Gỡ điểm nghẽn để kinh tế số hướng tới mục tiêu chiếm 30% GDP

Doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó tiếp cận vốn

Ngày 14/8, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Diễn đàn Kinh doanh 2026 với chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên phát triển mới” được tổ chức nhằm tìm kiếm giải pháp đưa kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế theo Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị.

Phát biểu khai mạc, ông Bùi Trung Nghĩa - Phó Chủ tịch VCCI cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc chiến lược, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Theo ông Nghĩa, Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực chính của mô hình tăng trưởng mới. Trong khi đó, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP.

Mới đây, Chính phủ cũng ban hành Quyết định 1033 phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng nền kinh tế số dựa trên nền tảng số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, qua đó thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng suất lao động.

“Gắn liền với tiến trình chuyển đổi số quốc gia, những năm qua, kinh tế số đã khẳng định vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, góp phần định hình lực lượng sản xuất hiện đại, là nền tảng đưa Việt Nam phát triển bứt phá trong kỷ nguyên số”, ông Bùi Trung Nghĩa chia sẻ.

Theo số liệu Cục Thống kê (Bộ Tài chính) được ông Nghĩa dẫn lại, tỉ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP năm 2025 ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020. Tốc độ tăng trưởng hai con số được duy trì trong nhiều năm, đưa kinh tế số Việt Nam đứng thứ hai tại Đông Nam Á và thuộc nhóm các nền kinh tế số phát triển nhanh nhất.

Trong đó, thương mại điện tử tiếp tục là một trụ cột, chiếm khoảng 2/3 quy mô nền kinh tế số.

Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu tỉ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP đạt khoảng 30%, hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, có tối thiểu 5 doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các nước tiên tiến và đưa vào sử dụng tối thiểu 5 sàn dữ liệu.

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch VCCI, cộng đồng doanh nghiệp, trong đó khoảng 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, dù nhận thức rõ sự cần thiết của ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng.

“Hạn chế về nguồn lực tài chính khiến nhiều doanh nghiệp khó đầu tư máy móc, công nghệ, phần mềm quản trị, dữ liệu số, bảo mật, tự động hóa, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng trí tuệ nhân tạo”, ông Nghĩa nhấn mạnh.

Từ thực tế này, lãnh đạo VCCI cho rằng thách thức trung tâm không còn nằm ở tốc độ tăng trưởng của kinh tế số mà ở khả năng chuyển hóa tăng trưởng thành giá trị gia tăng, năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Để đạt mục tiêu kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP vào năm 2030, tối thiểu 50% GDP vào năm 2045 và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong giai đoạn 2026-2030, phát triển kinh tế số cần được thúc đẩy theo hướng thực chất hơn, tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn từ những đổi mới mang tính đột phá.

Cần thay đổi tư duy chính sách

Theo ông Bùi Trung Nghĩa, kinh tế số không đơn thuần là đưa công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh mà đang hình thành một hệ sinh thái mới dựa trên dữ liệu, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo.

Trong mô hình này, tài sản của doanh nghiệp không chỉ nằm ở nhà xưởng, thiết bị mà ngày càng được tạo nên từ dữ liệu, mã nguồn, thuật toán và khách hàng. Do đó, bên cạnh hoàn thiện chính sách, cần thay đổi tư duy chính sách theo hướng linh hoạt và thực tiễn hơn.

Sự linh hoạt này cần được thể hiện qua cơ chế thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát rủi ro đối với các lĩnh vực mới của kinh tế số, đồng thời có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong chuyển đổi số, chuyển đổi quản trị và tiếp cận mô hình tăng trưởng mới.

Cùng với đó, cần tăng cường thu hút nguồn lực tư nhân vào các dự án hạ tầng số và quản trị số nhằm mở rộng không gian phát triển và nâng cao hiệu quả vận hành nền kinh tế.

Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Hoa Cương - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) cho rằng, Việt Nam cần tạo đột phá về tư duy và thể chế phát triển để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới.

Theo ông Cương, trọng tâm là hoàn thiện khung pháp lý, mở rộng cơ chế thử nghiệm (sandbox) đối với những lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, blockchain, dữ liệu mở và tài sản số, đồng thời thu hẹp khoảng cách giữa chính sách với thực tiễn.

Bên cạnh thể chế, ông Cương đề xuất phát triển đồng bộ hạ tầng số, dữ liệu số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận công nghệ, tài chính và thị trường.

Tại diễn đàn, TS. Nguyễn Huy Công - Viện trưởng Viện Phát triển Công nghệ tiên tiến - Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, quá trình triển khai Nghị quyết 57 vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ.

“Để thực hiện tốt Nghị quyết 57, chúng ta cần tập trung khơi thông những vấn đề còn vướng mắc trong xây dựng hệ thống đổi mới sáng tạo ở Trung ương và địa phương”, ông nói

Theo TS. Nguyễn Huy Công, hệ thống đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số từ Trung ương đến địa phương hiện chưa hoàn chỉnh và đồng bộ. Trong đó, nguồn lực đầu tư tại một số địa phương còn dàn trải, chưa tập trung đầy đủ cho các lĩnh vực cần thiết.

Đối với những lĩnh vực đặc thù như điện tử, bán dẫn, dù được quan tâm, việc đầu tư và đưa vào hệ thống đổi mới sáng tạo vẫn chưa bài bản. Các địa phương muốn triển khai cần có phòng thí nghiệm và đội ngũ nhân sự phù hợp, trong khi nguồn nhân lực phụ trách các phòng thí nghiệm về điện tử bán dẫn hiện còn thiếu.

TS. Nguyễn Huy Công cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai các nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Trong đó, hệ thống quản lý nhà nước có Cục Đổi mới sáng tạo, Cục Khởi nghiệp và Cục Chuyển đổi số; nhóm tư vấn, phối hợp với địa phương có Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia và Viện V-KIST; cùng với đó là các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp.

Từ thực tiễn trên, ông cho rằng cần xây dựng chiến lược phù hợp, có tính đột phá trong từng hoạt động sản xuất, kinh doanh tại mỗi địa phương để thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Các ý kiến tại diễn đàn cùng cho rằng để hiện thực hóa mục tiêu kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP vào năm 2030, Việt Nam cần đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng số, dữ liệu, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ, tài chính của doanh nghiệp.