Khi băng tan mở ra các tuyến hàng hải mới, Bắc Cực ngày càng trở thành tâm điểm chú ý về địa chính trị. Trong bối cảnh đó, trong ngày 20/10, Liên minh châu Âu (EU) sẽ công bố các kế hoạch củng cố vị thế của mình trong khu vực có tầm quan trọng chiến lược then chốt này.
Từ các nguồn nguyên liệu thô thiết yếu cho đến tàu phá băng và hệ thống cáp ngầm dưới biển, EU muốn gia tăng sự hiện diện của mình trên "chiến trường" địa chính trị này, AFP đưa tin, dẫn một bản dự thảo "chiến lược cho Bắc Cực" mới mà hãng tin Pháp được tiếp cận.
"Thực tế mới tại Bắc Cực đòi hỏi châu Âu phải trở thành một đối tác mạnh mẽ và đáng tin cậy. Đó chính xác là điều chúng tôi hướng tới thông qua chiến lược mới này", ông Jozef Sikela, quan chức phụ trách các quan hệ đối tác quốc tế của EU, cho biết.
"Chiến lược này giải quyết những thách thức cấp bách nhất của khu vực, từ tình trạng biến đổi khí hậu đang diễn ra nhanh chóng cho đến những căng thẳng về an ninh và địa chính trị ngày càng gia tăng, đồng thời vạch ra cách thức châu Âu nên ứng phó", vị quan chức EU nhấn mạnh.
EU đang tìm cách củng cố vị thế của mình trong khu vực có tầm quan trọng chiến lược then chốt này thông qua "chiến lược cho Bắc Cực" mới. Ảnh: European Relations
Sự cạnh tranh tại Bắc Cực đang ngày càng gay gắt khi tình trạng nóng lên toàn cầu khiến băng biển tan chảy. Các siêu cường như Nga, Trung Quốc và Mỹ đang đẩy mạnh các hoạt động tại đây – chạy đua để giành quyền kiểm soát các nguồn tài nguyên thiên nhiên và các tuyến hàng hải mới.
Với 3 quốc gia thành viên nằm trong khu vực Bắc Cực là Đan Mạch, Phần Lan và Thụy Điển, EU có lợi ích trực tiếp gắn liền với khu vực này.
Và những lời đe dọa lặp đi lặp lại của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc đưa Greenland – hòn đảo lớn nhất thế giới ở Bắc Cực – nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ đã làm rung chuyển châu Âu.
Mặc dù giọng điệu của ông Trump đã dịu bớt kể từ đầu năm – dẫn đến việc ký kết một thỏa thuận an ninh giữa Mỹ với Greenland và Đan Mạch – nhiều quốc gia châu Âu vẫn tỏ ra thận trọng.
Vì những diễn biến tại khu vực cực Bắc này cũng sẽ gây ra tác động đến các khu vực xa hơn về phía Nam, chiến lược mới – dự kiến được người đứng đầu EU Ursula von der Leyen trình bày trong ngày 20/10 – đặt mục tiêu thiết lập một cách tiếp cận chung của EU đối với khu vực.
Bản dự thảo mà AFP tiếp cận được nhấn mạnh vào nhu cầu hợp tác với các quốc gia ngoài EU có cùng quan điểm, chẳng hạn như Canada, Anh và Na Uy; đồng thời đề xuất tổ chức các Hội nghị Thượng đỉnh định kỳ với các đối tác trong "khu vực lân cận phía Bắc".
Theo dự thảo, Brussels đang lên kế hoạch xây dựng một tuyến cáp ngầm "an toàn và có chủ quyền" để kết nối Greenland với lục địa châu Âu. Đây là một phần trong dự án cáp "xuyên Bắc Cực" quy mô lớn hơn, bao gồm cả việc kết nối với Canada, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Khối này cũng đang nỗ lực cung cấp kết nối vệ tinh tại khu vực Bắc Cực thông qua dự án chùm vệ tinh IRIS², được kỳ vọng sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh với hệ thống Starlink của tỷ phú Elon Musk.
Chiến lược mới của EU cũng bao gồm đề xuất tăng cường chia sẻ dữ liệu để giám sát các tàu chở dầu thuộc mạng lưới gọi là "hạm đội bóng tối" bị cáo buộc giúp Nga lách các lệnh trừng phạt quốc tế.
Tài liệu dài 20 trang này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mở rộng đội tàu phá băng của châu Âu, đồng thời cho biết Brussels sẽ xây dựng các phương án để các đồng minh cùng mua sắm, tập hợp và chia sẻ quyền sử dụng các tàu chuyên dụng tại vùng cực.
Đáng chú ý, theo chiến lược mới, EU dường như sẽ nới lỏng lập trường đối với các hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí mới tại Bắc Cực – khía cạnh ảnh hưởng trực tiếp tới quan hệ giữa Brussels và Na Uy, một quốc gia châu Âu nằm ngoài khối.
Thay vì thúc đẩy một lệnh cấm quốc tế đối với các dự án dầu khí mới tại Bắc Cực dựa trên các lý do về môi trường, khối 27 quốc gia chỉ kêu gọi giữ nguyên các nguồn nhiên liệu hóa thạch dưới lòng đất.
Trước đó, ngành công nghiệp dầu khí từng lo ngại rằng EU sẽ cam kết không mua dầu khí từ các mỏ mới tại Bắc Cực của Na Uy. Thay vào đó, dự thảo nêu rõ rằng EU sẽ "ưu tiên" các nguồn năng lượng tái tạo và các loại hydrocacbon được khai thác bên ngoài khu vực Bắc Cực.
Minh Đức (Theo France24, World Oil)
