Nhiều nhà thầu chào giá thấp hơn nhưng không chọn
Như tin đã đưa, VKSND Tối cao đã ban hành cáo trạng truy tố 31 bị can trong vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM), Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS) và các đơn vị liên quan.
Cáo trạng xác định, trong quá trình triển khai gói thầu EPC thuộc dự án Nhà máy gang thép Lào Cai, các cá nhân tại Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS), Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) cùng đơn vị tư vấn đã thống nhất mức giá 160 triệu USD không có cơ sở, sau đó hoàn thiện hồ sơ để hợp thức hóa tổng mức đầu tư.
Hành vi này gây thiệt hại tại gói thầu hơn 359 tỷ đồng, khiến tài sản Nhà nước thất thoát hơn 241 tỷ đồng.
Cụ thể, theo cáo trạng, VTM được Bộ Kế hoạch và Đầu tư cấp Giấy chứng nhận đầu tư tháng 9/2006, với các thành viên góp vốn gồm: VNS, Công ty Khoáng sản Lào Cai (LAMICO) và Công ty TNHH Khống chế cổ phần Gang thép Côn Minh (KISC, Trung Quốc). Tại thời điểm thành lập, tỷ lệ vốn góp của các bên lần lượt là 45%, 10% và 45%.
VTM được thành lập để thực hiện 2 dự án gồm khai thác mỏ sắt Quý Xa và xây dựng Nhà máy gang thép Lào Cai tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng (tỉnh Lào Cai), công suất 500.000 tấn/năm.
Một số bị can trong vụ án (Ảnh: Bộ Công an).
Theo cáo trạng, dự án Nhà máy gang thép Lào Cai được Hội đồng thành viên VTM phê duyệt năm 2007 với tổng mức đầu tư trên 151 triệu USD. Trong đó, gói thầu thiết kế, cung cấp thiết bị và xây lắp (EPC) có giá trị dự kiến hơn 98 triệu USD, được tổ chức đấu thầu quốc tế qua hai giai đoạn.
Tuy nhiên, quá trình lựa chọn nhà thầu không đạt kết quả do 2 nhà thầu vượt qua vòng sơ tuyển đều không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Tháng 3/2009, VTM đề xuất hủy thầu, giao KISC thực hiện gói thầu và yêu cầu các bên góp vốn rà soát, tính toán lại giá trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền.
Thực hiện chủ trương này, VNS đã chỉ đạo các đơn vị liên quan tìm kiếm báo giá từ các nhà thầu trong và ngoài nước, đồng thời thuê Công ty tư vấn Sofreco (Pháp) tính toán giá gói thầu trên cơ sở dự án có quy mô tương tự. Kết quả tính toán của đơn vị tư vấn là hơn 168 triệu USD.
Trong khi đó, một số nhà thầu Trung Quốc gửi báo giá cho VTM trong khoảng 116-140 triệu USD. Đơn vị tư vấn InFisco sau khi rà soát, tính toán cũng xác định giá gói thầu EPC khoảng 127 triệu USD, với dự phòng phí gần 30 triệu USD.
Trên cơ sở kết quả này, tháng 4/2009, ông Đậu Văn Hùng - Tổng Giám đốc VNS, trình HĐQT xem xét thông qua giá gói thầu 128 triệu USD để làm cơ sở đàm phán với KISC. Ngày 28/4/2009, ông Mai Văn Tinh - Chủ tịch HĐQT VNS, ký nghị quyết thông qua mức giá trên.
Tuy nhiên, quá trình đàm phán với KISC tiếp tục phát sinh nhiều bất đồng. Ngày 19/6/2009, KISC đưa ra mức giá điều chỉnh khoảng 159 triệu USD, trong khi 4 nhà thầu Trung Quốc khác chào giá từ 126-143,8 triệu USD.
Ngày 25/6/2009, Tổng Giám đốc VTM - Tạ Quang Thiều có báo cáo gửi các bên góp vốn, nhận định mức giá KISC đưa ra quá cao, không có cơ sở xác định; đồng thời cho rằng mức giá từ 130-135 triệu USD là hợp lý. VTM đề nghị nếu KISC không chấp nhận mức giá phù hợp thì tổ chức đấu thầu lại.
Dù vậy, tại cuộc họp cuối tháng 6/2009 ở VNS, ông Đậu Văn Hùng vẫn chỉ đạo ưu tiên đàm phán với KISC, giao doanh nghiệp này thực hiện gói thầu EPC.
