Ghè quý huyền bí của người Hà Lăng

Ghè quý huyền bí của người Hà Lăng

Hồ Hải Nam
Thứ 4, 25/01/2023 | 14:00
0
Với đồng bào người Hà Lăng, ghè không chỉ là vật báu mà còn mang tín ngưỡng tâm linh thần bí được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Ghè cổ trăm năm 

Với người Hà Lăng (một nhánh của dân tộc Xơ Đăng) ở xã Rờ Kơi, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum, ghè là một vật dụng không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt. Họ quan niệm rằng ghè không chỉ mang giá trị về mặt vật chất mà còn là tín ngưỡng tâm linh huyền bí.

Trong những ngày đầu năm mới, chúng tôi có dịp theo chân anh A Bỉ, Chủ tịch Hội cựu Chiến binh xã Rờ Kơi, đi chúc chúc Tết, chiêm ngưỡng những chiếc ghè cổ quý hiếm của đồng bào người Hà Lăng nơi đại ngàn nắng gió.

Ngồi trước sân nhà, thấy người lạ đến, già A Ling, 82 tuổi, thôn Đăk Đe, nở nụ cười hiền chào khách.

Trò chuyện với chúng tôi, già khoe: “Già có 3 cái ghè quý, trong đó có 2 ghè lớn có tên Xêm Lem và Xêm Jơ Brông. Những chiếc ghè này từ thời ông nội để lại. Các ghè đều có giá trị cao và chỉ được sử dụng trong dịp lễ quan trọng của gia đình”.

Văn hoá - Ghè quý huyền bí của người Hà Lăng

Những chiếc ghè là vật dụng không thể thiếu trong đời sống của người Hà Lăng.

Theo già Ling, thời xưa, mỗi chiếc ghè giá trị bằng cả mấy chục con trâu. Nhà nào sở hữu vài ba ghè để trong nhà chứng tỏ gia đình giàu có, quyền quý.

Ngoài giá trị về vật chất, ghè còn mang ý nghĩa tâm linh, mang đến sự may mắn. Ghè càng quý, thường có những trang trí hoa văn đắp nổi rất tinh xảo như hình con rồng, con hạc, hình các muông thú.

Già A Ghinh, 82 tuổi, thôn Rờ Kơi cũng là một trong những người Hà Lăng còn giữ được những chiếc ghè quý, có niên đại hơn trăm năm.

Già Ghinh bộc bạch: “Ngày trước, cha mẹ già sở hữu nhiều ghè quý nhưng đều bị hư hại do chiến tranh. Sau này, muốn gìn giữ nét đẹp truyền thống của dân tộc và để lại cho con cháu, già mới quyết định mua 2 cái ghè quý có tên là Xêm Jơ Brông và Xêm Bong Hvay”.

Theo già Ghinh, quan niệm của người Hà Lăng, ghè quý là nơi trú ngụ của Yang, thần linh và luôn che chở, phù hộ cho gia đình về sức khỏe, làm ăn. Nên mỗi năm có lễ lớn của gia đình hay của làng thì mới đem ra để làm rượu ghè.

Bởi, khi làm rượu ở ghè quý sẽ ngon hơn rất nhiều so với ghè thường và chỉ cần làm một ghè rượu thì cả làng uống 2 ngày mới hết được. Ngoài ra, khi uống rượu trong ghè quý thì mỗi người sẽ cảm nhận được nhiều vị khác nhau từ đắng, ngọt, cay.

Tâm linh huyền bí

Bên cạnh giá trị vật chất, những chiếc ghè quý còn ẩn chứa nhiều tín ngưỡng tâm linh và những câu chuyện thần bí được nhiều người Hà Lăng truyền tai nhau qua bao đời.

Chiếc “ghè thiêng” có tên là Xêm Bơ Jay được lưu giữ tại nhà rông của thôn Đăk Đe - là chiếc ghè cổ nhất của dân tộc Hà Lăng. Theo chúng tôi quan sát, ghè quý này cao khoảng 0,8m, có 8 cái tai gần mép miệng và có màu nâu đen. 

Đang nghe già Ling kể về câu chuyện kỳ lạ của ghè thì một người trong đoàn thấy chiếc ghè bị một lớp bụi phủ dày, định lấy tay chùi sơ để nhìn rõ hoa văn hơn. Nhưng chưa kịp chạm vào, già Ling đã vội hét lên: “Không được sờ vào cháu ơi!”.

Văn hoá - Ghè quý huyền bí của người Hà Lăng (Hình 2).

Người Hà Lăng quan niệm ghè mang ý nghĩa tâm linh huyền bí, linh thiêng. 

