Cách làm này không chỉ rút ngắn khoảng cách thông tin giữa miền xuôi và miền núi, mà còn giúp đồng bào dân tộc thiểu số hiểu đúng, hiểu đủ chính sách, chủ động tiếp cận pháp luật và các dịch vụ công thiết yếu.
Trong những năm gần đây, cùng với việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, tỉnh Thái Nguyên đặc biệt chú trọng công tác truyền thông pháp luật tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thay vì chỉ tuyên truyền bằng tiếng phổ thông, địa phương đã lựa chọn cách tiếp cận phù hợp hơn: đưa pháp luật đến với người dân bằng chính ngôn ngữ của họ.
Tài liệu song ngữ – "chìa khóa" mở cánh cửa pháp luật
Theo thống kê, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 30% dân số toàn tỉnh, phân bố nhiều tại các huyện Định Hóa, Võ Nhai và những xã vùng ATK. Một bộ phận lớn người dân sử dụng tiếng mẹ đẻ như Tày, Nùng, H'Mông trong giao tiếp hằng ngày; điều này khiến việc tiếp nhận các văn bản luật, quy định hành chính bằng tiếng Việt trở nên khó khăn.
Từ thực tế đó, tỉnh Thái Nguyên đã triển khai biên soạn hàng trăm đầu tài liệu pháp luật song ngữ, tập trung vào những nội dung gắn trực tiếp với đời sống hằng ngày của đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều tài liệu được thiết kế theo dạng tình huống, giải đáp các vướng mắc cụ thể như: vì sao chưa được cấp 'sổ đỏ'; đăng ký kết hôn, khai sinh cho con cần những giấy tờ gì; quyền lợi khi tham gia bảo hiểm y tế; các quy định liên quan đến đất rừng, nương rẫy và chính sách hỗ trợ giảm nghèo."
Các tài liệu được biên soạn ngắn gọn – dễ hiểu – minh họa bằng hình ảnh, giúp người dân tiếp cận thông tin chính xác, hạn chế nhầm lẫn trước các thủ tục hành chính vốn còn phức tạp. Qua đó, người dân không chỉ 'nghe luật' mà còn hiểu rõ mình cần làm gì, được hưởng quyền lợi gì và phải thực hiện nghĩa vụ ra sao trong từng tình huống cụ thể.
Không chỉ dừng lại ở biên soạn tài liệu, Thái Nguyên còn đa dạng hóa kênh truyền tải, kết hợp: Phát thanh song ngữ tại hệ thống loa thông minh cấp xã; Video ngắn phụ đề Tày, Nùng, H'Mông đăng tải trên mạng xã hội, trang thông tin xã; Lồng ghép pháp luật vào sinh hoạt cộng đồng, chợ phiên, ngày hội văn hóa dân tộc; Tổ chức các buổi tư vấn trực tiếp tại xóm, bản do cán bộ biết tiếng dân tộc thực hiện.
Tư vấn pháp luật trong sinh hoạt cộng đồng tại xóm, bản do cán bộ biết tiếng dân tộc thực hiện. (Ảnh minh họa)
Nhờ cách làm phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số, mức độ tiếp cận pháp luật của người dân vùng sâu, vùng xa đã được cải thiện rõ rệt. Theo tổng hợp của các địa phương, giai đoạn 2023–2025, tỷ lệ hộ dân hiểu đúng các chính sách giảm nghèo và an sinh xã hội tăng từ khoảng 65% lên gần 85%. Đáng chú ý, tại nhiều xã vùng cao, cán bộ cơ sở ghi nhận tình trạng vi phạm quy định về đất rừng, đốt nương làm rẫy trái phép và tảo hôn giảm rõ rệt khi người dân hiểu được quyền lợi, nghĩa vụ và hệ quả pháp lý liên quan.
Tạo chuyển biến trong nhận thức – nâng bước người dân tiếp cận pháp luật
Một minh chứng điển hình là các xã người H'Mông sinh sống các xã Sảng Mộc, La Hiên, Dân Tiến, và Tràng Xá. Trước đây, nhiều hộ dân còn lúng túng khi làm thủ tục đất đai hoặc chưa nắm rõ các quyền lợi về bảo hiểm y tế, bảo vệ trẻ em. Khi cán bộ tư pháp – hộ tịch sử dụng tài liệu H'Mông – Việt để giải thích, người dân dễ dàng hiểu, chủ động liên hệ chính quyền khi cần hỗ trợ. Nhiều hộ chia sẻ: "Trước khó nghe, khó hiểu, giờ cán bộ nói bằng tiếng mình nên ai cũng nắm được quy định."
Mô hình tương tự cũng đang phát huy hiệu quả tại các xóm người Tày, Nùng ở vùng ATK Định Hóa. Các buổi tuyên truyền pháp luật song ngữ thu hút 300–500 lượt người mỗi đợt, trong đó tỷ lệ người dân trao đổi, đặt câu hỏi tăng gần gấp đôi so với trước.
Thông tin pháp luật là một chiều quan trọng trong chuẩn nghèo đa chiều. Việc người dân hiểu đúng – hiểu đủ các quy định liên quan đến sản xuất, đất đai, giáo dục, y tế sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận chính sách, từ đó quyết định việc thoát nghèo bền vững.
Việc cung cấp tài liệu song ngữ đã giúp: Tăng mức độ tiếp cận dịch vụ công tại vùng dân tộc thiểu số; Giảm rủi ro pháp lý cho người dân khi tham gia các giao dịch đất đai, vay vốn, chuyển đổi ngành nghề; Tăng tỷ lệ đăng ký khai sinh, khai tử, bảo hiểm y tế; Thúc đẩy người dân chủ động tiếp cận chính sách, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cán bộ thôn bản.
Đây cũng là nội dung phù hợp với định hướng của tỉnh trong thực hiện Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững, đặc biệt ở tiểu dự án 6 về truyền thông và giảm nghèo thông tin.
Trong giai đoạn 2026–2030, Thái Nguyên đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái truyền thông pháp luật số, trong đó có: Thư viện pháp luật điện tử song ngữ Tày – Nùng – H'Mông; Kho dữ liệu audio/video pháp luật bản địa tích hợp trên ứng dụng di động; Lực lượng tuyên truyền viên am hiểu tiếng dân tộc tại từng xã, từng xóm.
Đây sẽ là nền tảng để tỉnh tiến tới mục tiêu thu hẹp khoảng cách pháp luật giữa các vùng, bảo đảm mọi công dân – dù sinh sống ở núi cao hay vùng xa – đều có quyền tiếp cận công bằng với kiến thức pháp luật.
Hà Anh