Đến ngày 15/7/2009, tại cuộc họp có sự tham gia của đại diện VNS, LAMICO và UBND tỉnh Lào Cai, các bên tiếp tục thương lượng. Phía Việt Nam đề xuất mức giá 150 triệu USD nhưng KISC giữ mức 160 triệu USD.
Trong khi chưa thực hiện đầy đủ việc xây dựng, thẩm định, phê duyệt điều chỉnh tổng mức đầu tư, ông Đậu Văn Hùng và đại diện LAMICO vẫn thống nhất giao KISC thực hiện gói thầu với giá 160 triệu USD.
Sau đó, các hồ sơ đề xuất HĐQT VNS chấp thuận mức giá này được hoàn thiện. Ngày 30/7/2009, ông Mai Văn Tinh ký nghị quyết thông qua giá gói thầu EPC là 160 triệu USD.
Cáo trạng xác định, để bảo đảm mức giá đã thống nhất với KISC, VTM đã tính toán, điều chỉnh và nâng chi phí phần thiết bị lên hơn 112 triệu USD, từ đó phân bổ các khoản chi phí khác để bảo đảm tổng giá trị gói thầu đạt 160 triệu USD. Tổng mức đầu tư dự án được điều chỉnh lên gần 307 triệu USD.
Đáng chú ý, ngày 6/10/2009, khi chưa có kết quả rà soát chính thức của InFisco, Tổng Giám đốc VTM là Tạ Quang Thiều đã trình phê duyệt tổng mức đầu tư điều chỉnh gần 307 triệu USD. Đến ngày 23/10/2009, VTM ban hành quyết định phê duyệt dự án theo mức đầu tư này.
Sau khi được các cơ quan liên quan xem xét, Văn phòng Chính phủ có văn bản thông báo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng, giao HĐQT VTM quyết định và chịu trách nhiệm về việc chỉ định thầu EPC. Tháng 4/2010, KISC được phê duyệt trúng thầu với giá 160 triệu USD. Tháng 10 cùng năm, VTM và KISC ký hợp đồng EPC với giá trị trọn gói tương ứng.
Thiệt hại hơn 359 tỷ đồng tại gói thầu
Quá trình điều tra, cơ quan chức năng đã thu thập tài liệu, làm việc với các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương để xác định giá trị thực tế của các hạng mục trong gói thầu.
Kết quả xác định, đối với phần xây dựng, căn cứ phương án giá do KISC cung cấp, chi phí nguyên vật liệu nhà thầu mua tại Việt Nam được tính toán là hơn 27 triệu USD. Tuy nhiên, theo kết quả điều tra và áp dụng các quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, giá trị chi phí nguyên vật liệu cùng các khoản chi phí liên quan chỉ được xác định hơn 12 triệu USD.
Như vậy, riêng phần xây dựng đã bị nâng giá hơn 15 triệu USD.
Đối với phần thiết bị, hạng mục trạm biến áp 110 kV do KISC thuê Công ty Hải Vinh thi công với giá trị thực tế khoảng 2,9 triệu USD, trong khi VTM thanh toán cho KISC hơn 4,8 triệu USD. Chênh lệch giữa giá trị thực tế và giá trị thanh toán là hơn 1,9 triệu USD.
Tổng cộng, thiệt hại tại gói thầu EPC do VTM thanh toán cho KISC được xác định hơn 17 triệu USD, tương đương 359 tỷ đồng.
Không chỉ chịu thiệt hại từ giá trị gói thầu bị nâng khống, VTM còn phải gánh khoản lãi vay phát sinh tương ứng. Theo kết quả điều tra, trong tổng số hơn 1.601 tỷ đồng tiền lãi vay đã trả cho hợp đồng EPC, riêng phần lãi vay đối với giá trị bị nâng khống là hơn 172 tỷ đồng.
Căn cứ tỷ lệ vốn góp của VNS và LAMICO, tổng thiệt hại tài sản Nhà nước được xác định hơn 241 tỷ đồng. Trong đó, phần vốn của VNS bị thiệt hại hơn 234 tỷ đồng, phần vốn của LAMICO bị thiệt hại hơn 7 tỷ đồng.
Cơ quan công tố xác định, các bị can tại VNS, LAMICO, VTM và đơn vị tư vấn InFisco đã thống nhất giá gói thầu không có cơ sở theo đề nghị của KISC, sau đó hoàn thiện, hợp thức hóa thủ tục lập và điều chỉnh tổng mức đầu tư dự án, vi phạm các quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình.
