã thấu hiểu, đi xây dựng một cuộc sống yên ổn và no ấm hơn.

Niềm vui của người phụ nữ ngủ ngồi 3 năm được phẫu thuật miễn phí

Thứ 2, 16/10/2017 | 11:38
Sau 3 năm phải ngủ ngồi, bà T. may mắn được phẫu thuật miễn phí và có thể sinh hoạt bình thường.

Ra mắt chương trình truyền hình về các dân tôc ít người ở VN

Thứ 4, 30/12/2015 | 18:40
Ngày 30/12, tại Hà Nội, Bộ TT&TT phối hợp với Đài truyền hình Kỹ thuật số VTC đã tổ chức Lễ ra mắt chương trình truyền hình tuyên truyền về các dân tộc ít người ở Việt Nam.
Cùng tác giả

Nghệ An: Xuất hiện hố tử thần nuốt nhà dân, gia đình bỏ chạy trong đêm

Thứ 6, 27/05/2022 | 14:18
Đang ngủ thì vợ chồng chị Nga bị đánh thức bởi tiếng nổ lớn, sau đó là nền nhà dần bị sụt lún. Vì vậy cả gia đình phải bế bồng con bỏ chạy trong đêm.

Nghệ An: Triệt phá đường dây đánh bạc hơn 10 tỷ đồng do "nữ quái" ở phố núi cầm đầu

Thứ 6, 27/05/2022 | 10:16
Đối tượng Hải Yến đã sử dụng điện thoại thông minh, các ứng dụng mạng xã hội như Facebook, Zalo,… để tham gia đánh bạc nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Nữ nhân viên bệnh viện nghi nhảy sông tự tử

Thứ 5, 26/05/2022 | 21:58
Người đi trên cầu thấy chiếc xe máy dựng cạnh lan can, đồng thời phát hiện một người phụ nữ đi xuống khu vực chân cầu rồi mất tích.

Hà Tĩnh: Nhiều lãnh đạo phòng giáo dục bất ngờ bị “khủng bố”, quấy rối

Thứ 5, 26/05/2022 | 10:34
Lãnh đạo phòng GD&ĐT cùng một số hiệu trưởng đã yêu cầu cơ quan chức năng vào cuộc xác minh một số người đăng Facebook xúc phạm, bôi nhọ danh dự, uy tín của thầy cô.

Tìm người đàn ông liên quan vụ tai nạn khiến 2 học sinh bị thương nặng

Thứ 3, 24/05/2022 | 17:11
Sau vụ tai nạn, người đàn ông rời khỏi hiện trường. Vì vậy, cơ quan công an đề nghị người dân cung cấp thông tin để làm rõ vụ việc.
Cùng chuyên mục

Nữ diễn viên múa ballet bất ngờ bị chồng bắn tử vong khi đang nằm cạnh

Thứ 7, 28/05/2022 | 19:05
Mới đây, New York Post đưa tin, diễn viên múa ballet nổi tiếng của Mỹ - Colleen Hoopes bị chồng bắn chết tại nhà riêng ở Tempe, Arizona, Mỹ.

Nữ diễn viên Cảnh Điềm công khai xin lỗi sau khi bị phạt 25 tỷ đồng

Thứ 7, 28/05/2022 | 19:01
Ngày 28/5, báo chí Trung Quốc đồng loạt đưa tin về vụ nữ diễn viên Cảnh Điềm bị phạt hành chính vì vi phạm luật quảng cáo.

Rapper OhTrapstar nổi tiếng tại Mỹ qua đời ở tuổi 23 vì tai nạn giao thông

Thứ 7, 28/05/2022 | 16:44
Mới đây, truyền thông đưa tin, rapper Ernesto Enrique Carralero (được biết đến với nghệ danh OhTrapstar) đã tử vong trong vụ tai nạn xe hơi vào sáng ngày 26/5.

Hà Nội tổ chức chiếu phim hoạt hình Việt Nam miễn phí từ ngày 28/5

Thứ 7, 28/05/2022 | 16:19
Đây sẽ là một trong các hoạt động thiết thực nhằm mang đến khán giả nhỏ tuổi những giây phút giải trí kết hợp học hỏi qua những sản phẩm phim hoạt hình thuần Việt.

Tp.HCM tổ chức lễ hội "Trên bến, dưới thuyền" đa dạng sản phẩm du lịch

Thứ 7, 28/05/2022 | 15:24
Ngày 28/5, UBND quận 8, Tp.HCM tổ chức lễ khai mạc tuần lễ trái cây “Trên bến, dưới thuyền” lần đầu tiên tại tuyến đường Bến Bình Đông.
     
Nổi bật trong ngày

Dự báo thời tiết ngày 28/5/2022: Miền Bắc tiếp tục mưa to

Thứ 7, 28/05/2022 | 05:00
Tin tức dự báo thời tiết mới nhất trong hôm nay (28/5). Cập nhật tin tức dự báo thời tiết nhanh và chính xác nhất trên Người Đưa Tin.

Điều ít ai biết về “con gái rượu” của NSND Trần Nhượng

Thứ 6, 27/05/2022 | 07:00
Con gái NSND Trần Nhượng từng bị chê già trên phim “Anh có phải đàn ông không” nhưng ngoài đời nam nghệ sĩ dự đoán con gái vào top 5 cuộc đua nhan sắc.

Hồ Văn Cường thay đổi chóng mặt sau khi được "tiền bối" nâng đỡ

Thứ 7, 28/05/2022 | 07:00
Sau khi rời xa mái nhà chung của cố ca sĩ Phi Nhung, nhiều người hâm mộ vô cùng ngạc nhiên trước diện mạo hiện tại của Hồ Văn Cường.

Tây Du Ký 1986: 6 điều thú vị chắc chắn các “tín đồ” mê phim chưa chắc đã biết

Thứ 7, 28/05/2022 | 09:00
Tây Du Ký 1986 chính là ký ức tuổi thơ của rất nhiều thế hệ. Dù thế, có những sự thật thú vị không phải tín đồ nào cũng biết về phim.

NSND Hồng Vân hạnh phúc đón sinh nhật tuổi 56 bên gia đình

Thứ 6, 27/05/2022 | 18:37
NSND Hồng Vân vừa tổ chức tiệc sinh nhật tuổi 56 đầm ấm bên gia đình và bạn bè tại Mỹ.