Già Ling giải thích, vì chiếc ghè này rất thiêng nên người thường không ai được phép sờ vào. Nếu sờ vào hay dịch chuyển ghè thì sẽ phạm tội và ngay sau đó phải mang trâu, bò cúng vì đắc tội với thần linh. Chính vì vậy, chỉ đến những ngày lễ cúng, già làng uy tín mới được đại diện lau chùi sạch sẽ.

Tiếp câu chuyện, già Ling kể: Theo ông bà tổ tiên thì ghè quý này tồn tại hơn 3-4 đời người rồi. Từ hàng trăm năm trước, người dân tương truyền rằng, ghè thuộc về một gia đình của tộc Hà Lăng ở xã Rờ Kơi. Sau này loạn lạc do chiến tranh nên đã thất lạc nhưng gia đình đó cũng không để trong nhà vì ghè này rất thiêng. Nhiều năm sau được già làng đem vào nhà rông thôn Đăk Đe để lưu giữ.

Hàng chục năm trước, nhiều kẻ xấu biết ghè cổ để trong nhà rông và có ý định trộm nhiều lần nhưng đều thất bại. Có lần, kẻ xấu đến trộm ghè nhưng khi vào lấy thì tự nhiên ghè lại rất nặng, không vác nổi nên đã từ bỏ.

Còn theo già Ghinh, năm 2009, có cơn bão đánh sập nhà rông nhưng ghè vẫn nằm yên dưới đất không có vết xước hay bể gì cả. Trước đó, chiến tranh liên miên, bom, đạn tàn phá ngôi nhà rông nhưng ghè vẫn nguyên vẹn. 

Văn hoá - Ghè quý huyền bí của người Hà Lăng (Hình 3).

Người Hà Lăng lưu giữ những chiếc ghè cổ có niên đại hàng trăm năm.

Ông A Trường, Phó Bí thư Đảng ủy xã Rờ Kơi cho biết, đối với người Hà Lăng thì ghè quý không chỉ mang giá trị vật chất thông thường, mà còn đi vào đời sống tâm linh, tín ngưỡng và là báu vật vô giá, lưu truyền của người dân nơi đây.

Hiện tại, ở xã có rất ít người còn lưu giữ ghè cổ, đa số là các già làng trong thôn. Để giữ được nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc, xã nhiều lần tuyên truyền và khuyến khích người dân gìn giữ thật cẩn thận để cho thế hệ mai sau.

Khánh Hòa và Ấn Độ tìm điểm chung phát triển du lịch văn hóa tâm linh

Chủ nhật, 19/06/2022 | 19:43
Hơn 250 đại biểu đã tham gia hội thảo, cùng nhau tìm hiểu, thảo luận về tiềm năng phát triển du lịch văn hóa tâm linh giữa tỉnh Khánh Hòa và Ấn Độ.

Lâm Đồng: Dự án Khu du lịch tâm linh Đại Tùng Lâm Hoa Sen bị đình chỉ

Thứ 4, 15/06/2022 | 13:00
Do vi phạm trong lĩnh vực xây dựng, dự án xây Khu du lịch tâm linh Đại Tùng Lâm Hoa Sen buộc phải đình chỉ thi công nhiều hạng mục.

Hoạt động văn hóa tín ngưỡng đặc sắc trên đỉnh Fansipan trong Tuần lễ hội Đền Mẫu Thượng Sa Pa 2022

Thứ 5, 31/03/2022 | 10:39
Các hoạt động tín ngưỡng giàu bản sắc dân tộc sẽ diễn ra tại khu du lịch Sun World Fansipan Legend (Sa Pa) trong khuôn khổ Lễ hội Đền Mẫu Thượng 2022, mở màn mùa du lịch hè đặc sắc tại “thành phố trên mây”.
Cùng tác giả

Gia Lai: Tìm giải pháp ứng phó mùa khô khốc liệt

Thứ 5, 18/04/2024 | 15:32
Trước tình hình nắng hạn kéo dài khiến hàng trăm ha cây trồng bị hư hại, Sở NN&PTNT tỉnh Gia Lai chủ trì tổ chức hội nghị, lên phương án xả nước về hạ du.

Kon Tum: Đề nghị xử lý 15 cán bộ vụ hơn 25ha rừng bị chết úng

Thứ 4, 17/04/2024 | 20:55
Việc tích nước lòng hồ thủy điện Thượng Kon Tum làm hơn 25ha rừng bị chết, 15 cán bộ bị đề nghị xử lý trách nhiệm.

Kon Tum: Xe tải lao vào mương thoát nước 2 người tử vong

Thứ 3, 16/04/2024 | 10:14
Chiếc xe tải chở hàng đang lưu thông trên đèo Lò Xo, bất ngờ lao vào mương thoát nước bên đường khiến 2 người tử vong tại chỗ.

