Hàng chục nghìn mã số thuế tồn đọng, Đà Nẵng làm sao tránh cảnh dọn xong lại đầy?

Doanh nghiệp mất dấu, mã số thuế vẫn tồn tại

Người Đưa Tin: Sau hơn 5 tháng triển khai chiến dịch làm sạch mã số thuế, Đà Nẵng đã xử lý được bao nhiêu hồ sơ tồn đọng? Đâu là vướng mắc lớn nhất hiện nay?

Ông Lê Bá Tiến: Qua triển khai, có thể thấy khối lượng hồ sơ trạng thái 03, người nộp thuế ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, và 06, người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký; của Đà Nẵng rất lớn và tính chất hồ sơ không đồng nhất. Vì vậy, quan điểm của Thuế thành phố là không xử lý theo cách "đóng hồ sơ cho đủ số lượng", mà phải rà soát, phân loại và xử lý đúng bản chất, đúng điều kiện pháp lý.

Theo số liệu kiểm đếm phục vụ Ban Chỉ đạo Chiến dịch đến ngày 30/9, toàn thành phố có 7.579 doanh nghiệp ở trạng thái 03; đã xử lý 3.387 hồ sơ, đạt 44,7%, còn 4.192 hồ sơ. Đối với trạng thái 06 có 30.741 doanh nghiệp; đã xử lý 473 hồ sơ, đạt 1,5%. Tuy nhiên, đối với trạng thái 06, tỷ lệ này không phản ánh đầy đủ khối lượng công việc thực tế, bởi trọng tâm là rà soát, phân loại rủi ro và chỉ xử lý chấm dứt hoặc khôi phục mã số thuế khi có đủ căn cứ.

Ngoài doanh nghiệp, chiến dịch còn rà soát mã số thuế của hộ, cá nhân kinh doanh và các đơn vị hành chính sự nghiệp. Đến 30/9, trong số 695 cơ quan nhà nước, đơn vị hành chính sự nghiệp thuộc diện rà soát, đã có 496 đơn vị được xử lý, đạt 71,4%. Khó khăn chủ yếu nằm ở những đơn vị đã giải thể, hợp nhất hoặc sáp nhập qua nhiều thời kỳ nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế. Cơ quan thuế phải xác định đơn vị kế thừa, người chịu trách nhiệm và giải quyết các vấn đề liên quan đến hồ sơ, nghĩa vụ thuế, hóa đơn, chứng từ còn tồn đọng.

Như vậy, "điểm nghẽn" lớn nhất không chỉ nằm ở số lượng hồ sơ, mà nằm ở những trường hợp có lịch sử lâu năm, thông tin không đầy đủ, thay đổi tổ chức hoặc có dấu hiệu hoạt động thực tế khác với trạng thái quản lý trên hệ thống.

Người Đưa Tin: Với hàng chục nghìn hồ sơ cần xử lý, Thuế Đà Nẵng đã có cách làm gì để tháo gỡ những trường hợp tồn đọng kéo dài?

Ông Lê Bá Tiến: Điểm chúng tôi thay đổi rõ nhất là chuyển từ tư duy xử lý hồ sơ đơn lẻ sang quản trị theo danh sách, theo nhóm và theo mức độ rủi ro. Thuế thành phố kiểm đếm thống nhất trên hệ thống, giao danh sách đến từng phòng, từng Thuế cơ sở và gắn trách nhiệm xử lý với từng công chức, từng nhóm hồ sơ.

Thứ hai là phân loại. Với trạng thái 03, tập trung xử lý trước các trường hợp đã đủ điều kiện hoàn tất nghĩa vụ và chấm dứt hiệu lực mã số thuế; đồng thời tách các trường hợp còn thiếu hồ sơ, cần xác minh hoặc có vướng mắc pháp lý. Với trạng thái 06, không đặt nặng việc xử lý thật nhiều hồ sơ, mà ưu tiên nhận diện các trường hợp có dấu hiệu rủi ro về hóa đơn, kê khai và hoạt động kinh doanh thực tế.

Thứ ba là phối hợp liên ngành. Thuế thành phố đã phối hợp với cơ quan đăng ký kinh doanh, Sở Tài chính trong các trường hợp liên quan đến thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, xác nhận tình trạng giải thể và cập nhật trạng thái pháp lý; đồng thời tham mưu UBND thành phố chỉ đạo đối với các nhóm hồ sơ đặc thù.

Kinh nghiệm có thể tham khảo là xây dựng "bảng điều hành hồ sơ": mỗi hồ sơ phải có trạng thái, nhóm xử lý, người chịu trách nhiệm, vướng mắc, cơ quan phối hợp và thời hạn xử lý. Cách làm này giúp lãnh đạo nhìn được hồ sơ đang mắc ở đâu, thay vì chỉ nhìn một con số tổng hợp cuối cùng.

Không để hồ sơ tồn đọng hết đợt này lại phát sinh đợt khác

Người Đưa Tin: Trong số doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, làm sao phân biệt trường hợp thực sự ngừng kinh doanh với doanh nghiệp cố tình bỏ địa chỉ để trốn tránh nghĩa vụ thuế?

Ông Lê Bá Tiến: Trước hết phải khẳng định, doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký không đồng nghĩa với doanh nghiệp vi phạm pháp luật.

