History – His story. Dường như lịch sử chỉ là những câu chuyện của cánh đàn ông. Điều đó không hề sai và không có bất cứ một ngoại lệ nào kể cả trong văn học. Những người phụ nữ không những bị kìm kẹp bởi ý thức hệ mà đôi khi họ còn bị đẩy ra khỏi chính những câu chuyện mà họ chắp bút viết nên.
Mặc dù trong bộ sách “Những kỉ lục Việt Nam” được Nhà xuất bản (NXB) Thông tấn ấn hành đầu tháng 11/2004 đã chính thức ghi nhận người phụ nữ Việt Nam đầu tiên viết tiểu thuyết bằng chữ Quốc ngữ là nữ sĩ Huỳnh Thị Bảo Hòa. Nhưng, từ xưa đến nay, kể cả trong chương trình học phổ thông hay Đại học, chúng ta vẫn thường đánh dấu mốc cho sự hiện đại hóa văn học của Việt Nam bằng cuốn tiểu thuyết Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách, cho rằng đó là cuốn tiểu thuyết hiện đại đầu tiên của nước ta.
Vậy chẳng phải chúng ta đang vô tình xóa nhòa đi những đóng góp của một người phụ nữ dành cho văn học Việt Nam, đã “làm nhòe” đi một dấu mốc và rồi dần để nó mục, nó mủn và thay thế bằng một cột mốc khác?
****
Trở lại vấn đề về cuốn tiểu thuyết đầu tiên của nữ sĩ Huỳnh Thị Bảo Hòa và tác giả, Huỳnh Thị Bảo Hòa có tên thật là Huỳnh Thị Thái (1896 – 1982), bà là một người phụ nữ có lối sống, lối nghĩ hiện đại. Theo tài liệu, bà chính là người con gái đầu tiên dám cắt tóc ngắn, là người con gái đầu tiên đi xe đạp trong thành phố, biết áp dụng khoa học thường thức vào việc chế mực viết cho học sinh, xà phòng cho công việc nội trợ. Đã vậy, bà thường hay đăng đàn diễn thuyết về những tiến bộ xã hội, nhất là đối với nữ giới hồi đó.
Nữ văn sĩ Huỳnh Thị Bảo Hòa ngày trẻ. Ảnh: Internet.
Chính cá tính mạnh mẽ, sự độc lập đó đã thôi thúc bà thoát ra khỏi những khuôn lề, gò ép người phụ nữ thời đó. Trong một “văn quyển” chỉ dành cho những đấng mày râu thì bà đã bứt lên, sống và nghĩ một cách khác biệt và trở thành người phụ nữ tiên phong viết tiểu thuyết. Như Huỳnh Thúc Kháng đã có lời khen ngợi: “Nay bà…lấy cái học thức sở đắc mà ra công thêu dệt để tự tạo cho thành một nhà văn trong nữ giới, cái công vỡ núi mở đường, thật là ngọn cờ tiên phong cho đạo quân nương tử trong làng quần thoa... Bạo dạn thật! Khó khăn thật!"
Theo tài liệu của ông Trương Duy Hy - tác giả cuốn sách "Nữ sĩ Huỳnh Thị Bảo Hòa, người phụ nữ viết tiểu thuyết đầu tiên" thì tiểu thuyết "Tây phương mỹ nhân" của nữ văn sĩ gồm 15 hồi, được chia làm hai tập, in tại nhà in Bảo Tồn vào năm 1927.
Thật không ngoa khi nói rằng nhà văn Tản Đà với phong thái ngông nghênh, bất cần như thế nhưng để “chào đón” một cú nổ lớn của văn đàn Việt, ông cũng phải từ tốn rằng: "Bách niên giai lão với một mỹ nhân, đó là người đàn ông An Nam ta... Truyện Tây phương mỹ nhân có trọng giá nhất ở chỗ đó; lại là quyển tiểu thuyết thứ nhất của trong bạn quần thoa mới soạn ra...".
Nữ văn sĩ Huỳnh Thị Bảo Hòa khi đã đứng tuổi. Ảnh: Internet.
Ông chủ bút Bùi Thế Mỹ thậm chí còn tỏ ra "trân trọng" hơn, khi tâm sự rằng: "Trong sự xuất bản, tôi xin trái lời dặn của bà Vương Khả Lãm (tức nữ sĩ Huỳnh Thị Bảo Hòa) mà không thêm bớt, sửa đổi một chữ nào, là cố ý không muốn làm mất đi vẻ tự nhiên của một bộ trường thiên tiểu thuyết như bộ Tây phương mỹ nhân này vậy".
Tác giả Tuệ Lãng, trong một bài nghiên cứu về "Tây phương mỹ nhân", ông phải khẳng định: "Với việc xây dựng một câu chuyện tình vượt biên giới như Tây phương mỹ nhân, nữ sĩ Huỳnh Thị Bảo Hòa một lần nữa đã làm một cuộc cách mạng trong việc thay đổi nhãn quan văn hóa cho xã hội, xóa bỏ ít nhiều tinh thần dân tộc hẹp hòi, nhìn rộng ra xa hơn cảnh quan của mình để thấy một thế giới khác…, dù chưa chắc là ưu việt nhưng vẫn mới lạ và có quá nhiều điều cần phải suy ngẫm và học tập, trực tiếp đặt vấn đề về mối xung đột giữa dân tộc và văn hóa Pháp đang tồn tại trong xã hội …".
Không chỉ ghi dấu ấn trong văn đàn Việt Nam bởi cuốn tiểu thuyết “Tây phương mỹ nhân”, Huỳnh Thị Bảo Hòa còn thử sức và thành công trên khá nhiều lĩnh vực khác nhau như báo chí, sân khấu, nghiên cứu khảo luận và đương nhiên, trong lĩnh vực nghiên cứu khảo luận, bà cũng "kịp thời" trở thành người phụ nữ tiên phong trong lĩnh vực này với cuốn "Chiêm thành lược thảo".
Tại Đà Nẵng (thành phố quê hương của Huỳnh Thị Bảo Hòa), tên của bà đã được đặt cho một con đường nhỏ dài 245m thuộc phường Hòa Khánh Nam, quận Liên Chiểu. Đó cũng là một sự ghi nhận của hậu thế dành cho bà nhưng dường như thế vẫn chưa "thấm vào đâu" so với sự tiên phong đóng góp của bà cho văn học, đời sống nước nhà những năm đầu thế kỉ XX.
Bảo Trang