Ngược núi “săn” ươi bay

Thứ 3, 16/04/2024 | 07:00
Đan xen trong những tán rừng xanh, những cây ươi đỏ rực, vươn cao chót vót báo hiệu một mùa ươi lại đến. Dưới tán rừng, người dân hóng theo từng cơn gió để nhặt ươi.

Kon Tum: Khởi tố 5 đối tượng phá rừng tại huyện Đăk Hà

Thứ 6, 12/04/2024 | 16:36
Sau quá trình điều tra, cơ quan chức năng huyện Đăk Hà quyết định khởi tố và bắt tạm giam 5 đối tượng liên quan vụ phá rừng.
Cùng chuyên mục

Tây du ký: Tôn Ngộ Không từng cầu mưa mãi không xong

Thứ 6, 19/04/2024 | 19:00
Câu chuyện về việc Tôn Ngộ Không cầu mưa mãi không xong dù sở hữu sức mạnh phi thường là một bài học đắt giá về sự khiêm tốn và cẩn trọng trong lời hứa.

Đào Lan Phương: Sống trong biệt thự triệu đô, view sông lãng mạn

Thứ 6, 19/04/2024 | 15:30
Tại Mỹ, con dâu tỷ phú Hoàng Kiều sống trong biệt thự rộng rãi, view sông lãng mạn, chỉ dạo quanh sân vườn cũng mỏi chân sống ảo.

Lần đầu trong 20 năm cầm lái, MC Thảo Vân gặp tai nạn giao thông, sức khỏe hiện ra sao?

Thứ 6, 19/04/2024 | 14:49
Lần đầu trong 20 năm cầm lái xe ô tô và vô tình gặp phải tai nạn giao thông ngoài ý muốn, MC Thảo Vân hốt hoảng vì sự cố, buồn bã nói “thôi của đi thay người”.

Lễ hội thập niên sự lệ của dòng họ Nguyễn Cảnh – truyền thống văn hoá

Thứ 6, 19/04/2024 | 14:23
Dòng họ Nguyễn Cảnh, có hơn 600 năm lịch sử phát triển, từ Đông Triều (Quảng Ninh) đến định cư trên đất Nghệ An.

“Bạch mã hoàng tử” của Tây Du Ký: Cuộc đời nhiều thăng trầm với 3 lần kết hôn

Thứ 6, 19/04/2024 | 14:15
Cuộc sống của "Bạch Long Mã" Vương Bá Chiêu trải qua nhiều thăng trầm cả trong sự nghiệp và chuyện tình cảm. Hiện tại, ông chọn cuộc sống bình yên.
     
Nổi bật trong ngày

Lễ hội thập niên sự lệ của dòng họ Nguyễn Cảnh – truyền thống văn hoá

Thứ 6, 19/04/2024 | 14:23
Dòng họ Nguyễn Cảnh, có hơn 600 năm lịch sử phát triển, từ Đông Triều (Quảng Ninh) đến định cư trên đất Nghệ An.

Bất ngờ ngoại hình khác lạ của MC Quyền Linh ở độ tuổi 55

Thứ 6, 19/04/2024 | 08:00
Hình ảnh MC Quyền Linh xuất hiện trước công chúng trông già nua với mái tóc và bộ râu dài. Diện mạo lạ của nam nghệ sĩ khiến khán giả không nhận ra.

Dự báo thời tiết ngày 19/4/2024: Nắng nóng gay gắt quay trở lại?

Thứ 6, 19/04/2024 | 05:00
Tin tức dự báo thời tiết mới nhất trong hôm nay (19/4). Cập nhật tin tức dự báo thời tiết nhanh và chính xác nhất trên Người Đưa Tin.

Công ty Nhã Nam xin lỗi, đình chỉ chức vụ Giám đốc sau cáo buộc quấy rối

Thứ 6, 19/04/2024 | 08:53
Sau loạt khủng hoảng truyền thông vì cựu Giám đốc Nguyễn Nhật Anh vướng cáo buộc "quấy rối nữ nhân viên", công ty Nhã Nam xin lỗi, đưa ra hình thức kỷ luật.

Sau mưa dông, nắng nóng "quay lại" bao trùm miền Bắc, có nơi trên 39 độ C

Thứ 6, 19/04/2024 | 10:00
Dự báo trong vòng một tháng tới, áp thấp nóng phía tây hoạt động mạnh dần nên nắng nóng có xu hướng gia tăng nhiều hơn tại khu vực Bắc Bộ, Bắc và Trung Trung Bộ.