Đây là trạng thái quản lý cần tiếp tục xác minh. Muốn đánh giá rủi ro phải đối chiếu nhiều nguồn dữ liệu, đặc biệt là thông tin kê khai thuế, hóa đơn điện tử và hoạt động kinh doanh thực tế.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp đã được xác định không hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng vẫn phát sinh hóa đơn điện tử là dấu hiệu cần kiểm tra. Tương tự, doanh nghiệp có hóa đơn nhưng không kê khai, kê khai thiếu doanh thu hoặc số liệu hóa đơn chênh lệch lớn với tờ khai cũng cần được phân tích kỹ.

Những trường hợp có dấu hiệu mua bán, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc tiếp tục phát sinh giao dịch bất thường sẽ được đưa vào diện quản lý rủi ro.

Khi phát hiện rủi ro cao, hồ sơ được chuyển bộ phận kiểm tra để xác minh, xử lý theo chức năng. Nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, cơ quan thuế củng cố hồ sơ và chuyển cơ quan công an theo quy định.

Ngược lại, với doanh nghiệp thực tế đã chấm dứt hoạt động và đáp ứng điều kiện pháp lý, cơ quan thuế tập trung hướng dẫn hoàn tất nghĩa vụ, xử lý trạng thái mã số thuế.

Mục tiêu là phân biệt đúng từng trường hợp, không bỏ sót dấu hiệu vi phạm nhưng cũng không gây khó khăn không cần thiết cho những doanh nghiệp thực hiện đúng quy định.

Người Đưa Tin: Nếu không thay đổi cách quản lý, liệu vài năm nữa Đà Nẵng có lại đối mặt "hàng núi" mã số thuế tồn đọng?

Ông Lê Bá Tiến: Đây là vấn đề chúng tôi rất quan tâm. Nếu chỉ giải quyết số hồ sơ tồn hiện nay mà không thay đổi cách dữ liệu được tạo lập và cập nhật trong suốt vòng đời của người nộp thuế, nguy cơ phát sinh hồ sơ tồn mới là có. Vì vậy, giá trị lâu dài của chiến dịch không chỉ là làm sạch danh sách hiện tại, mà phải tạo ra cơ chế để dữ liệu được cập nhật ngay khi có biến động.

Thuế thành phố kiến nghị hướng tới một mô hình quản lý dữ liệu theo "vòng đời người nộp thuế": từ khi thành lập, thay đổi người đại diện, thay đổi địa chỉ, tạm ngừng, hoạt động trở lại cho đến khi giải thể hoặc chấm dứt tồn tại. Mỗi biến động quan trọng cần được cập nhật đồng bộ giữa dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, đăng ký thuế và các cơ sở dữ liệu có liên quan theo thẩm quyền.

Về kỹ thuật, cần tăng cường kết nối dữ liệu có cấu trúc, sử dụng một mã định danh thống nhất và cơ chế cảnh báo tự động. Khi doanh nghiệp thay đổi địa chỉ, người đại diện hoặc trạng thái pháp lý, hệ thống cần tạo sự kiện cập nhật cho các cơ quan liên quan; khi doanh nghiệp đã chấm dứt tồn tại nhưng mã số thuế chưa được xử lý, hệ thống phải có cảnh báo để xử lý sớm, thay vì nhiều năm sau mới phát hiện trong một chiến dịch.

Đồng thời, cần xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu có kiểm soát giữa cơ quan Thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ sở dữ liệu dân cư và các cơ quan liên quan; bảo đảm đúng thẩm quyền, mục đích sử dụng và yêu cầu bảo vệ dữ liệu. Nếu làm được như vậy, "làm sạch mã số thuế" sẽ chuyển từ một chiến dịch xử lý tồn đọng thành một quy trình quản trị dữ liệu thường xuyên.

Người Đưa Tin: Ngoài việc giảm số hồ sơ tồn đọng, Thuế Đà Nẵng kỳ vọng chiến dịch này sẽ tạo ra những thay đổi gì trong quản lý thuế?

Ông Lê Bá Tiến: Điều chúng tôi muốn nhấn mạnh là Chiến dịch không chỉ nhằm giảm số lượng mã số thuế ở trạng thái 03, 06. Mục tiêu sâu hơn là làm cho dữ liệu quản lý thuế phản ánh đúng hơn tình trạng pháp lý và hoạt động thực tế của người nộp thuế; qua đó giảm chi phí tuân thủ, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp đang hoạt động thực chất và đồng thời nâng cao khả năng nhận diện rủi ro. 

Đến 30/9/2026, Thuế thành phố đã công khai thông tin 86.370 người nộp thuế, gồm 35.031 doanh nghiệp và 51.339 hộ, cá nhân kinh doanh; đã ban hành thông báo đến 39.097 người nộp thuế, gồm 11.783 DN03 và 27.314 DN06; đồng thời phối hợp Sở Tài chính đề nghị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đối với 22.285 doanh nghiệp thuộc các nhóm đủ điều kiện. Đây là những kết quả bước đầu, nhưng phần việc còn lại cần tiếp tục được xử lý thực chất.

Tinh thần của Thuế thành phố là xử lý đúng hồ sơ, đúng đối tượng, đúng quy định; trường hợp đủ điều kiện thì giải quyết nhanh, trường hợp còn vướng thì xác định rõ vướng ở đâu và cơ quan nào cần phối hợp, trường hợp có dấu hiệu rủi ro thì chuyển sang quản lý, kiểm tra phù hợp. Mục tiêu cuối cùng là vừa tạo thuận lợi cho người nộp thuế, vừa bảo đảm kỷ cương quản lý và nâng cao chất lượng dữ liệu thuế.

Người Đưa Tin: Xin chân thành cảm ơn những chia sẻ của ông!