Các bộ trưởng Nội vụ và Tư pháp Liên minh châu Âu (EU) ngày 4/6 đã thảo luận và bày tỏ sự ủng hộ rộng rãi đối với đề xuất thay đổi quan trọng trong quy chế bảo vệ tạm thời dành cho người tị nạn Ukraine.
Đây được xem là một trong những điều chỉnh đáng kể nhất đối với chính sách hỗ trợ người Ukraine kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở quốc gia Đông Âu này năm 2022.
Quy chế bảo vệ tạm thời được EU kích hoạt ngay sau khi chiến sự bùng nổ, nhằm xử lý dòng người tị nạn lớn chưa từng có. Theo quy định, người Ukraine được cấp phép cư trú, quyền làm việc, tiếp cận phúc lợi xã hội và dịch vụ y tế tại các nước thành viên mà không cần phải nộp đơn xin tị nạn cá nhân.
Đến nay, quy chế đã được gia hạn 3 lần và hiện có hiệu lực đến tháng 3/2027. Hơn 4,33 triệu người Ukraine đang hưởng lợi từ cơ chế này, trong đó Đức là nước tiếp nhận lớn nhất (khoảng 29%), tiếp theo là Ba Lan và Cộng hòa Séc.
Tại cuộc họp Bộ trưởng Tư pháp và Nội vụ EU diễn ra ở Luxembourg ngày 4/6, Thụy Điển – nước đang giữ vai trò dẫn dắt một phần thảo luận – cho biết nhiều quốc gia thành viên ủng hộ việc siết chặt quy chế.
"Chúng ta cần tiếp tục bảo vệ người Ukraine, nhưng cuộc chiến phải được chiến đấu và thắng lợi. Để làm được điều đó, cần có thêm nam giới ở lại Ukraine tham gia chiến đấu", Bộ trưởng Di cư Thụy Điển Johan Forssell nói.
EU tính siết chặt quy chế bảo vệ tạm thời đối với nam giới Ukraine độ tuổi quân dịch. Ảnh: Visit Ukraine
Theo các nguồn tin ngoại giao của Euronews, đề xuất được ủng hộ nhất là loại trừ nam giới Ukraine từ 23 đến 60 tuổi – nhóm đối tượng thuộc diện nghĩa vụ quân sự – khỏi quy chế bảo vệ tạm thời trong lần gia hạn tiếp theo.
Giới hạn này chỉ áp dụng cho những người mới đến EU, không ảnh hưởng đến hàng triệu người đã được cấp quy chế trước đó. Một số lựa chọn khác cũng đang được xem xét, bao gồm loại trừ những người rời Ukraine một cách không hợp pháp.
Lý do chính đằng sau đề xuất này xuất phát từ 2 yếu tố. Thứ nhất là nhu cầu hỗ trợ trực tiếp cho nỗ lực chiến đấu của Ukraine. Nhiều chính phủ EU cho rằng, việc cho phép nam giới độ tuổi quân dịch dễ dàng tiếp cận quy chế bảo vệ đang làm suy yếu khả năng huy động lực lượng của Kiev.
Thứ hai là áp lực tích hợp và gánh nặng xã hội tại các nước thành viên. Sau hơn 4 năm giao tranh, một số quốc gia lo ngại về chi phí dài hạn và tình trạng lạm dụng quy chế.
Tuy nhiên, đề xuất cũng nhận được những ý kiến trái chiều. Các nước như Tây Ban Nha và Italy ủng hộ duy trì khung hiện tại, nhấn mạnh nhu cầu bảo vệ tất cả công dân Ukraine và thúc đẩy hòa nhập tự nguyện.
Quyết định cuối cùng thuộc về Ủy ban châu Âu, và sau đó phải nhận được sự đồng thuận từ tất cả 27 quốc gia thành viên của khối.
Các tổ chức nhân quyền lo ngại thay đổi này có thể tạo ra sự phân biệt đối xử dựa trên giới tính và độ tuổi, đồng thời đẩy một số người vào tình trạng cư trú bất hợp pháp.
Trong bối cảnh giao tranh vẫn căng thẳng ở Ukraine, với nhu cầu nhân lực ngày càng cấp bách cho quân đội, việc EU điều chỉnh quy chế có thể được Kiev hoan nghênh ở một mức độ nhất định, vì nó góp phần củng cố nguồn lực quốc phòng.
Một chế độ bảo vệ tạm thời chặt chẽ hơn cũng sẽ phù hợp với lập trường của chính phủ Ukraine. Năm ngoái, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết những người đàn ông trong độ tuổi quân dịch đã rời khỏi đất nước "nên quay trở lại" và kêu gọi các nước đối tác "giải quyết vấn đề này".
Trong khi đó, cộng đồng người tị nạn Ukraine tại châu Âu đang theo dõi sát sao, lo ngại về tương lai của gia đình và người thân.
Dù chưa có quyết định cuối cùng, xu hướng siết chặt quy chế bảo vệ tạm thời đối với nam giới Ukraine độ tuổi quân dịch cho thấy EU đang tìm cách điều chỉnh chính sách cho phù hợp với bối cảnh kéo dài của cuộc chiến.
Kết quả cuối cùng sẽ không chỉ ảnh hưởng đến hàng trăm nghìn người Ukraine mà còn phản ánh cam kết lâu dài của châu Âu với Kiev trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.
Minh Đức (Theo Straits Times, Euronews)
